Theses supervised by Prof. Dr. Hasan Basri Karadeniz
14 theses · Kütahya Dumlupınar University
47 numaralı Tapu Tahrir Defterine göre, Kütahya sancağı merkez Kazâsı Altuntaş nahiyesi
Bu çalışmanın temel kaynağı olan tahrir defterleri Osmanlı Devleti' e ait sosyal, ekonomik ve beşeri bilgiler sunmaktadır. 47 numaralı tapu tahrir defteri ışığında Altuntaş Nahiyesi' ne ait coğrafi, tarihi, idari, nüfus ve iktisadi durumu anlaşılmaya çalışılmıştır. Çalışmamızı giriş kısmının dışında dört bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında Osmanlı Devleti tahrir çalışmalarından ve 47 numaralı tapu tahrir defterinden bahsedilmiştir. Birinci bölümde, Altıntaş' ın coğrafi konumu ve tarihi süreci hakkında açıklamalar yapılmıştır. İkinci bölümde, Osmanlı Devleti' nin idari yapısına değinilmiş ve Altuntaş Nahiyesi' nin idari taksimatı ele alınmıştır. Üçüncü bölümde, Altuntaş Nahiyesi' nin tahmini nüfusu, köylerdeki nüfus yoğunluğu ve muaf nüfus sayılarına değinilmiştir. Dördüncü bölümde ise, Altuntaş Nahiyesi' nde toprak tasarrufu, zirai üretim ve vergiler gibi konular üzerinde durularak dönemin iktisadi yapısı açıklanmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Altuntaş, Tahrir, Nahiye, Vergi, Osmanlı Devleti, Nüfus.
H. 1261 tarihli 08739-08742 numaralı Temettu'at Defterlerinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi
Tanzimat'ın ilanıyla birlikte değişik şekillerde alınan vergilerin bir kısmı kaldırılarak, herkesin ödeme gücüne göre yeniden düzenleme yapılmış ve hane reislerinin gelirlerini tespit prensibine dayanan Temettu vergisi konulmuştur. Bu verginin kaydedildiği defterlere de Temettu'at defterleri adı verilmiştir.19. yy sosyo-ekonomik yapısı hakkında oldukça önemli bilgiler veren Temettu'at defterleri, günümüzde Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde bulunmaktadır. 1988 de tasnif çalışmaları tamamlanarak araştırmacıların hizmetine sunulan Temettu'at defterleri vergiye tabi toprak, hayvan, kira gelirleri ile meslek ve sanat gelirlerinin kaydedilmesi ile oluşmuştur. Temettu'at defterlerinin dönemin nüfusunu, bölgenin iktisadi ve ticari durumunu, arazi yapısını ve zirai üretimi gibi pek çok konuda bilgi bulmak mümkündür.Yüksek lisans tez çalışması olarak bu defterlerden aşağıda bulunan Kütahya' ya ait mahallelerin transkripsiyonu ve değerlendirmesi yapıldı;BOA.ML.VRD.TMT 08739 Saray MahallesiBOA.ML.VRD.TMT. 08742 Çerçi Süleyman MahallesiAnahtar Kelimeler; Temettu'at defteri, Ekonomik ve Ticari şartlar.
