Abdurrahman Şeref Efendi'nin Târih-i Devlet-i Osmâniyye eseri ve tarihçiliği

Bu çalışmamızda Osmanlı'nın son dönem aydınlarından olup, çok yönlü ilmi kişiliğe sahip, Mutlakıyetten Meşrutiyet'e, Meşrutiyet'ten Cumhuriyet'e kadar uzanan zaman dilimlerinde yaşamış bir devlet adamı hakkındadır. Bu kişi, Osmanlı Devletinin yıkılıp yerine Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna şahit olmuş, bu süreçte bazı siyasî olayların içinde yer almış, Osmanlı'nın son vakanüvisti, aynı zamanda başarılı bir eğitimci, yazar, siyasetçi, önemli bir devlet adamı olan Abdurrahman Şeref Efendidir. Abdurrahman Şeref Efendi, Tanzimat, Meşrutiyet ve Cumhuriyet dönemlerinin üçünü de yaşayan, "üç devirde bir adam" vasfına sahiptir. Durum böyle olunca onun yaşadığı devirlerin çerçevesini bu teze sıkıştırmak imkânsız gibi görünmektedir. Tezde Abdurrahman Şeref Bey'in hayatı, ilmî kişiliği, ilim dünyasına katkıları, devlet adamlığı, eserleri, yaşadığı dönemin özellikleri yanında Osmanlıca yazılarak, birkaç kere basımı yapılmış olan Tarih-i Devlet-i Osmaniyye adlı eserinin incelenerek, tarihçilik anlayışı ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Bunlara ek olarak Tanzimat'tan Cumhuriyet'e uzanan süreç içerisinde Osmanlı Devletinin yaşadığı sosyal değişmeler, tarih yazıcılığının başlangıcı ve zamanla gelişme göstererek son şeklini alması da bu bağlamda değerlendirilmiştir. Araştırmamız bir giriş ve iki bölümden meydana gelmektedir. Konuya ilk olarak araştırmanın konusu, önemi, amacı ve araştırmada kullanılan yöntemi belirterek giriş yapılmıştır. Birinci Bölüm'de Abdurrahman Şeref Bey'in doğumu, çocukluğu, eğitimi, kişiliği, özel hayatı, yaşadığı döneme genel bir bakış, ve yaptığı resmî görevlerden bahsedilmiştir. İkinci Bölümde ise Abdurrahman Şeref Bey'in eserleri, Tarîh-i Devlet-i Osmaniyye isimli eseri, tarih bilimindeki yeri ve önemi ile Abdurrahman Şeref Bey'in tarih anlayışı ve tarihçiliğine değinilmiştir. Bu çalışmaların sonucunda istediğimiz şekilde bir tez ortaya koyduğumuzu iddia edemeyiz. Birçok eksiklerimizin olduğunu kabul ediyoruz. Fakat mevcut imkânlar içerisinde elimizden gelenin en iyisini yapmaya çalıştık. Mevcut kaynaklardan istifade ederek yaptığımız tahlil, tenkit ve değerlendirmelerle okuyucuya bir bilgi sunmaya gayret ettik. Abdurrahman Şeref Efendi'yi tanıdıktan sonra ilim dünyasına bütün yönleriyle yeniden tanıtılması gerektiği düşüncesinin faydalı olacağını umuyoruz.