28 numaralı Kal'abend Defteri'nin transkripsiyonu ve değerlendirmesi

Osmanlı Devleti'nde kişilerin veya toplumun huzurunu kaçırıp, düzeni bozmakla suçlananlar, Divan'da görülen davalarda kanunlar çerçevesinde yargılanmıştır. Yapılan yargılamalarda alınan kararlar Kal'abend Defterlerine kaydolunmuştur. Kal'abend Defterlerinde toplumun her kesiminde suçluyla karşılaşmak mümkündür. Bu nedenle defter yazıldığı tarih aralığında yaşanan sosyal ve hukuki durumlarla alakalı zengin içerik sunar. Osmanlı adli sisteminin amacı, şer'i ve örfi hukukun birleşmesiyle devletin, tebaasına eşit şekilde adaleti sağlamaktır. Bu amaç doğrultusunda, 1798-1804 yıllarını kapsayan çalışma da nelerin suç sayıldığı, yargı ve karar sürecinin nasıl işlediği, aynı suçun farklı din ve statüdeki kişiler tarafından işlenmesi halinde nasıl sonuçlandığı ve ne tür cezaların uygulandığı gibi sorulara cevaplar aranmıştır. Kal'abend defterinde cezalarla ilgili hükümlere yer verildiği kadar suçluların affedilmesiyle alakalı hükümler de mevcuttur. Bu hükümlerde af talebinde bulunan kişiler, bazen suçlu, bazen aile ferdi, bazen de devletin askeri sınıfından görevli olabilmekteydi. Suçlu doğrudan affedilmez tekrar suça karışmaması adına bazı şartlara tabi tutulurdu. Bunların yanında suçlunun ceza mahaline nakli için mübaşir tayini yapılırdı. Suçlunun firar etmesi durumunda etraftaki yöneticilere de konu ile alakalı hükümler gönderilip yakalanması için görevlendirilirdi. Osmanlı kanun yapıcıları, uyguladıkları yaptırımlar ve önlemlerle toplumda asayişi sağlamaya ve suçluları topluma kazandırmaya uğraşmışlardır. Yapılan çalışmada 28 Numaralı Kal'abend Defteri'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi yapıldı. Ayrıca defterde yer alan hükümlerden, Osmanlı Devleti'nde görülen suçlar, suçların ortaya çıktığı bölgeler, suçlulara uygulanan cezalar ve suçluların cezalarını çektikleri bölgeler hakkında bilgi verildi. Defterde suçluların serbest bırakılması ile ilgili bilgilerde yer almaktadır. Suçluların hangi gerekçeler ile serbest bırakıldığı ve ceza süreleri de yine bu defterde yer alan hükümlerden tespit edilmektedir. Ayrıca Kal'abend Defterlerinden Osmanlı Devleti'nin idari, sosyal ve iktisadi yapısı hakkında da bilgi edinile bilmektedir. Anahtar Kelimeler: Hukuk, suç, ceza, kal'abend, sürgün, af.