1571 tarihli Tapu Tahrir Defteri'ne göre Gediz nahiyesi
Bu çalışmanın temel kaynağını oluşturan Tahtir defterleri, Osmanlı Devletinin sosyal, ekonomik ve beşeri durumu hakkında bilgiler vermektedir. Çalışmamızda 47 numaralı Tahrir Defteri ışığında Gediz Nahiyesi'nin coğrafi, tarihi, idari, nüfus ve iktisadi durumu hakkında tespitler yapılmıştır.Bölge tarih öncesi dönemlerden beri yerleşim yeri olmuş daha sonra Anadolu'nun Türkleşmesiyle bölgede Selçuklu hakimiyeti başlamıştır. Bu tarihten sonra Gediz, Germiyanoğullarının ve daha sonra da Osmanlı Devleti'nin kontrolüne geçmiştir.Gediz Nahiyesi, çalışmayı kapsayan dönemde 55 köye ve 9 mezra'ya bölünmüştü, ayrıca Gediz Nahiyesi'nin merkezi ise idari bakımdan 8 mahalleden meydana gelmekteydi. Gediz Nahiyesi'nde nüfus yaklaşık olarak 20109 kişidir. Nahiyede hububat üretimine önem verilmekle birlikte sebze ve meyve de yetiştiriliyordu. İktisadi bakımdan Gediz Nahiyesi'nde zirai üretime ek olarak küçükbaş hayvan yetiştiriciliği ve arıcılık da yapılıyordu.Anahtar Kelimeler: Gediz, Tahrir Defteri, Nahiye, Osmanlı Devleti, Nüfus
Kütahya Şer'iyye Sicilleri 86 numaralı Şer'iyye Sicili'nin (birinci bölüm) transkripsiyonu ve kritiği
Osmanlı Tarihi araştırmalarında büyük öneme sahip olan kaynaklar arasında Şer'ye sicilleri de vardır ve ait oldukları dönemi aydınlatmak açısından da son derece önemli ve gerekli vesikalardır. Bu tez çalışmasında da Hicri 1309-1312, Miladi 1891-1894 yıllarına ait 86 Numaralı Kütahya Şer'iyye Sicili (Birinci Bölüm) incelenmiştir.Çalışma konusu olan 86 Numaralı Kütahya Şer'iyye Sicilinde tereke, i'lâm, hüccet belgelerinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi yer almaktadır. Bu belgeler miras paylaşımı, boşanma ve nafaka, alacak tahsili, şikâyet gibi gündelik yaşamın gereklerini içinde barındırırken fermanlarında varlığıyla Kütahya'nın nezdinde Devletin tümünü içine alan karaların alındığı ve uygulanmasının bildirildiği belgeleri de gözler önüne sermiştir.İncelenen bu defterden halkın kendi örf ve ananelerine göre hayatlarını sürdükleri ve bu sebeplerle de kullanılan eşyalardan, mahalle isimlerine kadar birçok değerin günümüze kadar değişmeden korunduğu görülmüştür. Bir başka dikkati çeken nokta ise Osmanlı Devletinin toplumsal yapısı ve bu yapıyı meydana getiren, en temel kavram olan aileye verilen önemin anlaşılmasıdır.Diğer taraftan defterin işlendiği tarihte devletin siyasi, sosyal ve ekonomik durumunun da gündelik yaşama yansıdığı dikkati çeken bir başka husus olmuştur.Şer'iyye sicillerinin incelenmesi, konu çeşitliliği ve zenginliği bakımından hem geçmişe dair bilinmeyenlerin aydınlatılmasında hem de günümüze ışık tutmak açısından son derece önemli ve gereklidir. 86 Numaralı Kütahya Şer'iyye Sicili, Osmanlı Tarihi araştırmalarına katkı sağlaması amacıyla incelenmiştir.Anahtar kelimeler: Hüccet, Tereke, İ`lâm, Şer`iyye Sicil.
H. 1261/M. 1845 tarihli 08753-08754-08755 numaralı Temettuat Defterleri'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi
Osmanlı devleti, Tanzimat'ın ilanıyla birlikte değişik şekillerde alınan vergilerin bir kısmı kaldırılarak, herkesin ödeme gücüne göre yeniden düzenleme yapılmış ve hane reislerinin gelirlerini tespit prensibine dayanan Temettu vergisi konulmuştur. Bu verginin kaydedildiği defterlere de Temettuat defterleri adı verilmiştir.19. yy sosyo-ekonomik yapısı hakkında oldukça önemli bilgiler veren Temettuat defterleri, günümüzde Başbakanlık Osmanlı Arşivinde bulunmaktadır. 1988 de tasnif çalışmaları tamamlanarak araştırmacıların hizmetine sunulan Temettuat defterleri, vergiye tabi toprak, hayvan, kira gelirleri ile meslek ve sanat gelirlerinin kaydedilmesi ile oluşmuştur. Temettuat defterlerinin dönemin nüfusunu, bölgenin iktisadi ve ticari durumunu, arazi yapısını ve zirai üretimi gibi pek çok konuda bilgi bulmak mümkündür.Yüksek lisans tez çalışması olarak bu defterlerden aşağıda bulunan mahallelerin transkripsiyonu ve değerlendirmesi yapıldı;BOA.ML.VRD.TMT 08753 Kala-i Sagir MahallesiBOA.ML.VRD.TMT. 08754 Hacı İbrahim MahallesiBOA.ML.VRD.TMT. 08755 Lala Hüseyin Paşa MahallesiAnahtar Kelimeler: Temettuat Defteri, Ekonomik ve Ticari Şartlar.
