2018 PISA sınavı Türkiye örnekleminin akademik başarısını etkileyen sosyokültürel ve sosyoekonomik faktörlerin incelenmesi

Akademik başarı ülkelerin eğitim sistemlerinin etkililiğini ortaya koyan göstergelerden biridir. Akademik başarı seviyesinin bilinmesinin yanı sıra bu başarıya etki eden bireysel faktörler, okul faktörleri ve sosyoekonomik-sosyokültürel faktörlerin de bilinmesi gerekmektedir. OECD tarafından uygulanan uluslararası bir sınav olan PISA, bu faktörlerin akademik başarıya olan etkisinin ölçülebilmesini sağlamaktadır. Araştırmada öğrencilerin akademik başarısını etkileyen faktörler PISA 2018 sonuçları ışığında ele alınmıştır. Araştırmanın amacı PISA 2018 Türkiye örnekleminin okuma becerisi, matematik okuryazarlığı ve fen okuryazarlığı alanlarındaki akademik başarısının öğrencinin cinsiyeti, öğrencinin anne ve babasının eğitim seviyesi, öğrenciye ev ortamında sağlanan olanaklar, öğrencinin evde sahip olduğu kitap sayısı ve PISA tarafından oluşturulmuş olan endekslere göre farklılaşıp farklılaşmadığını tespit etmektir. Araştırma, 2018 yılında PISA uygulaması için seçkisiz örneklem yoluyla belirlenmiş Türkiye'de 12 bölgedeki farklı türlerden (ortaokul, Anadolu lisesi, fen lisesi, sosyal bilimleri lisesi, Anadolu güzel sanatlar lisesi, mesleki ve teknik Anadolu lisesi, çok programlı Anadolu lisesi, Anadolu imam hatip lisesi) 186 okulda eğitim görmekte olan 6890 öğrenciyi kapsamaktadır. Araştırmada OECD tarafından internet ortamında erişime sunulan PISA 2018 veritabanı kullanılmıştır. PISA 2018 uygulamasında öğrenciler okuma, fen ve matematik testlerini cevapladıktan sonra demografik özelliklerini, sosyoekonomik ve sosyokültürel durumlarını ortaya koyan anket sorularını cevaplamışlardır. Araştırmada öğrencilerin testlere ve anketlere verdikleri cevaplar kullanılmıştır. PISA 2018 veri setinde her bir öğrencinin matematik okuryazarlığı, fen okuryazarlığı ve okuma becerisi tek bir puan ile gösterilmek yerine her alan için on tane olası değer (plausible value) oluşturulmuştur (PVMATH1-PVMATH10, PVREAD1-PVREAD10, PVSCIE1-PVSCIE10). Analizler, PISA tarafından oluşturulan bu değerlerin ortalaması alınarak yapılmıştır. Elde edilen veri SPSS paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analizinde, akademik başarının öğrencilerin cinsiyetlerine ve evde sağlanan imkanlara göre farklılaşıp farklılaşmadığını tespit etmek amacıya İlişkisiz Örneklemler t-Testi analizi yapılmıştır. Akademik başarının öğrencinin anne ve babasının eğitim seviyesine göre ve evde sahip olunan kitap sayısına göre farklılaşıp farklılaşmadığını tespit etmek amacıyla İlişkisiz Örneklemler İçin Tek Faktörlü Varyans Analizi (One-way ANOVA) uygulanmıştır. PISA tarafından oluşturulan endeksler ile başarı puanları arasındaki ilişkiyi tespit etmek amacıyla Pearson Korelasyon Katsayısı kullanılmıştır. Başarı puanlarının hangi endeksler tarafından yordandığını tespit etmek için Aşamalı Regresyon Analizi yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda kız öğrencilerin okuma becerisi ve fen okuryazarlığı alanlarında erkek öğrencilerden daha başarılı olduğu; erkek öğrencilerin ise matematik okuryazarlığı alanında daha başarılı olduğu tespit edilmiştir. En yüksek akademik başarıya sahip olan öğrencilerin anne ve babasının lisans/lisansüstü ve genel ortaöğretim mezunu olduğu tespit edilmiştir. Annesi mesleki ve teknik lise mezunu olan öğrencilerin başarısı annesi ilkokulu bitirmemiş, ilkokul mezunu ve ortaokul mezunu olan öğrencilerden daha düşüktür. Evde sağlanan imkanlardan eğitim yazılımına sahip olma değişkeni hariç tamamı başarıyı olumlu yönde etkilemektedir. Başarıya en fazla katkısı olan ev imkanları edebiyat eserlerine sahip olma, bilgisayar-internete sahip olma ve yardımcı ders kitaplarına sahip olma değişkenleridir. Öğrencinin evde sahip olduğu kitap sayısı arttıkça öğrenci başarısı artmaktadır. Başarıyı en fazla yordayan değişken anne ve babanın sahip olduğu en yüksek eğitim seviyesi, anne ve babanın sahip olduğu en yüksek mesleki statü, evde sahip olunan eşyalar ve evdeki kitap sayısı verileri baz alınarak oluşturulan Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Statü Endeksi'dir. Evde sahip olunan bilgi iletişim teknolojisi cihazlarının sayısı arttıkça öğrenci başarısı düşmektedir.