20. yüzyılın ilk çeyreğindeki göçler ve Anadolu'nun sosyo-kültürel yapısına etkileri: Sivas örneği

Yirminci yüzyılın ilk çeyreğinde yaşanan göçler, Anadolu'nun demografik yapısını şekillendirmiş, buna paralel olarak son derece önemli siyasi, sosyal, kültürel ve ekonomik değişimlere zemin hazırlamıştır. Bu tez çalışmasında, söz konusu dönemdeki göçler ve Anadolu'nun sosyo-kültürel yapısına etkileri Sivas vilayeti örneği üzerinden incelenmiştir. Dönemin başında sırasıyla Kafkaslardan ve Balkanlardan gelen takriben 16.000 muhacir Sivas'ta iskân edilmiştir. Daha sonra Sivas vilayeti, Birinci Dünya Savaşı'nın başında Rus işgaline uğrayan Osmanlı topraklarından göç eden Şark mültecileri için önemli bir toplanma merkezi olmuştur. Vilayette biriken yüz binlerce mülteci iskâna müsait vilayetlere sevk edilirken yaklaşık 14.000 Şark mültecisi, Sivas'a bağlı kaza ve köylerde iskân edilmiştir. Yine 30 Ocak 1923 tarihinde Yunanistan ile Türkiye arasında imzalanan Mübadele Antlaşması uyarınca Rumeli'den gelen yaklaşık 7.500 mübadil muhacir ve Sırpların katliam ve baskısı nedeniyle 1925 yılında Türkiye'ye göç etmek zorunda kalan 2.000 Boşnak muhacir Sivas'ta iskân edilmiştir. Cumhuriyet dönemindeki coğrafi sınırları dikkate aldığımızda bu dönemde takriben 30 bin Müslüman muhacirin Sivas'ta iskân edildiğini söyleyebiliriz. Aynı dönemde Sivas'tan ayrılan gayr-ı Müslim muhacir sayısı ise 100 bine yakındır. Bu durum, bir taraftan nitelik ve nicelik bakımından önemli bir iş gücü açığına neden olurken diğer taraftan imparatorluktan ulus devlete geçiş sürecinde nüfusun daha homojen hale gelmesini sağlamıştır. Sivas'ın çalışma hayatına ve kültürel birikimine zenginlik katan muhacirler, uyum sürecinde çeşitli sorunlar yaşamış olsa da zamanla yerli ahaliyle kaynaşarak Sivas'ta birlikte yaşama kültürünün en güzel örneklerini sergilemişlerdir. Anahtar Kelimeler: Sivas, göç, muhacir, mülteci, mübadil, iskân.