XVI. yüzyıl Mühimme Defterlerinde Kütahya
XVI. yüzyıl Osmanlı Tarihinin önemli kaynaklarının başında gelen Mühimme Defterleri siyasi, sosyal, üst düzey pek çok karaları ihtiva ettiğinden araştırmacılar için önemli bir başvuru kaynağıdır. Adından da anlaşılacağı üzere bu defterler, Divanda tutulan en önemli defterlerin başında gelmektedir. Mühimme Defterleri teknik bir tabir olan ?hüküm?lerden oluşmaktadır. Bu hükümler gönderilecek kişilere yazılan fermanların suretleridir. Bu defterlerin Osmanlı Devletinin merkez ve taşra teşkilatındaki idari, askeri kurumların yapısı, çalışma tarzları, işleyişleri, hukuki özellikleri, harp tarihi ve lojistik bilgiler, devletin gayrimüslim ve diğer cemaatler ile ilişkileri, bu cemaatlerin sosyal yapısı, kültür ve ilim hayatı hakkında bilgileri içerdiği görülmektedir.Anadolu Beylerbeyliğinin ihdasından hemen sonra bu beyliğin merkezi olan Kütahya, Osmanlı idari yapısında önemli bir merkez durumuna gelmiştir. Beylerbeylik ve bir dönem şehzade sancağı da olmuş, ayrıca diğer önemli devlet adamlarının da beylerbeyi olarak görev yaptığı bir merkez konumunda bulunmuştur.XVI. yüzyıl Mühimme Defterlerine Göre Kütahya isimli çalışmamızda XVI. yüzyıla ait 1 Numaralı Mühimme Defteri ile 13 Numaralı Mühimme Defteri dâhil olmak üzere toplam 13 defter taranmış 12 defterde Kütahya ile ilgili hükümlere rastlanmıştır. 1554-1571 yıllarını kapsayan bu mühimmelerde Kütahya'nın o günkü siyasi ve sosyal yaşamı ile ilgili 145 hüküm tesbit edilmiş ancak tezin kapsamına bu 145 hükmün 100 tanesi dâhil edilmiştir. Çalışma sırasında dönemin siyasi olaylarını Kütahya'da görevli devlet adamlarına yazılan hükümlerden anlamak mümkündür. Hükümlerdeki genel ifadeler siyasi, sosyal ve askeri niteliklidir.Çalışmamız toplam dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Kütahya'nın fiziki-beşeri coğrafyası ve İlkçağlardan XVII. yüzyıla kadar geçen tarihçesi aktarılmıştır. İkinci bölümde Divân-ı Hümâyun'un tarihsel gelişimi anlatılmıştır. Üçüncü bölüme tespit edilen 100 hükmün transkripsiyonu ve özetleri yer almaktadır. Dördüncü ölümü oluşturan değerlendirme kısmında ise hükümlerden elde edilen bilgiler yorumlanmış ve çıkarımlarda bulunulmuştur.Anahtar Kelimeler: Kütahya, Mühimme Defteri, 16. Yüzyıl.
