8. sınıf Türkçe ders kitabının söz varlığı unsurları açısından incelenmesi

Türkçe eğitimin temel amacı, öğrencilerin dili en etkili ve yetkin biçimde kullanmalarını sağlamaktır. Bu amaç doğrultusunda gerçekleştirilen her öğrenme ve öğretme faaliyeti öğrencilerin Türkçenin zenginliklerini keşfetmelerine, dil becerilerini geliştirmelerine ve bu becerileri yetkinlikle kullanmalarına imkân tanır. Eğitimin her kademesinde önemli bir yere sahip olan ders kitapları hem öğrenme hem de öğretme aracı olarak işlev görürken öğrencilerin söz varlığını zenginleştirmede belirleyici bir rol üstlenir. Planlı bir öğretim sürecine katkı sağlayan bu kitaplar, Türkçe eğitiminin hedeflerine ulaşmasını destekleyen metinleri öğrencilere sunar. Bu bağlamda, Türkçe ders kitaplarındaki metinlerde bulunan söz varlığı unsurlarının tespit edilmesi önem taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı 2023/2024 yılından itibaren kullanılan 8. sınıf Türkçe ders kitabındaki metinlerin söz varlığı unsurlarını tespit etmek, bu unsurların kullanım sıklığını belirlemek ve öğrencilerin söz varlığı hazinesine katkısını ortaya koymaktır. Veriler doküman incelemesi yöntemi ile toplanmıştır. Çalışma kapsamında 24 okuma metni, 8 serbest okuma metni ve 8 dinleme/izleme metni olmak üzere toplam 40 metin incelenmiştir. Çalışmanın ilk aşamasında Türkçe ders kitabındaki metinler bilgisayar ortamına aktarılmıştır. Kelime listelerinin oluşturulmasında kelime sıklıklarını belirleyen Cibakaya programı kullanılmıştır. Cibakaya programı kullanılmadan önce programın ve çalışmanın kapsamı gereğince ders kitabındaki görseller, madde başları silinmiş, noktalama işaretleri kaldırılmıştır. Ayrıca deyimler, atasözleri, ikilemeler, özel isimler ve kalıp sözler ayrı ayrı kelimeler yerine tek kelime olarak algılanacak şekilde çok sayıda düzenleme yapılmıştır. Elde edilen veriler ayrıştırılarak her bir unsur için ayrı ayrı tablolar oluşturulmuş ve sonuçlar değerlendirilmiştir. Deyimler, atasözleri, ikilemeler ve kalıp sözler metinlerdeki tanıklı cümle örnekleriyle ve sayfa numaraları belirtilerek sunulmuştur. Sonuç olarak 18.079 temel kelime, 446 deyim, 9 atasözü, 226 ikileme, 56 kalıp söz, 733 özel isim ve 1017 yabancı kelime tespit edilmiştir. Özellikle atasözlerinin sınırlı sayıda kullanılması dikkat çekici bir bulgudur.