II. Abdülhamid Dönemi Selanik kırsalında tarım ekonomisi ve ilkokul eğitimi (1876-1908)

Ondokuzuncu yüzyıldan itibaren, Osmanlı İmparatorluğu merkezileşen yönetime giden yolda eğitimin önemini fark etmeye başladı. Osmanlı Tebaası, İmparatorluğun gelişmesi için, yönetim zihniyetinin temel prensipleri mucibince eğitilecekti. Bu şekilde, yöneticiler için eğitim, bir yandan tebaayı şekillendirme yolunu, bir yandan da eğitim aracılığıyla onları kontrol etme yolunu yarattı.Abdülhamid döneminde bu gelişmeci özellik daha açıkça gözlemlenebilir hale geldi. İlkokul eğitimi, şekillendirmenin ilk adımı olarak, imparatorlukta yöneticilerin prensiplerini kendisininki gibi benimseyecek ve sonrasında gerekli gelişmeleri sağlayacak ve sürdürecek sadık ve üretken tebaa yaratmak için yayılmaya çalışıldı. Fakat, bu kadar merkezi bir program kırsalda eğitimi yaymada etkili olabilir miydi?Osmanlı kırsalında şartlar şehirlerden çok daha farklıydı. Köylerde en önemli konu gelecek yıl için yeteri kadar üretmekti, bu yüzden insanların yaşamını tarımsal üretimle ilgili herşey yönetiyordu. Bu nedenle eğitimin köylerde yayılmasını yarattığı sosyal ve finansal koşullarla ve bu koşullardan yararlanan aktörlerle tarımsal ekonomi belirledi. Bu koşullar, çoğu zaman merkezi çıkarlarla çatıştı. Bu suretle, eğitimin kırsalda yaygınlaşması merkezi çabalarla tarımsal ekonominin mücadelesinin hikayesidir. Ve eğitim tarihine yaklaşım kırsalın derin gözlemi ve bu mücadelenin analizi olmaksızın eksik olacaktır.Selanik bir taraftan tarımsal verimliliği ve çeşitliliği olan bir bölge iken bir taraftan şehri eğitimin gelişkin olduğu bölgelerdendir. Bu nedenle, kırsal farklılıkları gözlemlemek ve merkezi çabalarla tarımsal ekonomi arasındaki mücadeleyi görmek için Selanik iyi bir örnek sunuyor.