Akciğer kanseri hastalarının sağlıkta kadercilik inancı ve öz-yeterlilik algıları

Bu çalışmanın amacı; akciğer kanseri hastalarının sağlıkta kadercilik inançlarını ve öz-yeterlilik algılarını değerlendirmek ve arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Kesitsel tipteki bu araştırma 10.02.2023-01.06.2023 tarihleri arasında Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde bulunan Kemoterapi Ünitesine tedavi amaçlı başvuran ve Onkoloji Servisi'nde yatarak tedavi alan, son 6 ay içinde tanı almış, akciğer kanseri olan 119 birey ile yürütülmüştür. Amasya Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu'ndan yazılı onay (Tarih:20.01.2023) ve kurum izni alınmıştır. Araştırmada veriler; Hasta Tanıtım Formu, Kadercilik Ölçeği ve Genel Algılanan Öz-Yeterlilik Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Nicel bağımsız verilerin analizinde ölçek puanlarının tanıtıcı özellikler ile karşılaştırılmasında Kruskal-Wallis ve Mann-Whitney U testi kullanılmıştır. Korelasyon analizinde Spearman korelasyon analiz yöntemi uygulanmıştır. Araştırmanın gücü Post Hoc Power analizine göre belirlenmiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bireylerin yaş ortalaması 64,0±9,0 olup, %80,7'sinin erkek, %82,9'unun evli ve %53,8'inin ilköğretim mezunu olduğu saptanmıştır. Ayrıca bireylerin %53,4'ünün emekli olduğu ve %95,0'ının çalışmadığı ve %75,6'sının gelir gider dengesinin eşit olduğu belirlenmiştir. Araştırmaya katılan bireylerin Genel Algılanan Öz-Yeterlilik Ölçeği puan ortalaması 33,30±5,22, Kadercilik Ölçeği puan ortalaması 3,02±0,77 olarak hesaplanmıştır. Geliri giderinden fazla olanların, düzenli egzersiz yapanların ve sağlıklı beslenen bireylerin Genel Algılanan Öz-Yeterlilik Ölçeği puan ortalaması daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Bekar, okuryazar olan ve olmayan, çalışmayan, geliri giderinden az olan ve düzenli egzersiz yapmayan bireylerin Kadercilik Ölçeği toplam puan ortalamasının daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Genel Algılanan Öz-Yeterlilik Ölçeği toplam puanı ile Kadercilik Ölçeği toplam puanı arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır (r=-0.130, p>0.05). Akciğer kanseri hastalarının sağlıkta kadercilik inançlarının orta, öz-yeterlilik algılarının ise yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir. Bireylerin sağlıkta kadercilik inançları ve öz-yeterlilik algıları arasında anlamlı bir ilişki olmadığı saptanmıştır. Sağlığı geliştirme konusunda öncü profesyoneller olan hemşirelerin akciğer kanseri hastalarının bakımında bireylerin inanç ve algılarını da ele alarak planlama ve uygulama yapmaları önerilebilir. Anahtar Kelimeler: Akciğer Kanseri, Hemşirelik, Kadercilik, Öz-Yeterlilik