6.sınıf sosyal bilgiler ders kitabında önerilen edebi ürünlerin öğrenme alanlarında yer alan değerler açısından incelenmesi

Son yıllarda dünya genelinde daha çok önem verilen toplumsal değerler, birçok yöntemle öğrencilere kazandırılmaktadır. Edebi ürünler de toplumsal değerlerin öğrencilere kazandırılmasında etkili ve önemli araçlardan biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada 2018 - 2019 eğitim öğretim yılında 6. sınıf sosyal bilgiler ders kitabında önerilen edebi ürünlerin öğrenme alanı içerisinde kazandırılması arzu edilen değerleri ne düzeyde içerdiklerini ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. Araştırmanın evrenini Millî Eğitim Bakanlığı tarafından önerilen edebi ürünler oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemini ise 2018-2019 yılında 6. sınıf sosyal bilgiler ders kitabında önerilen 6 kitap oluşturmaktadır. Araştırmada model olarak nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik yöntem kullanılmıştır. Araştırmada veriler analiz edilirken ise içerik analizi tekniği kullanılmıştır. İncelenen kitaplar okunduktan sonra, öğrenme alanında verilmesi planlanan değerlerin geçtiği bölümler tespit edilmiştir. Daha sonra bu bölümler ilgili değerler çerçevesinde analiz edilmiştir. 6. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabındaki öğrenme alanları ve değerler şu şekildedir: Birey ve toplum öğrenme alanında önerilen "Sol Ayağım" kitabında "Dayanışma ve Yardımseverlik" değeri, kültür ve miras öğrenme alanında tavsiye edilen "Peygamberimizin Hayatı" ve "Alparslan Çift Başlı Kartallar" kitaplarında "Kültürel Mirasa Duyarlılık" değeri, bilim teknoloji ve toplum öğrenme alanında tavsiye edilen "Denizler Altında 20.000 Fersah" kitabında "Bilimsellik" değeri, üretim, dağıtım ve tüketim öğrenme alanında tavsiye edilen "Başarı Öyküleri" kitabında "Vatanseverlik, Doğal Çevreye Duyarlılık ve Sorumluluk" değerleri, etkin vatandaşlık öğrenme alanında tavsiye edilen "Çanakkale'nin Kadın Kahramanı Safiye Hüseyin" kitabında ise "eşitlik" değeri incelenmiştir. İnsanlar, yerler ve çevreler ile küresel bağlantılar öğrenme alanlarında ise edebi ürün önerisinde bulunulmamıştır. Ancak bu öğrenme alanlarının değerleri olan vatanseverlik, doğal çevreye duyarlılık ve kültürel mirasa duyarlılık değerleri önerilen kitaplar aracılığı ile incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda; "Sol Ayağım" kitabında "Yardımseverlik ve Dayanışma" değerinin yanında aile birliğine önem verme değerinin de verilebileceği sonucuna ulaşılmıştır. "Peygamberimizin Hayatı" kitabında "Kültürel Mirasa Duyarlılık" değerine ait unsurlara yer verildiği gibi bu değere ek olarak; Dayanışma, Yardımseverlik, Saygı, Sevgi, Hoşgörü, Adil olma ve Dürüstlük" gibi değerlerin de verilebileceği sonucuna varılmıştır. "Alparslan Çift Başlı Kartallar" kitabında da "Kültürel Mirasa Duyarlılık" değerine ait bulgular yer almaktadır. Buna ek olarak "Vatanseverlik, Yardımseverlik, Dayanışma, Sorumluluk, Saygı, Hoşgörü, Misafirperverlik ve Bağımsızlık" değerleri de bu roman aracılığıyla öğrencilere kazandırılabilir. "Denizler Altında 20.000 Fersah" kitabı "Bilimsellik" değerini vermek için kullanılabilir. "Başarı Öyküleri" adlı kitapta öğrenme alanında yer alan "Vatanseverlik, Doğal Çevreye Duyarlılık ve Sorumluluk" değerine ait bulgular bulunmakla birlikte kitapta yer alan tüm hikâyelerin hepsinde bu değerlere rastlanmamaktadır. "Çanakkale'nin Kadın Kahramanı Safiye Hüseyin" kitabı "Eşitlik" değerini çok fazla vurgulamamakta, cinsiyetçi bir dil kullanarak daha çok eşitsizliği örtük söylemde pekiştirmektedir. Fakat "Vatanseverlik" vurgusu çokça yapılmaktadır. Çalışmanın sonunda "Alparslan Çift Başlı Kartallar" ve "Peygamberimizin Hayatı" kitaplarının okunabilirliğinin ilgili yaş ve sınıf düzeyinin biraz üstünde olduğu, iki kitapta da bilinmeyen kelime ve ağır dil kullanımının öğrencilerin kitapları içselleştirmesini ve bahsedilen değerleri kazanabilmesini zorlaştırabileceği söylenebilir. Bunun yanında kitapların içerikleri düzgün olmakla birlikte sade bir dille ve öğrenci seviyelerine uygun kelime seçimleriyle değerleri kazandırmada daha etkili olacağı düşünülmektedir. Bu çalışma ortaokul sosyal bilgiler dersinde okutulan ders kitaplarında önerilen edebi ürünlerin öğrenme alanlarındaki değerleri kazandırmada ne derece etkili olduğunu ortaya çıkarmaya çalışmaktadır. Bu sebeple çalışmanın, öğrenme alanlarında edebi ürün kullanmanın etkililiğini sınadığı için önemli olduğu düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Değerler Eğitimi, Sosyal Bilgiler, Edebi Ürün, Ders Kitapları