The Aksaray Pertevni̇yal Vali̇de Sultan Mosque Complex:Reflections on the patronage of a nineteenth century valide sultan

İmparatorluk tarihinde valide sultan unvanına sahip son sultan annesi Pertevniyal (1810-1884), on dokuzuncu yüzyıl Osmanlı toplumunun önde gelen isimlerinden biri ve önemli bir mimari hamiydi. Bu tez, valide tarafından 1871 yılında Aksaray'da yaptırılmış Aksaray Valide Sultan Camii ve külliyesine odaklanarak, Pertevniyal Valide Sultan'ın mimari hamiliğini ve bu hamiliğin barındırdığı sembolik anlamları çözümlemektedir. Bu çalışma, daha önce yayınlanmamış arşiv belgelerini inceleyerek valide sultanın hayatını ve hamiliğini analiz eden ilk araştırmadır. Bu tez Aksaray Valide Sultan Camii'ni mercek altına alırken öncelikle yapının tarih yazımcılığında nasıl yorumlandığını incelemektedir. Aksaray'daki cami, özellikle mimari tarzı, yapıldığı günden bugüne araştırmacılar tarafından çok farklı şekillerde ele alınmıştır. Bu tezin amacı, külliyeye dair arşiv belgelerini ve birincil kaynakları inceleyerek, yapının tarihsel bağlamdaki yerini saptamak ve hayat bulduğu geç Tanzimat döneminin sosyo-politik, kültürel dinamiklerinden nasıl etkilendiğini analiz etmektir. Ayrıca, bu mimari projenin, hamisi Pertevniyal Valide Sultan'ın motivasyon ve hedeflerini bünyesinde nasıl barındırdığını araştırmak da bu tezin hedeflerinden biridir. Bu çalışma, bir on dokuzuncu yüzyıl valide sultanının, külliyesini hayata geçirirken farklı ikonografilerden nasıl faydalandığını ve geç Tanzimat döneminde ihtiyaç duyulan hanedan ve imparatorluğa dair belirli kimlikleri, mimari hamiliği aracılığıyla nasıl desteklediğini araştırarak; on dokuzuncu yüzyıl Osmanlı mimarisindeki simgesel anlamları ve kadın hamiliğini inceleyen araştırmaların sınırlı sayıda olduğu mevcut literatüre katkı sağlamaktadır.