Uçak kazalarında insan faktörleri analizi: ABD örneği

Ticari havacılığın ortaya çıkışından bugüne sayısız uçak kazası yaşanmıştır. Her bir kazadan önemli dersler çıkarılmış ve havacılık sektörünün gelişiminde uçak kazaları sonucunda elde edilen veriler büyük rol oynamıştır. Bu gelişimi sağlayabilmek için uçak kazalarının ve kazaya sebep olan faktörlerin doğru bir şekilde analiz edilmesi hayati önem taşımaktadır. Sektörün gelişimi ile birlikte uçak kazası inceleme yöntemleri ve modelleri de gelişim göstermiş, zaman içeresinde birçok farklı model ortaya konulmuştur. Kazaların altında yatan sebeplerin analizinde kullanılan en güncel ve kapsamlı modellerin başında insan faktörlerinin analizinde ve sınıflandırılmasında kullanılan "Human Factors Analysing and Classification System" (HFACS) gelmektedir. Bu model kazaların sebepleri arasında yer alan gizli veya açık insan kaynaklı faktörleri incelemekte ve bunları sınıflandırmaktadır. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi kullanılmıştır. National Transporation Safety Board (NTSB)'den veritabanından alınan, ABD'de, 2000-2018 yılları arasında gerçekleşmiş olan 245 ticari uçak kazası raporu incelenmiş ve bu kazaların sebepleri HFACS modeline göre sınıflandırılmıştır. Sınıflandırma için HFACS'in en güncel versiyonu olan HFACS 7.0 ve HFACS-ADF modelleri temel alınmış ve kazalar bu çerçevede kodlanmıştır. Araştırmanın sonucunda, ticari uçak kazalarının sebepleri ve bu sebeplerin birbiriyle olan ilişkisi ortaya konmaya çalışılmıştır.Klasik HFACS uygulamalarının aksine, kazaların sebepleri sadece operasyonel ve örgüt seviyesinde incelenmemiş, aynı zamanda örgüt dışı sebepler de araştırmaya dâhil edilmiştir.