76
Arşivlenen Tez
0
DOI Atanmış
0%
DOI Oranı
Anabilim Dalı
The effects of motivation and innovation in Libyan civil aviation sector on operating performance
In the global competitive environment, innovation based on stored information and technology due to the need for change plays a crucial role in the long-term survival of businesses. Keeping up with the changing conditions depends on the innovations to be made inside and outside the company. The extent to which employee motivation affects the innovation performance of the employee has become one of the issues that business managers have been wondering about recently. This study will be conducted in the civil aviation sector to determine the effects of the independent variables innovation and employee motivation on the dependent variable operating performance. In this direction, the impact of innovation and employee motivation on the civil aviation sector was examined. As a result of the study it is aimed to obtain and present information that will benefit the interested parties. This study was carried out only on the employees of Libyan Airlines in Mitiga International Airport and Misrata International Airport operating in the civil aviation sector of Libya, which was determined before the research was conducted. The study used a questionnaire technique, and the data obtained from the participants were analyzed with the SPSS package program. In line with the information obtained from the analyses, it has been determined that the operating performance has increased as a natural result of improving employee motivation and innovation activities in Libyan Airlines enterprises. From this point of view, civil aviation sector enterprises need to increase employee motivation and attach importance to innovation activities simultaneously. Keywords: Civil Aviation, Enterprises, Innovation, Libya, Motivation, Operating Performance.
The internationalization of civil aviation maintenance, repair, and overhaul (MRO) industry: A qualitative study
This thesis delves into the internationalization practices within the aviation Maintenance, Repair, and Overhaul (MRO) industry, focusing on three MROs firms from different geographical locations. The study examines three distinct types of firms, each presenting varying degrees of internationalization: those without any international presence, those on the cusp of branching out, and those that have truly established themselves internationally. While all three types of firms are anticipated to cater to both domestic and global clientele, the truly internationalized firms have gone the extra mile by setting up one or more facilities beyond their country of origin. The study explores the motivations, challenges, and strategic decisions associated with internationalization in the MRO sector. By employing a qualitative methodology and analyzing real-world insights from industry practitioners, the research sheds light on target location selection, entry mode strategies, post-internationalization practices, and competitive responses to global industry trends. The thesis underscores MRO firms' diverse strategies in navigating internationalization within the civil aviation industry, highlighting the complexities and drivers behind their decisions.
Jeopolitik konumun operasyonel maliyet ve filo yönetimine etkisi
The airline industry is one of the industries where there is most impact of costs on profitability. Fleet management and location selection are important in terms of operational costs in the airline industry, which is affected by economic and competitive conditions due to its nature. Airline companies that make a successful fleet management and location selection can reduce their operational costs and use their fleet in the most optimum way. In this study, the effect of location selection on airline fleet management and operational costs was examined. In this context, flight scenarios were prepared from 8 centers, 10 different hubs and 5 different aircraft. These scenarios prepared were evaluated with TOPSIS, one of the multi-criteria decision making methods. In the multi-criteria decision-making method, the alternatives are evaluated according to the criteria determined. In the study, alternatives are flights, and the criteria are operational cost items. Weighting was made according to the average costs in the industry. In addition, in order to fully measure the impact of location on operational cost, the location index was developed with the average of GDP, HDI and SDI values of the countries where the hubs are located, and it was enabled to affect the decision-making by 30%. According to the results of the research, it has been observed that the operational costs of the airports to be established in locations such as Istanbul, London and Delhi are lower and the fleet management is more optimum. The most important reason for this is that flights from these regions to many centers in Europe are easy and less costly. Findings obtained from the research provide information for sector managers and researchers.
Analysis of human factors in aircraft accidents: The case of the USA
Since the advent of commercial aviation, there have been numerous aircraft crashes. Lessons derived from each accident and the data obtained from these aircraft accidents have played a major role in the development of the aviation industry. To achieve this development, it is vital to analyse the factors underlying aircraft accidents properly. Different methods and models to analyse the factors that led to aircraft accidents have been introduced over time. One of the closest and most comprehensive models to today is the Human Factors Analysis and Classification System (HFACS). This model examines and classifies the latent or explicit human factors at all levels. Content analysis which is a qualitative research method was used in this study. 245 reports of commercial aircraft that took place between 2000 and 2018 in the USA are downloaded from the database of the National Transportation Safety Board (NTSB) and the causes of those accidents were analysed and classified according to the HFACS model. For classification, the most up-to-date versions of HFACS, HFACS 7.0, and HFACS-ADF models were taken as a basis and the accidents were coded within this framework. As a result of the research, causes of commercial aircraft accidents and their relationship with each other were tried to be revealed.Unlike the classical HFACS applications, the causes of accidents were not only examined at the operational and organizational level, but also non- organizational factors were included in the research.
Passengers' preferences and their association with perception on COVID-19 measures in airline market
People are continuously buying items whether these are luxury goods or basic items according to their needs. While making any purchase, consumers are going through a process of purchasing that consists of various approaches. The objective of studies of consumer behaviour is to learn the behaviour of the consumers before, during, and after such purchases. Today, the COVID-19 factor and the perception of the impact of the pandemic plays a crucial role in the choice of which airline to fly. Since COVID-19 spread all over the world, many entities, and especially airline companies, have developed a set of preventive measures against COVID-19 outbreaks. In this work, consumer purchasing behaviour in airline market and its association with COVID-19 measures have been studied. The relationship of the COVID-19 perception and several characteristics of airline services and effective choice factors are investigated from a practical point of view. To this aim, a survey has been designed to evaluate the perception of the passengers on airline services and COVID-19 measures.
The impact of digital marketing on brand loyalty of young airline passengers
In today's digital era, digital marketing strategies are increasingly being leveraged by airline companies to connect with and retain customers, especially among young customers representing a large and influential segment of the airline market. Understanding how digital marketing influences the customer-brand relationship is crucial for airlines aiming to foster loyalty and sustain competitive advantage. This study aims to investigate how digital marketing affects young travelers' brand loyalty, specifically targeting Millennials and Gen Z individuals between the ages of 18 and 35. Within this demography, the study investigates the impact of social media marketing, e-mail marketing, and search engine marketing on the customer-brand relationship. It also explores how brand trust acts as a bridge between brand loyalty and digital marketing activities. The study adopts a descriptive correlational design with the quantitive method. Thus, a questionnaire was prepared using a 5-point Likert scale. 250 responses were gathered from individuals who actively utilize the internet and travel by air transports/airlines departing from Istanbul and Sabiha Gökçen Airports. Moreover, the collected data was analyzed using SPSS. The results revealed that social media, email, and search engine marketing positively affect the customer-brand relationship among young airline passengers. Furthermore, young passengers' engagement and experiences through digital marketing significantly enhance brand trust, which, in turn, positively impacts brand loyalty. These results underscore the critical role of strategic digital marketing in fostering strong customer-brand relationships and loyalty among young airline passengers. This research delivers beneficial information for airline companies that aims to engage the younger demographic more effectively, offering practical implications for enhancing brand loyalty in the highly competitive airline industry. Keywords: Digital marketing, social media, e-mail, search engine, brand loyalty, young passengers.