H. 1261 tarihli 08576?08577?08584 numaralı Temettu'at Defterlerinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi
Çağdaşı olan diğer devletler gibi Osmanlı Devleti'nin de en önemli gelir kaynağı, halktan topladığı vergilerdi. Devletin vergi sisteminde, Tanzimat Dönemi'ne kadar tam bir oturmuş düzen yoktu. Ancak Tanzimat'tan sonra vergi sisteminde köklü değişiklikler yapıldığını görüyoruz. O zamana kadar alınan vergilerin kaldırılmış ve halkın gelirine göre, eşitlik ilkesi çerçevesinde ?Temettuât? vergisi toplanmaya başlanmıştır. Devletin halktan aldığı bu vergileri kaydettiği defterlere de ?Temettuât Defterleri? denilmiştir.Defterlerin tutulduğu dönem hakkında, özellikle de 19. yüzyıl Osmanlı Devletinin sosyo-ekonomik yapısı hakkında önemli bilgiler veren Temettuât Defterleri, günümüzde Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde bulunmaktadır. Şöyle ki; bu defterlere ait olduğu yerleşim yerine ait nüfus, vergisi alınan-alınmayan topraklar, yetiştirilen ürünler, beslenen hayvanlar, ailelerin gelirleri ayrıntılarıyla kaydedilmektedir. Böylece temettuât defterlerine bakarak bölgenin ve dönemin nüfus yoğunluğu, arazi, iktisadi, ticarî ve zirai durumları hakkında önemli bilgiler edinebiliriz.Yüksek lisans tez çalışması olan bu araştırmada Kütahya sancağına tâbi Altuntaş nahiyesine bağlı aşağıdaki köylerin temettuât defterlerinin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi yapılmıştır.ML. VRD. TMT. 08576Akca KaryesiML. VRD. TMT. 08577Zımmiyye KaryesiML. VRD. TMT. 08584Nefs-i AltuntaşAnahtar Kelimeler : Temettuât Defterleri, Vergi Sistemi
Yakup Paşa Gazavatnamesi, latin harflerine çevrilmesi ve değerlendirilmesi
Gazavatnameler ya da gazanameler, gazaları ve gazilerin kahramanlıklarını anlatan eserlerdir. Genel olarak, tek savaş veya akından bahsedenler gazaname, birden çok savaştan ya da akından bahsedenler ise gazavatname olarak adlandırılır. Gazavatnameler, kroniklerle beraber Osmanlı tarihinin bazı kere eksik bıraktığı noktaları dolduran önemli belgelerdir. Çalışma konusu olan Yakup Paşa Gazavatnamesi, 1493 yılında, o sırada Bosna Valisi olan Yakup Paşa'nın yaptığı akınları ve savaşları anlatır. Eserde, Yakup Paşa'nın yaptığı akınlar, bu akınlara cevap vermek üzere Paşa'ya karşı Macar Kralı'nın topladığı birliklerin yaptığı Kırbova Savaşı anlatılır. Macarların bu savaştaki komutanı Derencil adlı bir bandır ve yapılan savaş sonunda Yakup Paşa'nın kuvvetleri sayıca çok üstün olan düşman kuvvetlerine karşı galip gelir. Yakup Paşa Gazavatnamesinin yazarı Bahşî adlı bir şairdir. Eserde; gaza komutanını yüceltilmesi, ona kutsal özellikler atfedilmesi, yaptığı kahramanlıklarını abartılması gibi gazavatname türünün özellikleri mevcuttur. Çalışmanın içerisinde, bu gazavatname ile Osmanlı tarihi eserlerinin aynı dönemi anlatan kısımlarının karşılaştırılması yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Yakup Paşa, Gazatname, Kırbova Savaşı, Derencil.
