2000 sonrası Türk romanında toplumsal cinsiyetin edebî söylemler yoluyla üretimi ve temsili

Bu tezin temel gayesi, edebiyatın; kadınlık ve erkeklik kurgularının inşası ve temsilinde, cinsiyetçi sınırların aşılması veya bu sınırların daha da kesinleştirilmesinde ve toplumsal cinsiyet rollerinin yeniden üretilmesinde yarattığı imkânları dikkatlere sunmaktır. Bu minvalde, 2000'li yılların romanlarında spesifik ve çok yönlü bir gündem oluşturan toplumsal cinsiyet kimlik kurgularının tesis ve tahkimi eleştirel bir gözle okunacaktır. Siyasî, sosyal ve kültürel bir zeminde inşa edilen mezkûr kimliklerin, 2000 ve sonrasında yayımlanmış romanlardaki temsillerinin, kimi zaman edebiyat aracılığıyla açıktan angaje olurken kimi zamansa "örtük" bir biçimde ideolojik bir angajmanla tasnif edildikleri görülür. Çalışma boyunca, bir taraftan edebiyatla toplumsal cinsiyet ilişkisi daha ziyade kadınlık ve erkeklik kurguları üzerinden tartışmaya açılırken, diğer taraftan cinsiyet odaklı bu kimlik kurgularına tarihsel bir kadrajdan yaklaşılarak kadınlık ve erkeklik inşaları tahlil edilmeye çalışılmıştır. 2000'li yılların romanı, bütüncül bir bakışla mercek altına alınırken, temelde; "direnç", "endişe" ve "kriz" başlıkları altında tasnif edilmiş ve bu minval üzere tavsif edilen romanlar, eleştirel bir okumaya tabi tutulmuştur. Direnç başlığı altında, kadınlar üzerindeki baskı mekanizmalarını görünür kılarak kadınların "özneleşme" pratiklerini sorgulamaya açan anlatılara odaklanılmıştır. Endişe başlığında, hegemonik erkeklik kurguları karşısında konumlandırılan alternatif erkekliklerin tartışmaya açıldığı müşahede edilirken, kriz başlığı altında ise cinsiyetçi sınırları yeniden üreterek onları tahkim eden anlatılar sorgulamaya açılır. Çalışmanın çıkış noktası, buradan hareketle, edebiyatın –özelde romanların- toplumsal cinsiyet kurgularındaki kurucu nüvesi olacaktır. Nihai kertede, 2000'li yıllarla birlikte gittikçe "politikleşen" ve görünür olan toplumsal cinsiyet kimlik kurgularını, mezkûr yılların romanları odağında tartışmaya açtığımız kadınlık ve erkeklik temsillerinin inşasındaki temel argümanları ortaya koymaya çalışırken, edebiyatın, toplumsal cinsiyet kimlik inşalarının tahkimi, üretimi ve yeniden üretimi noktasında oldukça elverişli bir "aygıt" olarak kullanılmış olduğu ve araçsallaştırıldığı tespit edilir. Anahtar Kelimeler: Toplumsal Cinsiyet ve Edebiyat, Kadınlık ve Erkeklik Kurguları, Direnç, Endişe, Kriz