Unlocking airline revenue potential: An analysis ancillary revenue strategies in the airline industry
The airline industry is distinguished by its high operating costs, intense competition, and susceptibility to domestic and international disruptions, resulting in chronically low profitability. The competitive landscape of the sector has been fundamentally reshaped by the rise of low-cost carriers, which not only disrupted traditional cost structures but also pioneered the concept of ancillary revenue. This innovation enables airlines to generate income beyond conventional ticket sales by diversifying their revenue streams through non-core offerings. Ancillary revenue, defined as income derived from supplementary products and services beyond an enterprise's primary operations, has become a cornerstone of contemporary airline strategies. Airlines increasingly rely on advanced revenue management systems to optimize inventory allocation and maximize overall revenue. These systems play a critical role in enhancing financial resilience and fortifying competitive positioning within the industry's volatile environment. Heightened competition, spurred by the aggressive growth of low-cost carriers and the industry's inherent vulnerability to political and economic shocks, has driven legacy airlines to adapt. Traditional carriers have progressively incorporated elements of the low-cost model, such as unbundling services and charging for previously included amenities, as a means to reduce costs and boost revenue through ancillary channels. This strategic shift reflects a broader objective to achieve sustainable profitability in a fiercely competitive market. To counteract the pricing pressures of low-cost competitors, traditional airlines have integrated sophisticated revenue management practices to optimize inventory utilization and operational efficiency. Consequently, ancillary revenue has emerged as a critical driver of financial performance and long-term viability in the sector. To reduce their costs and increase revenue, traditional carriers have changed their business model by separating some of the products and services they offer their passengers and charging them separately. In this study, confirmatory analysis will be applied to reveal the importance of the subcategories that a la carte services of the ancillary revenue. Keywords: Ancillary Revenue, Competition, Sustainability, Willingness to Pay.
EU green deal and taxonomy in aviation: The case of Turkish airlines
This thesis examines whether the European Union (EU) Green Deal and aviation taxonomy on Turkish Airlines (THY). The EU Green Deal, which aims to reduce carbon emissions and promote sustainability in various sectors, presents significant challenges and opportunities for sectors in particular. The study used a qualitative analysis method in the form of evaluating the company's compliance with the taxonomy criteria and its strategies to integrate sustainability into its operations by considering THY's sustainability reports between 2018 and 2023. The findings indicate that THY has taken important steps towards the progress of its sustainable practices, including fleet modernization, the use of sustainable aviation fuels (SAF) and efficiencies. However, problems such as fossil fuel-based relationships, financial constraints and comprehensive pressures continue and will be of critical importance. The research also emphasizes that the Green Deal has a broader scope on the Turkish Aviation sector and offers applicable recommendations for aligning sector practices with global sustainability goals. This thesis, which reveals that THY has taken a leading role in sustainable aviation practices, contributes to the comprehensive transition to more environmentally friendly practices in the activity sector. The study emphasizes the long-term temperature and economic sustainability increase of development, green resources and international cooperation. This thesis applies a SWOT analysis that is consistent with practices in international literature. Keywords: EU Green Deal, aviation taxonomy, sustainability, Turkish Airlines, sustainable aviation flows, efficiency
Uçak kazalarına etki eden insan faktörlerinde örgütsel etkilerin rolü
Havacılığın ilk gelişim yıllarında meydana gelen kazalara neden olarak gösterilen teknik ve mekanik faktörlerin eksiklikleri, teknolojinin gelişmesi ile yerini özellikle 1950-1960 yıllarından itibaren insan faktörüne bıraktığı bilinmektedir. Günümüze kadar yapılan araştırmalar sonucu, en önemli faktör doğası gereği hata yapar düşüncesiyle kazaların %70-80'nine sebep olarak gösterilen insandır. Bu durum bazı çalışmalarda, havacılık kazalarının yaklaşık %70'inin pilotaj hatası olarak sınıflandırıldığını göstermektedir. Oysa yetenek hatası insan faktörlerinden sadece bir tanesidir. Ayrıca kazalar bir dizi olaylar zincirinin sonucudur ve bu zincirin son halkası pilotlardır. Bu araştırmada özellikle vurgulanan nokta İnsan Faktörleri olarak tüm etkilerin doğrudan kök neden olarak İnsan hatası şeklinde aktarılmasıyla oluşan bakış açısına dikkat çekmekle birlikte sektörün insan kaynağının stratejik önemine vurgu yapmaktır. Bu odaktan değerlendirildiğinde kazalara etki eden kök nedenlere ve bu nedenler içerisindeki insan faktörleri noktasında örgütsel ayrımlara doğru açı ile odaklanılması havacılıkta hem üretim kaynaklarının hem de emniyetin etkin tahsisine yardımcı olacaktır. Çalışmanın amacı; insan faktörünün hata yüzdesi üstünde soru işareti oluşmasında önemli rol oynayan örgütsel etkileri ön plana çıkarmaktır. Bunun yanında etkin bir insan kaynağı yönetiminin sektörel önemini ortaya koymaktır. Nitelikli ve yetenekli insan kaynağı hedefi olan bu sektörde yetersiz eğitim, yorgunluk, yanlış yönetimsel kararlar, ekip kaynak yönetimindeki yanlış eşleştirme, örgütsel baskılar ve stres, havayolu firmasının ekonomik kaygıları gibi nedenlerin kokpit ekibinin koordinasyon kurmada başarısız olmasında ve hata yapmasında asli nedenken nihai hata pilotaj olarak sunulmaktadır. Nitelim yapılan kazalardan elde edilen veri dokümanları incelendiğinde insan faktörü şeklinde anlaşılan pilotaj hatasının sanıldığı gibi doğrudan etkilerle %70-80 olmadığı anlaşılmıştır. Ayrıca araştırma sonucuna göre bu kazalarda kokpite etki eden faktörlerin yarısının örgütsel yönetim, kaygı, karar ve baskı kaynaklı olduğu anlaşılmıştır. Sonuç olarak havacılık kazalarında insan faktörü denildiğinde anlaşılan pilotaj hatasının %30-40 oranında olduğu sonucuna varılmıştır.
