Aile sağlığı merkezine başvuran kadınların bebek bakımına ilişkin kültürel ve fonksiyonel olmayan uygulamaları

Bu araştırma, aile sağlığı merkezine başvuran kadınların bebek bakımına yönelik kültürel ve fonksiyonel olmayan uygulamaların belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Retrospektif tanımlayıcı ve ilişki arayıcı olarak gerçekleştirilen araştırmanın evrenini Türkiye'nin batısında yer alan bir ilin bir ilçesinde bulunan 5 (beş) Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 18-49 yaş arası kadınlar oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi G-power analizi ile 128 kişi olarak belirlendi. Veri toplama sürecinde olabilecek kayıplar göz önüne alınarak tabakalı örnekleme yöntemi kullanılarak her Aile Sağlığı Merkezi'nden çalışmanın dahil edilme kriterlerine uygun 30 olmak üzere toplam 150 kadın alınması planlandı. Araştırmada toplam 208 kadına ulaşıldı. Veriler araştırmacılar tarafından literatür taranarak hazırlanan sosyodemografik veri formu ve bebek bakımına yönelik kültürel uygulamalar formu ve Bebek Bakımına İlişkin Fonksiyonel Olmayan Uygulamalar Ölçeği (BBİFOUÖ) kullanılarak Eylül 2020- Ocak 2021 tarihleri arasında yüz yüze görüşme yöntemiyle toplandı. Araştırmaya başlamadan önce etik kurul, kurum izni ve araştırmaya katılan kadınlardan bilgilendirilmiş onam alındı. İstatistiksel analizleri için SPSS for Windows version 24.0 paket programı kullanılarak tanımlayıcı istatistikler olarak sayı, yüzde, ortalama ve sıtandart sapma, sürekli değişkenlerin normal dağılıma uygunluk kontrolünde Shaphiro-wilk testi, normal dağılamayan ölçek puanlarının 2 bağımsız grup karşılaştırılmasında Mann Whitney U testi, ikiden fazla bağımsız grubun karşılaştırılmasında Kruskal Wallis ve Dunn çoklu karşılaştırma testleri kullanıldı. Ayrıca p<0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Çalışmaya katılan kadınların %31.3'ü 30-34 yaş grubunda, %50'si ortaokul/lise mezunu, %71.2'sinin ev hanımı ve %73.6'si ilde ikamet etmektedir. Çalışmaya katılan kadınların %47.6'sının ilk doğumunu 20-24 yaş arasında yaptığı, %40.9'unun iki (2) çocuğa sahip olduğu ve %78.4'ünün bebek bakımı ile ilgili daha önce eğitim almadığı belirlenmiştir. Kadınların BBİFOUÖ'ine ilişkin toplam puan ortalamaları 81,08± 8,63, medyanı 84 (min:42- max:90) ve cronbach alpha değeri 0.80 olarak saptanmıştır. Ölçekten yüksek puan almak fonksiyonel olmayan inanç ve uygulamalar konusundaki bilgilerin daha sağlıklı olduğunu göstermektedir. Kadınların toplamının bebeklerini doğumdan sonraki ilk bir (1) saatte beslediğini, %86.0'sının anne sütü ile beslediğini ve kadınların tamamının kolostrum bebeğe verilmesi gerektiğini ifade ettikleri belirlenmiştir. Kadınların geleneksel olarak bebek bakımında %70 tuzlama, %31'i sarılık için sarı yazma veya şekerli su içirme, %59'u kundaklama ve %20'si umblikal kord çabuk düşsün diye bitkisel yağlarla yağlama, %20'si gazı olan bebeğin ağzına nar suyu damlatma gibi uygulamaları yaptıkları belirlenmiştir. Araştırmaya katılan kadınların bebek bakımı ile ilgili kültürel ve fonksiyonel olmayan uygulamaları yaptığı belirlenmiştir. Lise ve üniversite mezunu olanların, il merkezinde yaşayanların, bebek bakımına ilişkin eğitim alanların, bebeğini doğumdan sonra ilk anne sütü ile besleyenlerin, 0-24 ay arasında çocuğa sahip olanların BBİFOUÖ'nden aldıkları puanların yüksek olduğu saptanmıştır. Birinci basamaktaki sağlık hizmetlerinde çalışan hemşirelerin toplumun kültürel yapısını tanımlayarak ve değerlendirerek bütüncül yaklaşım sunması ve kadınları bebek bakımı konusunda eğitmeleri önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: geleneksel ve kültürel uygulamalar, fonksiyonel olmayan uygulamalar, bebek bakımı, hemşirelik