Çankırı Sancağı Kurşunlu kazası Temettuat Defterinin latin harflerine çevrilmesi ve değerlendirilmesi
Osmanlı Devleti'nin sosyal, ekonomik ve kültürel yapısının ortaya çıkarılmasında Temettü'at defterlerinin önemi büyüktür. Temettuat Defterleri, kişilerin servet, gelir ve vergi miktarlarının yanı sıra hane reislerinin fiziksel özelliklerini ve mesleklerini gösteren ayrıntılı sayım kayıtlarıdır. Bu çalışmada XIX. yüzyıl ortalarında Çankırı sancağının Kurşunlu Kazasının köyleri ele alınarak sosyo- ekonomik durumları incelenmeye çalışılmıştır. Temettü'at defterleri, günümüzde Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde bulunmaktadır. Temettü'at defterlerinin tasnif çalışmaları 1988 yılında tamamlanarak araştırmacıların hizmetine sunulmuştur. Yüksek lisans tez çalışmasına konu olan defter, Çankırı sancağına tabi Kurşunlu kazasındaki aşağıdaki köylerin transkripsiyonu ve değerlendirmesi yapılmıştır. BOA. ML. VRD. TMT. 00813 Kurşunlu kazası Anahtar Kelimeler: Temettuat Defteri, Ekonomik ve Ticari Şartlar
Karaman Eyaletinde güherçile üretimi; 968 Numaralı Güherçile Tahrir Defterinin değerlendirilmesi ve Latin harflerine çevrilmesi
Bu çalışmanın temel kaynağını oluşturan 968 Numaralı Güherçile Tahrir Defteri, Osmanlı Devleti'nin sosyal, ekonomik, beşeri ve askeri durumu hakkında bilgiler vermektedir. Çalışmamızda 968 Numaralı Güherçile Tahrir Defteri esas alınarak Karaman Eyaleti'nde bulunan madenler konusunda tespitler yapılmıştır. Konya, Larende, Niğde, Beyşehri, Seydişehri, Akşehir, Aksaray, Kayseri ve İç-il livalarını kapsayan alanda bol miktarda güherçile toprağı bulunmaktadır. Osmanlı hakimiyetinden sonra bölgede bulunan güherçile madeni işletmeleri devlet tarafından yönetilmiştir. Güherçile barut yapımında kullanılan bir hammaddedir. Askeri bir devlet olarak öne çıkan Osmanlılarda barut yapımı ve kullanımı son derece yaygındı. İmparatorluğun birçok yerinde barut ve güherçile işletmesi kurulmuştur. Bu işletmeler bölgedeki askeri, sosyal, ekonomik hayatı derinden etkilemiştir. Güherçile işletilen yerlerde askeri sınıfa mensub kişiler nöbetleşerek görev yapmaktadır. Bu görev karşılığında Osmanlı Devleti tarafından kendilerine tanınan bazı ayrıcalıklar kazanmışlardır. Anahtar Kelimeler: Güherçile, Karaman, Konya, Eşkünci, Barut,
241 numaralı Maliyeden Müdevver Defterinin latin harflerine çevirisi ve değerlendirilmesi
Osmanlı Devleti, feth ve ilhak ettiği yerlerin mufassal ya da icmal olarak genel bir sayımını yaptırırdı. Bu defterler günümüzde Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde Maliyeden Müdevver Defter'i adı altında tutulmaktadır. Yapılan literatür taraması sonucunda, konu ile ilgili yapılmış kısıtlı çalışmaların olduğu görülmüştür. Yapılan çalışmaların ise, Halil İnalcık, M. Akif Erdoğru ve Doğan Yörük gibi ilim adamları tarafından yapıldığı tespit edilmiştir. Ancak yapılan bu çalışmalarda, 241 numaralı defterin yalnızca bazı kısımlarını kullandıkları anlaşılmaktadır. Bunun da, literatür için olumsuz bir durum olduğu düşünüldüğünden, bu eksiklik ele alınan çalışmayla giderilmeye çalışılacaktır. Karaman bölgesine ait olan bu defter incelenerek, tımar sahipleri ve döneme ait nüfus, mahalle, köy, mezra dağılımı ve isimleri tespit edilecektir. Bu çalışmanın temel amacı, 241 numaralı maliyeden müdevver defteri'nin Osmanlıcadan Latin harflerine çevrilmesidir. Yapılan bu çeviri sonucunda, literatürdeki eksiklik giderilerek, konu ile ilgili çalışma yapacak olan araştırmacılara büyük kolaylıklar sağlanacağı umulmaktadır. Çalışmanın sonunda, Karaman beylerbeyliği'ne tabi olan vilayetler ve vilayetlere bağlı olan karye, mezra ve mahallelerin isimleri ve sayıları tespit edilmiştir. Defterin çevirisi ve incelenmesi sonucunda, defterde 5 vilayet, 306 köy 41 mahalle ve 54 mezranın kaydına rastlanılmıştır. Bu mahalle ve köylerin bazıları gayrimüslimlere ait olduğu saptanmıştır. Ayrıca Defterde yapılan nüfus taramasında, 9286 hane, 1215 mücerred ve 10501 neferin kaydı yer almaktadır. Daha sonra bu yerlerde sakin olan nüfus sayısı tespit edilmiş bu nüfusun karye, mezra ve mahalleye göre dağılımı tablo şeklinde verilerek o günkü nüfus dağılımının kentsel ve kırsal alana göre durumu ortaya konulmuştur. Anahtar Kelimeler: Karamanoğulları, Karye, Osmanlı, Tahrir, Tımar.