Pilotların ekip kaynak yönetimi becerilerinin ticari uçak kazalarına etkileri
Teknolojik gelişmeler, sivil havacılık alanında yeni tip uçaklar, yeni donanımlar ve yeni navigasyon türleri gibi farklı şekillerde kendini göstermektedir. Bu gelişmelerin ışığında giderek mükemmelleşen teknoloji karşısında insan-makine etkileşiminin artmasıyla birlikte insan hataları daha çok farkedilmeye başlanmıştır. Bu hatalara sebep olan insan psikolojisini ve limitlerini anlamak; mümkün olduğunca bu hataları azaltabilmek için insan faktörleri ve psikoloji bilimleri birçok araştırma yaparak sivil havacılıkta ekip kaynak yönetimi sisteminin kullanılmasının gerekliliğini ortaya çıkartmış ve günümüze kadar sürekli olarak geliştirmiştir. Ekip kaynak yönetimi, ortak bir amaç için bir araya gelmiş bireylerin sosyal, bilişsel ve fizyolojik yetilerini yönetmesini sağlayarak yüksek performanslı ekip çalışmasını sağlayan bir sistemdir. Bu sistem uçuşun başında yapılan brifing aşamasından uçuşun sonundaki debrfinge e kadar kabin, kokpit, yer personeli, ve hava trafik kontrolorü gibi birçok farklı birimin emniyetli bir uçuş ortamı oluşturmak için birlikte uyum içinde çalışmalarını hedeflemektedir. Bu tezde, uygulanan anket aracılığıyla toplanan verilerle, pilotların ekip kaynak yönetimi eğitimlerine bakış açıları ölçülürken; yapılan kaza incelemeriyle de pilotların ekip kaynak yönetimi becerilerinin uçuş emniyetine etkilerinin değerlendirilmesiyle karma bir yöntem kullanılmıştır. Bu kapsamda, birinci bölümde ekip kaynak yönetiminin tanımı yapılmış, tarihsel gelişimi ve havacılıkta ekip işleyişi incelenmiştir. İkinci bölümde ekip kaynak yönetiminin bileşenleri detaylı bir şekilde açıklanmıştır. Üçüncü bölüm, ekip kaynak yönetimi eğitimleri ve pilotların ekip kaynak yönetimi becerileri üzerinden değerlendirme sistemlerine odaklanılmıştır. Dördüncü bölümde ekip kaynak yönetimi ve ticari uçak kazaları arasındaki ilişkilere değinilmiş, yıllara göre gerçekleşen kazaların oranları belirtilmiştir. Yine bu bölümde ekip kaynak yönetiminin ticari uçak kazalarına etkilerini araştırmak için iki farklı kaza; aynı zamanda ekip kaynak yönetiminin bireysel bir unsuru olan tehdit ve hata yönetimi modeli üzerinden derinlemesine incelenmiştir. Ayrıca beşinci bölüm, pilotların ekip kaynak yönetimi eğitimlerine bakış açısını ölçmek için anket yöntemiyle toplanan verilerin analizini içermektedir.
COVID-19 döneminde alınan önlemlerin hizmet kalite algısı ve müşteri memnuniyetine etkisi: Türkiye'deki iki farklı iş modeli kullanan hava yolları kıyaslaması
Çalışmada, Covid-19 pandemisi sürecinde iki farklı iş modeli kullanan havayolu işletmelerinin aldıkları önlemlerin seyahat eden yolcuların kalite algına ve müşteri memnuniyetine etkisi araştırılmıştır. Türkiye'de faaliyet göstermekte olan düşük maliyetli havayolu işletmesi olarak Pegasus Hava Yolları ve geleneksel havayolu işletmesi olarak Türk Hava Yolları'nın Covid-19 tedbirleri karşılaştırmalı olarak incelenmiş; pandemi sürecinde uçuş gerçekleştirmiş 484 adet yolcuya 26 sorudan oluşan ve likert tipi ölçek ile ölçeklendirilen anket yapılmıştır. Düşük maliyetli ve geleneksel havayolu işletmelerinin pandemi sürecinde aldıkları Covid-19 önlemlerinin müşteri memnuniyeti ve kalite algısı üzerindeki etkilerinin farklılaşıp farklılaşmadığını analiz etmek üzere ANOVA testi uygulanmıştır. Çalışma sonucunda salgın döneminde iki farklı iş modeli kullanan havayolu işletmelerinin karşılaştırılmasında, kalite algısının yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim durumu ve gelir değişkenlerine göre istatistiki olarak anlamlı bir fark olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
2008 küresel krizi ve covid-19 pandemisi krizinin hava kargo taşımacılığına etkilerinin karşılaştırmalı analizi
Bu çalışmada 2008 Küresel Finans Krizi ve Covid-19 Pandemisi Krizinin hava kargo taşımacılığı sektörü üzerinde farklı kaynaklardan çıkan krizlerin olumlu ve olumsuz etkileri ele alınmaktadır. Söz konusu krizlerin yapısal farklılıkları sonucu ortaya çıkan etkilerin farklılıklarının değerlendirilebilmesi adına dünya genelinde, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelere ait; rezerv miktarları, enflasyon, büyüme, mal ve ürün ihracat değerleri, mal ticaret hacmi verileri ile hava kargo taşımacılığı yapan firmaların toplam yük trafiği ve elde ettikleri toplam gelirler incelenmiştir. Bu kapsamda 2008 krizinin etkilerini değerlendirmek için seçilen zaman aralığı 2008-2009 yılları iken Covid-19 Pandemisi için seçilen zaman aralığı 2019-2020'dir. Bununla beraber dünya üzerinde hava kargo pazarının yaklaşık olarak %80,3'ünü oluşturan 21 adet hava taşımacılığı firmalarına ait yıllık faaliyet raporları içerisinden araştırmanın zaman aralığına uygun olanlar belirlenmiş ve söz konusu faaliyet raporları içerisinde yer alan; kargo gelirleri, toplam aktifler, toplam özkaynaklar, cari oran ve toplam yükümlülük verilerindeki değişimler üzerinden Wilcoxon ve T Testi sınamaları yapılarak anlamlı bir sonucun elde edilip edilemeyeceğine bakılmıştır. Çalışma sonucunda elde edilen sonuçlara göre kargo gelirleri bazında her iki krizinde firmaların geneline yaygın bir etki gösterdiği anlaşılmış, hava kargo taşımacılığının sürdürülebilirliği açısından gelecekteki yaşanması muhtemel kriz süreçlerini en az olumsuz etkilerle yönetilebilmesi için çeşitli önerilerde bulunulmuştur.
