Afet yönetiminde kritik başarı faktörlerini belirlemek için analitik hiyerarşi prosesi ve metin madenciliği destekli bir model önerisi

Afetler tarih boyunca kayda değer miktarda can kaybına ve maddi hasara sebep olan büyük yıkımlara yol açmıştır. Bu nedenle yıllar içerisinde afet ile mücadele hem akade-mik hem de uygulamanın temel odak noktası olmuştur. Günümüz yüksek teknolojisi ile dâhi doğal afetleri önlemek mümkün olmadığından, bu mücadele afetleri önlemekten ziyade, afet öncesi, sırası ve sonrasındaki zarar azaltma ve yeniden yapılandırma çalışmalarında olmaktadır. Fakat çok sayıda paydaşı barındıran, afet yönetimi olarak adlandırılan bu sürece etki eden oldukça fazla faktör söz konusudur. Bu faktörlerin hangisinin daha kritik olduğunu belirleyebilmek, özellikle pratikte çok önemli faydalar sağlayabilir. Çalışmamızda afet yönetimi literatürü üzerinde kapsamlı bir sistematik inceleme gerçekleştirilerek bu alanın paydaşlarından olan alan uzmanları ve akademik uzmanların bakış açılarını yansıtacak ortak bir kritik başarı faktörleri modeli oluşturmak amaçlanmıştır. Bu bağlamda akademisyen ve uzmanların bakış açılarının entegre edilebileceği metin madenciliği ile destekli yeni bir Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) modeli çalışmada önerilmiştir. Bu modelle kritik başarı faktörlerini belirleyebilecek bir önceliklendirme yaklaşımı sunulmuştur. Modelin uygulanmasında 20 uzmana ait görüşler ile 2000-2016 yılları arasında yayınlanmış 773 tam metin makaleden elde edilen metin madenciliği çıktıları kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre entegre modelde sosyo-kültürel faktörler ön plana çıkarken; akademik yayınların odağının büyük oranda teknolojik alana kaydığı ve bu alanın akademik uzmanlarca afet yönetiminde oldukça önemli olduğu tespit edilmiştir. AHP analiz sonuçlarında yasal faktörler, alan uzmanlarının görüşleri doğrultusunda önemli olarak değerlendirilmiştir. Bu iki bakış açısının ise örgütsel alanda büyük ölçüde; ekonomik, sosyo-kültürel, çevresel ve yasal alanlarda ise nispeten örtüştüğü ortaya çıkmıştır.