191 Numaralı Mühimme Defteri'nin Latin harflerine çevirisi ve değerlendirmesi
Osmanlı İmparatorluğu'nda merkezi örgütlenmenin en önemli kuruluşlarından biri Divan'dır. Divan'da devletin siyasal, askeri, ekonomik ve sosyal konuları tartışılmakta ve kararlaştırılmaktadır. Osmanlı Devleti'nde Divan-ı Hümayun'da kararlaştırılan hususular üzerine padişahın onayı alındıktan sonra düzenledikleri fermanların suretlerinin kaydedildiği defterlere "Mühimme Defteri" denilmektedir. Bu çalışmanın konusu olan 191 numaralı mühimme defteri bir "Rikab Mühimmesi"dir. Rikab Mühimmeler, sadrazam seferde olduğu zaman yerine bakan rikab kaymakamı denilen bir vezirin başkanlığında toplanan divandan çıkan kararların tutulduğu defterlerdir. Defter 144 sayfadan ve 416 hükümden oluşmuştur. Ayrıca (Hicri 1202-1206, Miladi 1788-1791) tarihlerinde tutulmuş bu defterlerde 416 hükmün değerlendirmesi yapılmıştır. Bu tarihler Osmanlı Devleti'nde I. Abdülhamid'in saltanatının son yılları ile III. Selim'in tahta çıktığı ilk yıllarını kapsamaktadır. Dönemin öne çıkan olayları Osmanlı Devleti, Avusturya İmparatorluğu ve Rusya İmparatorluğu arasında geçen savaşlar ve siyasi olaylardır. Özellikle I. Abdülhamid'in son yıllarında Özi Kalesi'nin Ruslar tarafından ele geçirilip oradaki halkın katledilmesi I. Abdülhamid'i büyük bir üzüntüye düşürmüş sonrasında ise vefatına neden olmuştur. Onun yerine geçen III. Selim ise tahta çıktığında Osmanlı Devleti, hem Rusya İmparatorluğu hem de Avusturya İmparatorluğu ile savaş halindeydi. Yönünü batıya çevirmiş, yenilikçi ve ıslahat hareketlerine açık bir kişilik olarak bilinen III. Selim, bu dönemde yapılan savaşlarda ordunun isteksiz ve güçsüz olduğunu daha iyi anlamış ve başarısız geçen savaşlar sonunda ordu ile ilgili yenilikler yapması gerektiği bilinciyle, ileride kuracağı Nizam-ı Cedid ordusu ile ilgili ıslahatların temelini burada yaşadığı acı tecrübeler sonucu oluşturmuştur. Yine yabancı devletleri temsil eden elçilerin Osmanlı Devleti'ne karşı sürekli talepte bulunması ve savaşın yarattığı olumsuz etkiler sonucunda merkezi otoritenin zayıflaması ile eşkiyalık olayların artması bu dönemde Osmanlı Devleti'ni meşgul eden problemler arasındadır. Anahtar Kelimeler: Mühimme defteri, Rikab mühimmesi, III.Selim
Sultan ibrahim'in hayatı, şahsiyeti, dönemi