Hava taşımacılığında insan ticaretinin önlenmesine dair farkındalık oluşturmaya yönelik bir eğitim önerisi
İnsan ticareti suçu uzun yıllardır mücadele edilen sınıraşan bir suç türüdür. Bu suç çoğu zaman göçmen kaçakçılığı ile karıştırılmakta olup arasındaki ayrımın farkına çoğu zaman varılamamaktadır. Oysa ikisi birbirinden farklı kavramlardır. Kaçakçılık suçunda göçmenin rızası mevcutken insan ticaretinde mağdurun rızası bulunmamaktadır. Kaçak yöntemlerle ülke değiştiren kişilerin kaçakçılarıyla olan ilişkileri ilgili ülkeye vardıklarında ve ödemeyi yaptıklarında sonlanır. İnsan ticaretine konu olan mağdurlar ise götürüldükleri ülkede tacirleri tarafından çeşitli sebeplerle sömürülürler. Bu sömürü türlerinin başında cinsel sömürü ve emek sömürüsü gelmektedir. İnsan ticareti ile mücadele için devletler arasında imzalanan sözleşmeler bulunmaktadır. Devletler bu suça karşı kendi iç işleyişlerinde de çeşitli önlemler almakta, mağdurları korumaya yönelik programlar geliştirmektedir. Ayrıca mağdurların sevki sırasında kullanılan ulaşım yolu personellerini eğitmektedir. Havayolu taşımacılık sektörü çeşitli özellikleri nedeniyle insan tacirleri tarafından giderek daha fazla kullanılmaktadır. Bununla birlikte hava taşımacılığı, yolcuların check-in işleminden varışta pasaport kontrolüne kadar tüm süreç boyunca gözlem altında tutulması nedeniyle insan ticaretini tespit etmek ve müdahale etmek için birçok fırsat da sunmaktadır. Özellikle havayolu personelinin konu hakkında bilgi sahibi olması mücadele açısından çok önem taşımaktadır. Bu çalışmanın temel amacı dünyada bir süredir havacılık personeline uygulanmakta olan ama henüz Türkiye'de mevcut olmayan insan ticareti farkındalık eğitimi için bir öneri sunmaktır. Çalışmada doküman analizi yöntemi ile veriler (havacılık otoritelerinin eğitimleri, bilimsel yayınlar, konuyu aydınlatabilecek olan çeşitli dokümanlar vs.) toplanmış ve betimsel analiz yöntemiyle bu veriler işlenmiştir. Sonuç olarak ise farkındalık oluşturmaya yönelik bir eğitimin insan ticaretini önleme yolunda önemli katkılar sağlayacağı kanısına varılmıştır.
Uçuş adetleri ve kişi başına milli gelir arasında nedensellik ilişkisi sınaması: G7 ülkeleri örneği
Bu çalışmanın amacı, hava taşımacılığının G7 ülkelerinin makroekonomisi üzerindeki etkisini araştırmaktır. Uzak mesafelere seyahat edebilmek için genellikle havayolu tercih edilmektedir. Uzak mesafeler için havayolu tercih edilme sebepleri arasında öncelikle seyahat süresinin kısa sürmesidir. Diğer sebep ise varış noktasına en hızlı şekilde ulaşım sağlandığı için zamandan tasarruf edilmesidir. Aynı zamanda kara ve deniz yolu seyahatlerine göre daha konforludur. Güvenlik açısından ise kaza oranlarına bakıldığında havayolu seyahatlerinin karayolu seyahatlerinden daha güvenli olduğu bilinmektedir. İçinde bulunduğumuz rekabet ortamında havayolları rakiplere karşı üstünlük sağlamak için bu faktörlere yeni, çekici faktörler eklemeleri beklenmektedir. Havacılık sektörü, hizmet sektörünün önemli kollarından biridir. Buna göre hem ulusal hem de uluslararası düzeyde öneminden söz edilebilir. Hava yolculuğu bir zamanlar lüks bir ürün olarak görülmekteydi ve yüksek maliyeti nedeniyle nispeten daha az insan tarafından tercih edilmekteydi. Son yıllarda uçak bileti fiyatlarının düşmesiyle birlikte hava taşımacılığına olan talep ciddi bir artış göstermiştir. Hava taşımacılığına ilişkin yeni düzenlemelerle, hizmet veren firma sayısı da artmıştır. Uçuş Adetleri ve Kişi Başına Milli Gelir Arasında Nedensellik İlişkisi Sınaması; G7 Ülkeleri Örneği konulu bu tezde 1970-2020 döneminde seçilen G7 ülkelerinde hava taşımacılığının makroekonomik etkisi incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre bu ülkelerin dünya ekonomisinde önemli bir payı olduğu tespit edilmiştir.
Kariyer yönetim sistemi uygulamalarının örgütsel bağlılığa etkisinde psikolojik sahiplenmenin aracılık rolü: Havacılık sektöründe bir araştırma
Yüksek güvenilirliğe sahip kuruluşlardan (High Relaibility Organization - HRO) olan havacılık kuruluşlarında örgütsel bağlılık çok büyük önem arz etmektedir. Muazzam karmaşıklığa ve yüksek riske rağmen görevlerini başarıyla tamamlamak zorunda olan HRO'larda başarının en önemli unsurlarından biri de insandır. Beşeri sermaye sadece başarının değil aynı zamanda da başarısızlığın ve yaşanabilecek felaketlerin de kaynağıdır. Bu aradaki farkı belirleyen de sadece çalışanların mizaçları, yetkinlikleri değildir, bunların yanı sıra çalıştıkları kurumların hayata geçirmiş olduğu insan kaynakları uygulamalarıdır. Bu uygulamalar doğru bir şekilde hayata geçirildiği taktirde çalışanların örgüt ile bütünleşmesini, örgüte bağlanmasını ve örgütü sahiplenmesini sağlar. Bu uygulamalardan biri de kariyer yönetim sistemi uygulamalarıdır. Kariyer yönetimi, örgütün mevcutta ve gelecekte duyabileceği ihtiyaçlarının belirlenip, bu ihtiyaçların karşılanmasına yönelik olarak sahip olduğu insan kaynağının kariyer gelişimlerini planlaması, gerçekleştirmesi ve aynı zamanda da çalışanlarının hiyerarşik kademelerindeki ilerleme süreçlerinin takip edilerek yönetilmesi olarak ifade edilebilir. Bu bağlamda kariyer yönetimi, insan kaynakları planlaması, insan kaynakları temin ve seçimi, performans yönetimi sistemi, eğitim ve geliştirme gibi diğer insan kaynakları uygulama ve fonksiyonlarıyla ile etkileşim içerisinde olmak zorundadır. Bu çalışmanın amacı da Kariyer Yönetim Sistemi Uygulamalarının Örgütsel Bağlılığa Etkisini ve bu etkide Psikolojik Sahiplenmenin Aracılık Rolünün