1989-1995 döneminde Türkiye'de işçi hareketleri

İşçilerin yoğun bir sendikal mücadeleyle önemli kazanımlar elde ettikleri 1960-1980 arası dönem ekonomik kriz, politik istikrarsızlıklar ve toplumsal kutuplaşma ortamıyla sona ermekteydi. 1980 yılında ekonomik krize yönelik çözüm olarak sunulan ve 24 Ocak Kararları olarak adlandırılan neoliberal ekonomi programının uygulamaya konulması için gereken politik istikrar ve toplumsal uzlaşı ortamı ise askeri darbe aracılığıyla sağlandı. 12 Eylül Askeri Darbesi ile kurulan otoriter rejim, işçi sınıfının ve sosyalist politikanın aktörlerini ve kurumlarını şiddetli biçimde bastırarak neoliberal programın uygulanması için gereken ortamı yarattı. Neoliberal ekonomik model, çalışma yaşamına getirilen yasal kısıtlamalar ve otoriter kurumsal düzenlemelerle birlikte uygulamaya konuldu. Askeri yönetimin oluşturduğu bu despotik fabrika rejimi, Anavatan Partisi hükümeti boyunca sürdürüldü. Bu nedenle, 1980-1988 yılları arasında grev ve toplu sözleşme haklarını kullanamayan işçilerin reel ücretlerinde önemli bir gerileme meydana geldi. Sınıfsal mücadelenin durgunlaştığı bu yıllarda, sermaye sınıfı işgücü maliyetlerini düşürerek önemli düzeyde büyüme sağladı. Gelir bölüşümünde işçi aleyhine olan dönüşüm 1980 sonrası yıllarda daha fazla neoliberalleşme nedeniyle artmıştır. 1986 yılından itibaren işçi hareketlerinde yerel düzeyde bazı gelişmeler yaşanmaktaydı. Ancak bu gelişmeler işçilerin kazanımlarıyla sonuçlanamadı. 1989 yılının Mart ayında kamu işçilerini kapsayan toplu iş sözleşmesi görüşmelerinde ortaya çıkan uyuşmazlık nedeniyle başlayan ve Bahar Eylemleri olarak adlandırılan işçi hareketleri, fabrika rejiminin karakterinde dönüşüm sağlayacak düzeyde önemli bir etki yarattı. Yerel seçim sürecini de etkileyen işçi hareketleri, hükümetteki Anavatan Partisi'nin yaşadığı oy kaybı sonrasında popülist ekonomik tercihlere kaymasında etkili oldu. Bu doğrultuda, Bahar Eylemleri sonrasında hem işçi ücretleri önemli düzeyde arttı, hem de işçilere mücadele deneyimi kazandırarak sonraki yıllarda gerçekleşecek işçi hareketlerinin önünü açtı. Bu çalışmada, 1989-1995 döneminde gerçekleşen işçi hareketleri ve işçi hareketlerinin askeri rejimin oluşturduğu despotik fabrika rejimine yönelik etkileri incelenecektir.