Ameliyathanede destek yüzey kullanımının ve pozisyonların arayüz basıncına etkisi

Amaç: Araştırma; ameliyathanede destek yüzey kullanımının ve pozisyonların arayüz basıncına etkisini incelemek amacıyla yapıldı. Yöntem: Randomize kontrollü deneysel tipte planlanan bu araştırma Ekim 2018- Haziran 2019 tarihleri arasında Manisa Celal Bayar Üniversitesi Hafsa Sultan Hastanesi Ameliyathanesinde yürütüldü. Araştırmaya supine ve prone pozisyonda planlı ameliyat olan, 18 yaş üzeri, ameliyat öncesi dönemde basınç yarası olmayan, ameliyatı 2 saatten uzun süren ve çalışmaya katılmaya gönüllü hastalar dahil edildi. Örneklemin büyüklüğü %95 güç, α= 0.05 yanılma düzeyinde her bir gruba 12'şer olmak üzere, toplam 72 hasta seçildi. Gruplara eşit bir dağılım yapılabilmesi için blok randomizasyon yöntemi kullanıldı. Randomizasyon bilgisayar programından elde edilen rastgele sayılar tablosundan yararlanılarak oluşturuldu. Ameliyat öncesi dönemde araştırma kriterlerine uygun hastalar belirlendi, yazılı onamı alınıp Birey Tanıtım Formu dolduruldu ve Braden Basınç Yarası Risk Değerlendirme Ölçeği ile basınç yarası riski değerlendirildi. Ameliyat günü örneklem kapsamına alınan hastalar üç gruba ayrıldı. Belirlenen randomizasyon tablosuna göre hastalar bu gruplara atandı. Birinci grupta yer alan hastalarda jel destek yüzeyi, ikinci grupta yer alan hastalarda viskoelastik sünger destek yüzeyi, üçüncü grupta yer alan hastalarda standart ameliyat masası kullanıldı. Hastanın ameliyatının gerçekleşeceği ameliyat masasında hasta ile destek yüzey arasına "basınç haritalama sistemi" ölçüm matı yerleştirildi. Ameliyat süresinde hastaların vücutlarında oluşan basınç kaydedildi ve Ameliyathanede Basınç Yarası Risk Değerlendirme Formu dolduruldu. Ameliyattan sonra ilk 24 saat Ameliyat Sonrası Basınç Yarası Gözlem Formu kullanılarak değerlendirildi. Çalışmada nümerik veriler ortalama, standart sapma, ortanca, minimum, maksimum değerler ile, kategorik veriler ise frekans ve oran değerleri kullanılarak IBM SPSS Statistics 25.0 paket programıyla yapıldı. Tüm analizlerde anlamlılık düzeyi 0,05 olarak belirlendi (etkileşim hariç, p<0,1). Bulgular: Prone pozisyonunda destek yüzeyler arasında tüm vücut ortalama arayüz basıncı (mmHg) değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı (p=0,179; p>0,05), supine pozisyonunda destek yüzeyler arasında tüm vücut ortalama arayüz basıncı (mmHg) değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu (p=0,002; p<0,05) ve viskoelastik sünger destek yüzeyinde ölçülen ortalama arayüz basıncının; jel destek yüzeyi ve standart ameliyat masasına göre anlamlı düzeyde düşük olduğu (sırasıyla p=0,033 ve p=0,002; p<0,05) bulundu. Prone pozisyonunda destek yüzeyler arasında tüm vücut en yüksek arayüz basıncı (mmHg) değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu (p<0,001), viskoelastik sünger destek yüzeyinde ölçülen en yüksek arayüz basıncının jel destek yüzeyi ve standart ameliyat masasına göre anlamlı düzeyde düşük olduğu (sırasıyla p=0,044 ve p=0,000; p<0,05) görüldü. Supine pozisyonunda destek yüzeyler arasında tüm vücut en yüksek arayüz basıncı (mmHg) değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu (p=0,015; p<0,05) ve viskoelastik sünger destek yüzeyinde ölçülen en yüksek arayüz basıncının; standart ameliyat masasına göre anlamlı düzeyde düşük olduğu (p=0,012; p<0,05) bulundu. Sonuç: Çalışmada ameliyathanede viskoelastik sünger destek yüzeyi kullanımının arayüz basıncını azaltmada standart ameliyat masası kullanımına göre daha etkili olduğu, jel destek yüzeyi kullanımının ise viskoelastik sünger destek yüzeyi kadar etkili olmadığı görüldü. Ameliyathanede basınç yaralanması açısından riskli olan hastalarda viskoelastik sünger destek yüzeyi kullanılması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler; ameliyathane, basınç yarası, destek yüzey, cerrahi hemşireliği, ameliyathane hemşireliği