havacılık sektörü özelinde tespit etmektir. Bu amaç doğrultusunda araştırma tasarlanmış ve uygulanmıştır. Araştırmanın örneklemini kolayda örneklem yönetimi ve anket tekniği ile ulaşılan 253 havacılık sektörü çalışanı oluşturmaktadır. Toplanan veriler Kısmi En Küçük Kareler Yapısal Eşitlik Modeli (Partial Least Square Structural Equation Modelling PLS-SEM) yönetim ile SmartPLS 3.2.9. istatistiki paket program kullanılarak analizlere tabi tutulmuş, yol katsayıları ve anlamlılık düzeyleri dikkate alınarak sonuçlar yorumlanmıştır. Analiz sonuçları göstermektedir ki Kariyer Geliştirme hem Davranışsal Bağlılık hem de Tutumsal Bağlılığı anlamlı ve olumlu yönde etkilemektedir. Benzer şekilde Kariyer Yönetiminin de hem Davranışsal Bağlılığı hem de Tutumsal Bağlılığı anlamlı ve olumlu etkilemektedir. Buna karşın, Kariyer Planlamanın ne Davranışsal ne de Tutumsal Bağlılık üzerinde istatistiki düzeyde anlamlı bir etkisi görülmemektedir. Yine analiz sonuçları göstermektedir ki Kariyer Gelişimin Davranışsal Bağlılık üzerine olan etkisinde hem Duygusal hem de İş Temelli Psikolojik Sahiplenmenin tam aracılık rolü vardır. Buna ek olarak Kariyer Gelişiminin Tutumsal Bağlılık üzerine olan etkisinde hem Duygusal hem de İş Temelli Psikolojik Sahiplenmenin kısmi aracılık rolü vardır. Duygusal Sahiplenmenin Kariyer Yönetiminin Davranışsal Bağlılık üzerine olan etkisinde kısmî, Tutumsal Bağlılık üzerine olan etkisinde ise tam aracılık rolü üstlendiği tespit edilmiştir. İş Temelli Sahiplenmenin ise herhangi bir aracılık rolü tespit edilememiştir. Kariyer Planlamanın ise ne Davranışsal ne de Tutumsal Bağlılık üzerinde herhangi bir etkisi tespit edilememiş olduğundan, Psikolojik Sahiplenmenin aracılık rolü görülememiştir.
Hava yollarında dış kaynak kullanımı
Dış kaynak kullanımı, ana işlerine geri dönmenin ve maliyetleri düşürmenin bir yolu olarak dünya havayolları için popüler bir seçenek haline gelmiştir. İşletmelerin dış kaynak seçerken bazı unsurlara dikkat etmeleri gerekmektedir. Öncelikle hangi alanlarda dış kaynak kullanımına gidileceği belirlenmelidir. Daha sonra hizmetin alınacağı doğru işletme seçilmelidir. Teknik kapasitesi, referansları, maliyeti, güvenilirliği ve çalışma şartları dikkate alınarak tercih yapılmalıdır. Dış kaynak kullanımının maliyet-kar hesaplaması yapılmalı, kar noktasına geçiş sağlanıyorsa kullanıma gidilmelidir. Bu sayede dış kaynak kullanan işletmelerin operasyonel etkinlikleri artacaktır. Bu çalışmanın amacı Türkiye'de bulunan havayollarından oluşan bir örneklemdeki bir dizi kilit kaynağın ve işlevin gerçekte ne ölçüde dışarıdan temin edildiğini, işlem maliyeti ekonomisi çerçevesine dayalı teorik bir değerlendirmeyle dış kaynak olarak kullanılacak işletmelerin hangi kriterler üzerinden seçime tabi tutulacağı ve bu kriterlerin önem derecesinin belirlenerek havayolu firmalarının kaynak kullanacağı işletmenin seçimine katkı sağlamaktır. Sadece Türkiye'de bulunan havayolu işletmeleri dikkate alınmış olup, havayolu işletmelerinin dış kaynak kullanarak sağladığı hizmetler; yer hizmetleri, ikram hizmeti, sosyal sorumluluk projeleri, reklamlar, kargo tesisleri ve depolama, yakıt, banka ve teknik hizmetler olarak kısıtlandırılmış, birinci ve ikinci bölümde açıklanmıştır. Bu hizmetlerin sağlayıcılarının seçimine ilişkin değerlendirme indeks sistemi 4 ana kriter 10 alt kriter olarak belirlenmiş, anket uygulaması bu 10 kriter üzerinden yapılmıştır. Havayollarında dış kaynak kullanımı yapılırken tedarikçilerin kriterlerinin önem derecelerine göre ağırlıklandırılması 9 uzman ile yapılan anket görüşlerinde analiz edilmiştir. Tutarlılık analizi 0.10'un altında kalan 4 uzman anketi çalışmaya dahi edilememiş, tutarlılığı sağlayan 5 uzman anketi üzerinden analizler yapılmıştır.
Havacılık çalışanlarının mesleki tükenmişliklerinin aleksitimi düzeylerine etkisi
Bu tezin amacı, havacılık sektöründe yer hizmetlerinde görev yapan vardiyalı çalışanların mesleki tükenmişliklerinin (duygusal tükenme, duyarsızlaşma, düşük kişisel başarı) aleksitimi düzeylerini (duyguları tanımlamada güçlük, duyguları söze dökmede güçlük, dışa dönük düşünme) nasıl etkilediğini incelemektir. Araştırma kapsamında, Türkiye'deki havalimanlarında faaliyet gösteren en büyük yer hizmetleri kuruluşunun operasyon birimlerinde görev yapan 594 vardiyalı çalışan ile bir saha araştırması gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara, Maslach Tükenmişlik Ölçeği, Toronto Aleksitimi Ölçeği ve demografik faktörlere ilişkin soru formundan oluşan toplam 51 soruluk bir anket uygulanmıştır. Anketin geçerlilik ve güvenilirlik analizleri ile tanımlayıcı istatistiklere ilişkin frekans ve dağılım analizleri SPSS 21.0 istatistik programıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın değişkenlerine ilişkin mesleki tükenmişlik (duygusal tükenme, duyarsızlaşma, kişisel başarı alt boyutları) ile aleksitimi (duyguları tanımlamada güçlük, duyguları söze dökmede güçlük ve dışa dönük düşünme alt boyutları) arasındaki ilişki Bağımsız T testi, Anova, Korelasyon ve Regresyon analizleri ile incelenmiştir. Yapılan değerlendirmeler neticesinde; yer hizmetlerinin operasyon birimlerinde görev yapan vardiyalı çalışanların mesleki tükenmişlik düzeyi (duygusal tükenme ve duyarsızlaşma boyutları) ile aleksitimi düzeyleri (duyguları tanımlamada güçlük ve duyguları söze dökmede güçlük alt boyutları) arasında anlamlı bir ilişki olduğu ve mesleki tükenmişliğin yer hizmetleri çalışanlarının aleksitimi düzeylerini pozitif yönde etkilediği görülmektedir.
