Ağlebîler devrinde sosyal, ekonomik ve kültürel hayat (184-296/ 800-909)

Ağlebîler Devleti İbrahim b. Ağleb tarafından M. 800 yılında İfrîkıye'de kurulmuştur. Emir İbrahim Zâb valisiyken İfrîkıye valisi olmuş sonra da Abbâsî Halifesi Hârûn Reşid tarafından, babadan oğula geçecek şekilde emirlik kurmasına izin verilmiştir. İbrahim, Ağlebî emirliğini kurmuş ve oğulları da emirliği devam ettirmiştir. 109 yıl süren emirlik 11 emir tarafından idare edilmiştir. 909 yılında Fâtımî dâîsi Ebû Abdullah eş-Şiî'nin isyanıyla son emir III. Ziyâdetullah başkenti bırakıp doğuya kaçmıştır. Halife Ubeydullah el-Mehdî'nin de başkent Rakkâde'yi ele geçirmesiyle emirlik fiilen yıkılmıştır. İfîkıye, İslâm fetihlerinin başladığı 660'lardan itibaren bir türlü güven ve istikrara sahip olamamış aksine Hâricî, Berberî ve Arap askerlerinin isyan ve savaş meydanı olmuştur. Bir buçuk asır süren bu karışılık ortamı Emevî ve Abbâsîler'in vâlilerinin bölge halkından kopuk, zulüm ve yanlış uygulamalarıyla daha da alevlenmiştir. İki devlet de bölgede tam hâkimiyet kuramamıştır. Hârûn Reşid yerel bir hânedânla kendisine bağlı bir emirlik kurarak bunu çözmek istemiş ve bu nedenle onun müsadesiyle İbrahim, Ağlebî emirliğini kurmuştur. Emirliğin kurulmasıyla bölgede istikrar ve güven ortamı oluşmuş, ardından ticaret ve sosyal hayatın gelişmesi halkın refâhını arttırmıştır. Ekonomik ve zirâî kalkınma devlet politikası olarak başarıyla uygulanmış, aklî ve dinî bilimler çalışılmış ve mimari eserlerle de şehirler imar edilmiştir. Etkileri bir taraftan Endülüs'e diğer taraftan fethettikleri Sicilya üzerinden Avrupa'ya ulaşmıştır. Bölgede Sünnî İslam devleti olmaları açısından ilk tecrübe olan Ağlebîler, bir asır süren varlıklarıyla İslam tarihinde seçkin bir yere sahip olmuşlardır.