1990 sonrası çağdaş sanatta ilişkisel estetik bağlamında ses enstalasyonu ve izleyici

Sanayi Devrimi sonrası makineleşme ve teknolojinin getirdiği sosyolojik ve psikolojik etkiler, yaşamımızın ve sanatın bir bakıma ayrılmaz bir parçası olmuştur. Daha sonra bu gelişim sürecine, doğal seslerin dışında yapay sesler, gürültü kavramı ve izleyiciyle birlikte, ses enstalasyonları dâhil olmuştur. İzleyicinin sanatsal çalışmalara dâhil edilme durumunu Nicolas Bourriaud, "İlişkisel Estetik" olarak değerlendirmiş ve geliştirmiştir. "1990 Sonrası Çağdaş Sanatta İlişkisel Estetik Bağlamında Ses Enstalasyonu ve İzleyici" isimli bu çalışmada, tarihsel süreç içerisinde ilişkisel estetik bağlamında hazır nesne ve hazır ses kullanımından hareketle izleyicinin eserlere dâhil olması, ses olgusunun çağdaş sanattaki yeri ve önemi ele alınmıştır. Bu çalışmada; ilişkisel estetik açısından, hazır ses kavramının John Cage, Marcel Duchamp ve Dada hareketinin etkisiyle birlikte Fluxus hareketinin tez konusu açısından çağdaş sanatta yarattığı kırılma noktaları incelenmiştir. Bu tez çalışmasında, genel olarak çağdaş sanatta ses olgusunun müziğin dışına çıkan bir sanatsal ifade biçimi olarak ve sesin hazır nesne gibi sanatsal bir malzeme niteliği kazanma durumu ve ses enstalasyonları ele alınmıştır. Ses olgusunun kullanım açısından bağımsız bir malzeme niteliği kazanması, ilişkisel estetik ve ses enstalasyonu bağlamında gelişim süreci, 1990 sonrası sanatına kadar olan gelişimi tarihsel olarak irdelenmiştir. 1990 sonrası ilişkisel estetik bağlamında ses olgusu, ses temelli üretim teknolojisinin gelişmesiyle de birlikte, tez çalışmasında ele alınan sanatçılarda görüldüğü gibi görsel algının dışında ve kavramsal açıdan her sanatçıda farklı sanatsal ifade biçimine dönüşmüştür. Çağdaş sanatta ses olgusu, müziğin ve ayrıca geleneksel sanat anlayışının dışında farklı bir ifade biçimine dönüşmüştür. Luıgı Russolo'nun Gürültü Manifestosu, John Cage başta olmak üzere sanatçıları etkilemiş ve sorgulamaya sevk etmiştir. Marcel Duchamp'ın "Çeşme" isimli çalışması, hazır nesne (readymade) olarak doğrudan sanatsal üretimin bir parçası olmuş ve sanatçılar için farklı bir bakış açısı geliştirmiştir. Birinci bölümde tez hakkında genel bilgi verilmiş ve tarihsel süreç hakkında giriş yapılmıştır. İkinci bölümde ise genel olarak ilişkisel estetiğin gelişim süreci ele alınmıştır. Teknolojik gelişimlerin sanat üretimlerine yansıması ve sanat üretimlerinde kullanabilecek malzemelerin zenginleşmesi incelenen konulardan biri olmuştur. İzleyicinin sadece izleyen konumundan çıkarılıp üretilen sanat çalışmasıyla iletişime geçmesi durumu, sanatın gündelik yaşam alanlarına inmesi tezin ikinci bölümde incelenmiştir. Tezin üçüncü bölümünün giriş aşamasında izleyici ve eser arasındaki ilişki ele alınırken, ses ve enstalasyonun tanımları yapılmış ve sesin müzik dışındaki kullanımı incelenmiştir. Bu bağlamda yapılan çalışmalar ve sanatçılar incelenmiştir. Dördüncü bölümde ise tez kapsamındaki kişisel uygulama çalışmaları ele alınmıştır. Ses olgusu dâhil edilerek üretilen ve izleyiciyle etkileşimi hedefleyen sanat çalışmaları, ele alınmıştır. İzleyici ve sanat ürünleri arasında ortaya çıkarılmaya çalışılan iletişim, sesin kimliğinin kullanılması, çağdaş sanatta geleneksel sanat anlayışının dışında farklı bir ifade biçimine dönüştürülme durumu değerlendirilmiştir. Çalışma için kütüphane, internet ortamından erişilebilen kaynaklar, makale ve tezler, konuyla bağlantılı sanatçıların kataloglarından ve sanatsal çalışmalardan faydalanılmıştır. Tez kapsamında uygulama çalışmaları ele alınmıştır. Bu uygulama çalışmaları sonucunda, sanatsal üretim esnasında kullanılan malzemelerde belli bir sınırın olmadığı ve var olan her şeyin yaratım sürecinde kullanılabileceği edinilen kazanımlardan biri olmuştur.