COVİD-19 sürecinde havayolu şirketlerinde yaşanan örgütsel değişimin çalışanların örgütsel vatandaşlık davranışı duygularına etkisine dair bir araştırma
2020 yılından bu yana havayolu sektörü, Covid-19 nedeniyle istihdam ve tesislerin sürdürülmesinde zorluklarla birlikte bir durgunluk yaşamıştır. Bu durum biyolojik risklerin yanında psikolojik olumsuzlukları ve kaygıları da beraberinde getirmiştir. Sivil havacılık sektörü de bu sorunlardan büyük ölçüde etkilenmiştir. Havacılık sektörüyle birlikte diğer birçok sektör değişimin önemine odaklanmışken çalışanların örgütsel vatandaşlık benzeri duyguları da önemini korumaktadır. Araştırmada, mevcut süreçte yaşanan Covid-19 pandemisinin oluşturduğu koşullar altında havayolu şirketlerinde meydana gelen değişime odaklanılmakta ve bu değişimlere ilişkin havayolu çalışanlarının örgütsel değişime ilişkin algılarının belirlenmesi amaçlanmaktadır. Araştırmanın evrenini bir havayolu işletmesinde çalışan havayolu personeli oluşturmaktadır. Bu kapsamda araştırmanın nihai verileri toplam 390 katılımcının yanıtlarından oluşmuştur. Bu çalışmada havacılık alanında çalışan havayolu görevlileri örnekleminde gerçekleştirilen nicel araştırmanın SPSS istatistik programıyla elde edilen ampirik bulgular, Covid-19 pandemisi sırasında ortaya çıkan örgütsel değişimlerden etkilenmenin örgütsel vatandaş davranışında etkili olduğunu göstermiştir. Katılımcılar, Covid-19'un yarattığı değişimlerden olumsuz yönde etkilenmiş olsalar da bu durum, örgütsel vatandaşlık davranışlarını kuvvetlendirmiştir.
Havacılıkta meteoroloji verilerinin uçuş emniyeti açısından ekip kaynak yönetimine etkileri
Havacılık sektöründe meteoroloji verilerinin öngörülemeyen ve ani gelişen etkili karmaşık yapıları neticesinde, uçuş sırasında her daim takip edilmesi gereken ve yer kontrol birimleriyle kontrollü olarak iletişim halinde kalınması gereklidir. Meteorolojinin hava araçları üzerinde meydana gelmekte olan etkileri, havayollarının uçuş verimliliğini etkileyen başlıca faktörlerden biri olmaktadır. Uçuş emniyeti hususunda, meteoroloji kaynaklı risklerin uçuş mürettebatı tarafından süreklilik gerektiren analiz ve dikkatli bir yönetim yapılması gerekmektedir. Ekip kaynak yönetimi ise, uluslararası havacılık alanında emniyetli uçuş operasyonlarını hedeflemekte ve meteoroloji kaynaklı gelişen zorlu hava şartlarında, uçuş verimliliğin artırılması için çeşitli ekip kaynak yönetimi araçlarının yeterli olup olmadığı konusunda, zorlu eğitimler ile pilotları olumsuz şartlara hazırlanması çalışılmıştır. Bu çalışmada son yıllarda yaşanan havacılık operasyonlarında meteoroloji hadiselerinin ekip kaynak yönetimi üzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerini araştırmak hedeflenmiştir. Aynı zamanda emniyetli bir uçuş operasyonu için gerekli olan yönetimsel uygulamalar incelenerek, bu uygulamaların veri analizi süreçlerindeki modellemeleri üzerinde ekip kaynak yönetimi ile ilişkisi kurulmaya çalışılmıştır. Bu tez çalışmasının amacı, ülkemizde yer alan ticari uçuşların ekiplerine yönelik henüz akademik olarak yeteri kadar çalışılmamış olan meteoroloji faktörünün, uçuş emniyeti ve ekip kaynak yönetimi üzerindeki olumsuz etkilerine değinerek, geçmişte meydana gelen olumsuz meteoroloji şartları sebebiyle gerçekleşmiş olan kaza ve olaylar eşliğinde, içindeki konumunu belirtmek ve ülkemizde bu alanda yapılması planlanan çalışmalara, yeni bir bakış açısı kazandırması açısından bir karar ve eğitim sisteminin geliştirilmesine yardımcı olmaktır. Nitel araştırma yöntemlerinden yüzyüze kullanılan görüşme tekniği kullanılmış ve 50 kişilik pilot havuzundan elde edilen bilgiler ışığında veriler toplanmıştır. Yapılan çalışmada, meteoroloji, uçuş emniyeti ve ekip kaynak yönetimi faktörleri üzerinden yönlendirilen sorular eşliğinde, ekiplerin nasıl bir uçuş yönetimi ve veri analizi uygulaması gerçekleştirdiklerine yönelik görüşleri alınmıştır. Toplanılan veriler içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Analiz sonucunda stres yönetimi konusunda teorik bilginin ve meteorolojinin iyi analiz edilmesinin hayati bir öneme sahip olduğu görüşüne varılmıştır. Havacılıkta meteoroloji dolaylı gerçekleşen kaza ve olayların tamamen önlenebilir olunabileceği değerlendirilmiş ve ekip kaynak yönetimi faktörünün önemine dikkat çekerek, gelişmiş meteoroloji sistemleri ve güncel bir eğitim ile ortak çalışarak önlenebilir olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Havayolu şirketlerine ait yolcu yorumlarının incelenmesi: Dünyadan ve Türkiye'den örnekler
Havacılık, hizmetin birinci planda olduğu ve taşımacılık anlamında teknolojiyle iç içe olan sektörlerden biridir. Verilen hizmetlerin kalitesi yolcuların izlenimlerine etki etmektedir. Bu aşamada yolcuların havayolu şirketlerine ait yorumlarının incelenmesi, havayolu şirketlerinin yolculara sundukları seyahat deneyimlerini iyileştirmeleri için fırsat niteliğindedir. Seyahat platformları üzerinden yolcuların deneyimlerini halka açık bir şekilde yorumlaması, havayolu şirketleri ve havayolunun diğer yolcularına tesir etmektedir. Yolcuların memnuniyet düzeylerinin ölçülmesi, nelerden memnun olup olmadıklarının veya neleri isteyip istemediklerinin anlaşılması, yolculara çok daha tatmin edici bir uçuş deneyimi yaşatmayı mümkün hale getirebilecektir. Bu çalışmada için üç farklı bölge merkezli, üç farklı havayolu şirketine ait yolcu yorumları, popüler seyahat platformlarından biri olarak nitelendirilebilecek Tripadvisor seyahat platformu üzerinden hem içerik analizi hem de istatistik analiz yöntemleriyle incelenerek literatüre katkıda bulunulmuştur. İncelenecek havayolu şirketlerinin belirlenmesi amacıyla Brand Finance Global 500 2021 ve Brand Finance Turkey 100 2021 listelerinden yararlanılmıştır. Çalışmada, Tripadvisor seyahat platformu kullanılarak Delta Hava Yolları, Emirates Hava Yolları ve Türk Hava Yolları şirketlerine ait yolcu yorumlarının belirli kategoriler açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre Emirates havayollarının incelenen tüm kategorilerde yolcu yorumları açısından çalışma kapsamındaki diğer havayolu şirketlerine nazaran daha başarılı bir şirket olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca yolcuların puan verdiği kategorilerin kendi aralarında pozitif ve anlamlı ilişkiler olduğu görülmüştür.