Osmanlı padişahı olarak 1640 yılında tahta çıkan Sultan İbrahim'in şehzadelik yılları Osmanlı sarayının en buhranlı dönemlerinden birine denk gelmişti. Babası I. Ahmed'in genç yaşta vefatı, çocukluk ve gençlik yılları boyunca Topkapı Sarayı'nın şimşirlik bölümünde yaşadığı kafes hayatı, bu esnada tahta çıkan büyük kardeşleri II. Osman ve IV. Murad'ın, saltanatları boyunca İbrahim hariç bütün kardeşlerini idam ettirmeleri Sultan İbrahim'in sağlık durumunu olumsuz yönde etkiledi. Nihayet, IV. Murad'ın vefatı üzerine şimşirlikten çıkarak tahta oturan Sultan İbrahim'in saltanat yılları kolay başlamadı zira Sultan büyük sağlık sorunlarıyla uğraşıyordu. Hastalığı teşhis edilemiyor, etkili tedavi yöntemleri bulunamıyordu. Bu hususta devlet erkânının adeta seferber olması neticesinde bir miktar ilerleme kaydedildi. Fakat Sultan İbrahim'in tek sıkıntısı sağlık sorunları değildi. Yaşadığı bu sıkıntıların yanı sıra, şehzadelik yıllarını herhangi bir eğitim alamadan kafeste geçiren Padişah bir yandan da devlet idaresini öğrenmeye çalışıyordu. Hükümdarlık hususunda herhangi bir bilgisi ve tecrübesi olamayan Sultan İbrahim, bilgilendirilmeye ve yönlendirilmeye muhtaç durumdaydı. Bu eksiklikler yakın çevresinin telkinleri, bilhassa da Koçi Bey'in risaleleri ile telafi edilmeye çalışılıyordu. Öte yandan, özellikle saltanatının son yıllarında, bu yönlendirmeleri yapan kişilerin ehil ve vicdanlı kimseler olmaması, Padişah'a olaylar ve durumlar hakkında gerekli doğru bilgileri vermemeleri, büyük sıkıntılara sebep olmuş ve Sultan İbrahim'in tahttan indirilmesine, idam edilmesine sebep olmuştu.
51 numaralı Tapu Tahrir Defterine göre Ergani Sancağı
Osmanlı Devleti'nde ekonomik yapının temelini tarımsal ve hayvansal üretim oluşturmaktaydı. Ahalinin ürettiği bu mallardan belli miktarda vergiler alınmakta, alınan bu vergiler ekonomik yapının güçlenmesi açısından büyük bir önem arz etmekteydi. Bu vergiyi toplama hususunda da bölgedeki tarım ürünlerinin ve iş gücünün belirlenmesi gerekiyordu. Bu sebeple tahrir defterleri, araştırmacılara tahririn yapıldığı bölge ile alakalı ekonomik, demografik ve sosyal konularda gerekli bilgileri sunmaktadır. Araştırma konumuz olan Ergani, Diyarbekir eyaletine bağlı bir sancak konumunda olup Türk-İslam kültürünün hâkim olduğu klasik bir Osmanlı sancağıdır. Osmanlı Devletinin bu bölgeye ait üçüncü tahrir defteri olan 51 numaralı tahrir defteri 1566 yılında kayda geçmiştir. Bu çalışmada önce Ergani sancağı ile alakalı genel tarihi bilgi verilip, akabinde 1566 tarihli tahrir defterine göre idari, demografik ve ekonomik durum 1518 tarihli tahrir defteri ile kıyas yapılarak açıklanmıştır. Genel itibariyle Ergani Sancağı 1 kasaba ve 3 nahiyeden oluşmaktadır. Bunlar; Ergani Kasabası, Hisaran, Behrimaz ve Çüngüş nahiyeleridir. Ergani sancağının idari konumu 215 köy, 81 mezra'a ve merkez hariç 5 mahalleden oluşmaktadır. Sancağın en önemli ekonomik getirisi tarımsal üretimdir. Bölgede tarımın yanı sıra hayvancılıkta yapılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Ergani, Tahrir Defteri, Sancak, Osmanlı Devleti, Nüfus