COVID-19 krizinde alınan önlemlerin kabin memurları üzerindeki etkilerinin incelenmesi
COVID-19 ekonomik, sosyal ve politik olarak birçok sektörü olduğu gibi havacılık sektörünü de olumsuz etkilemiştir. Salgın nedeniyle havayolu taşımacılığında küresel havacılık endüstrisi için uzun vadeli ciddi sonuçlar doğurabilecek çok sayıda kısıtlama getirilmiştir. Bu kısıtlamalar hem yolcuları hem de yolcuların emniyeti, güvenliği ve konforunun sağlanmasında görevli olan kabin memurlarını etkilemiştir. Bu çalışma ise Covid-19 krizinin havayolu taşımacılığında kabin memurları üzerinde neden olduğu etkiyi kabin memurlarının görüşlerinden hareketle incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji modeli kapsamında yürütülen araştırmanın veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Türkiye'de büyük ölçekli hava yollarında çalışan 25 kabin memuru oluşturmaktadır. Katılımcı grubu ile yapılan görüşmeler sonucunda elde edilen verilerin çözümlenmesinde içerik analizi tekniği kullanılmıştır. Çalışmanın sonunda Covid-19 krizinin hava yolculuğuna etkisini azaltmak için uygulamaya konulan yeni prosedürlerin kabin görevlilerinin çalışma düzeninin de belirleyici etkilerinin olduğu, ayrıca maaş kesintisi gibi ekonomik etkilerinin olduğu ve kabin memurlarının iş kaybetme korkusu nedeniyle kaygı, stres ve uykusuzluk gibi psikolojik sorunlarla karşı karşıya kalmalarına yol açtığı belirlenmiştir.
Havayolu şirketlerinin sürdürülebilirlik uygulamalarının tüketicinin kabulünü etkileyen unsurların belirlenmesi
Çevre kirliliği; doğal kaynakların fütursuzca kullanılması, sanayi ve yerleşim bölgelerinde ortaya çıkan atıkların doğaya bırakılması gibi etkenlerden kaynaklanmaktadır. Bilinçsizce gerçekleşen davranışların iklim üzerindeki etkisi yadsınamaz bir gerçektir. Son yıllardaki nüfus artışı ve büyüyen havacılık sektörü sürdürülebilirliğin önemini artırmaktadır. Sürdürülebilirlik kavramı ilk akla geldiğinde çevresel olarak düşünülse de sürdürülebilirliğin 3 temel bileşeni olan çevresel, ekonomik ve sosyal boyutların denge içerisinde devam etmesi gerekmektedir. Birleşmiş Milletler, yoksulluğu ortadan kaldırmak, çevreyi korumak ve eşitsizlikle mücadele gibi 17 başlıktan oluşan Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerini kabul etmiştir. Birleşmiş Milletler, Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri doğrultusunda 2050 yılına kadar net sıfır sera gazı emisyonunu amaçlamaktadır. Dolayısıyla hava taşımacılığı, daha temiz ve daha sessiz gelecek için verimli uçmanın yollarını tespit etmektedir. Bu doğrultuda çalışmanın amacı sürdürülebilirliğin sosyal boyutunu da ele alarak tüketicilerin satın alma davranışını etkileyen sürdürülebilir havacılık uygulamalarını belirlemektir. Çalışmada nitel ve nicel araştırma yöntemleri tercih edilmiştir. İlk olarak havayolu şirketlerinin sürdürülebilirlik uygulamaları hakkında bilgiler elde etmek ve görüşler almak amacıyla havayolu şirketlerinin üst düzey yöneticileriyle yarı yapılandırılmış derinlemesine mülakatlar, sonrasında Y ve Z kuşaklarıyla dört ayrı odak grup görüşmesi gerçekleştirilmiştir. Söz konusu kuşaklarda yer alan tüketicilerden çevrimiçi anket yöntemiyle veri elde edilmiştir. Toplamda 255 çevrimiçi anket toplanmış olup, toplanan veriler önce birçok ifade arasından aynı özelliği ölçen ifadelerin bir çatı altında toplanması için Keşifsel Faktör Analizine tabii tutulmuştur. Faktör analizi sonrasında her bir alt boyutun güvenilirliği sayısal olarak tespit edilmiş ve birden fazla bağımlı değişkenin bağımsız bir değişkenin grupları arasında herhangi bir farklılık oluşturup oluşturmadığını belirlemek için Çok Değişkenli Varyans Analizi (MANOVA) uygulanmıştır. Araştırma sonucunda havayolu şirketlerinin sürdürülebilirlik uygulamaları kapsamında altı boyut elde edilmiştir. Temelde çevresel, sosyal ve ekonomik olmak üzere 3 boyuttan oluşmaktadır. Ek olarak niyet ve satın alma, gürültü ve kompozit boyutlar araştırmada elde edilmiştir. Sosyal, kompozit, gürültü, niyet ve satın alma boyutları kuşaklar arasında anlamlı bir farklılık yaratmamıştır. Sadece ekonomik ve çevresel boyutların kuşaklar arasında anlamlı bir farklılık yarattığı tespit edilmiştir.
Uygulanan ambargoların İran havacılık kazalarıyla ilişkisi
1980 yılında İran'a yönelik başlatılan yaptırımlar, zaman içerisinde sivil havacılık sektörünü de önemli ölçüde etkilemeye başlamıştır. Yaptırımlar, %10'dan fazla Amerikan teknolojisine sahip uçakların satın alınmasını engellemek için konulmuştur. Yaptırımlar, bu türden uçakların ticaretinin yapılmasını ABD Hazine Bakanlığı'nın iznine bağlamıştır. Bu kurala uymayan aracı şirketler de ABD yaptırımlarına tabi olma riskiyle karşı karşıya kalmaktadır. Bu çalışma, İran'a uygulanan ambargoların kazalara etkisini araştırmak üzere tasarlanmıştır. Çalışmada Uluslararası Sivil Havacılık Örgütünün (ICAO) son yedi yıllık verileri kullanılarak İran, benzeri sayıda uçuş sayısına sahip 3 bölge ülkesi (Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri, Mısır) ve uzak doğudan bir ülke (Tayland) ile kıyaslanmış ve aralarındaki farkın istatistiki olarak ne derece anlamlı olduğu test edilmiştir. Sonuçlar göstermektedir ki İran'daki kaza oranları, karşılaştırılan dört ülkeden de fazladır ve bu fark istatistiksel olarak anlamlıdır. Diğer ülkeler de karşılıklı olarak birbirleriyle karşılaştırılmış ve bu karşılaştırma sonucunda farkın istatistiksel düzeyde anlamlı olmadığı, sadece İran ile aralarındaki farkın anlamlı olduğu tespit edilmiştir. Bu durum da İran'da meydana gelen hava araçlarının karıştığı kazalarla uygulanan ambargoların birbiriyle ilişkili olabileceğini göstermektedir. Bu durum sadece İran ve İran vatandaşlarını değil, tüm dünyayı ilgilendirmektedir. Elde edilen veriler bakımından böyle bir çalışmanın ilk olması, alan adına önemli olduğu düşünülmektedir.
Havayolu yolcularının beklenen ve algılanan hizmet kalitesinin servqual ile ölçülmesi: Türkiye-Rusya karşılaştırması
Teknolojik inavosyonların hızla artmasıyla, insanların bilinçsel gelişimleri ve değişimleride aynı oranda artmıştır. Türkiye ve Rusya'da havacılık sektöründe hizmet kalitesini arttırarak uluslararası rekabette ön plana çıkmak olası görünmektedir. Bu bağlamda havacılık sektöründe havayolu ürünü alan yolcuların beklenen ve algılanan kalitesinin karşılaştırmalı değerlendirilmesi önem arz etmektedir. Rekabet koşullarının her alanda arttığı günümüz şartlarında rekebet önemle üzerinde durulması gereken bir durumdur. Ülkenin kalkınma planlarıyla, kaliteli havayolu hizmetleri kişilerin mutluluğu ve refahı, işletmelerin verimliliği ile ilişkilidir. Araştırmada Türkiye ve Rusya'da pandemi sonrası havayolu işletmelerinde yaşanan değişimlere ilişkin havayolu işletmelerinden hizmet alan yolcuların algıladıkları ve bekledikleri kalite algılarının belirlenmesi amaçlanmaktadır. Araştırmada ek olarak, çalışanların demografik özellikleri ve mesleki özelliklerinin ele alınan bu değişkenler bakımından istatistiksel olarak sınıflar arası anlamlı farklılık gösterip göstermediğine ilişkin olarak gerçekleştirilecek analizlerle bu değişkenler üzerinde etkili olabilecek unsurların belirlenmesidir. Bu bağlamda araştırmanın amacı Türkiye (İstanbul Ground Airport-İGA) ve Rusya'da (Şeremetyevo Havaalanı-Moskova) havayolu yolcularının beklenen ve algılanan hizmet kalitesinin servqual ile ölçümlenerek hizmet kalitesinin belirlenmesi ve karşılaştırılmasıdır. Bu amaçla söz konusu havaalanlarından uçuş hizmeti alan 412 yolcuya gönüllülük esasına göre ilişkisel tarama modeliyle kolayda örneklemeyle ulaşılmıştır. Elde edilen bulgularla Türk havayolu yolcularının Beklenen Kalite aritmetik ortalaması (x̄=3,92) iken Algılanan Kalite (x̄=3,81) olduğu ve yolcuların havayolu ürün hizmetinin algılamalarının düşük kalitede (x̄=-0,10) olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgularla Rus havayolu yolcularının Beklenen Kalite aritmetik ortalaması (x̄=4,31) iken Algılanan Kalite (x̄=3,98) olduğu ve yolcuların havayolu ürün hizmetinin algılamalarının düşük kalitede (x̄=-0,32) olduğu belirlenmiştir.
Küresel havayolu işbirliklerinin sürdürülebilirlik faaliyetlerinin ICAO ve IATA'nın sürdürülebilirlik hedefleri kapsamında incelenmesi
Havacılık sektörü, hızla artan küresel hareketlilik ve ekonomik büyüme ile birlikte büyük bir gelişme göstermiştir. Ancak, bu büyüme sürdürülebilirlik açısından önemli zorluklar ortaya koymaktadır. Bu tez, küresel havayolu işbirliklerinin (StarAlliance, SkyTeam ve OneWorld) üyesi havayolu şirketlerinin sürdürülebilirlik faaliyetlerini, Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) ve Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Öncelikle, ICAO'nun havacılık sektörünün çevresel etkilerini ele alma stratejileri ve çabaları analiz edilmektedir. ICAO'nun sürdürülebilirlik projeleri ve uygulamaları incelenerek, sektörün çevresel etkilerini azaltma ve emisyonları kontrol etme hedefleri ele alınmaktadır. Ardından, IATA'nın havayolu işletmeleri için sürdürülebilirlik stratejileri ve girişimleri üzerinde durulmaktadır. IATA'nın çevresel sürdürülebilirlik programları ve işbirlikçi yaklaşımları, sektörün enerji verimliliğini artırma ve karbon ayak izini azaltma çabalarını vurgulamaktadır. Çalışma, şirketlerin sürdürülebilirlik hedeflerine yönelik önemli adımlar attığını, ancak özellikle alternatif yakıtlar, biyoçeşitlilik koruma ve net sıfır karbon emisyonu gibi belirli alanlarda daha az ilerleme kaydedildiğini göstermektedir. Bu eksiklikler, sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmada açık bir ihtiyaç olduğunu işaret etmektedir. Çalışma, bu eksiklikleri gidermek için teknolojik yeniliklerden düzenleyici uyuma, işbirliğinden eğitime kadar geniş bir strateji yelpazesi sunmaktadır. Ayrıca, havayolu endüstrisinin ekonomik büyümesini desteklerken çevresel koruma ve sosyal sorumluluk hedeflerine ulaşma yolunda rehberlik edebilecek bir yol haritası sunmaktadır. Sonuç olarak, havayolu endüstrisinin sürdürülebilir bir gelecek oluşturmak için çok boyutlu ve bütünleşik bir yaklaşım gerektiği vurgulanmaktadır.
Havacılık sektöründe artırılmış gerçeklik ve sanal gerçeklik: Yolcu deneyimleri üzerine bir araştırma
Araştırmanın amacı, artırılmış gerçeklik/sanal gerçeklik teknolojisinin havacılık endüstrisinde yolcular tarafından seyahat deneyimlerini geliştirme açısından kabul edilmesinin incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda araştırmada nitel yöntem takip edilmiş olup fenemonolojik desen kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunun belirlenmesi için amaçlı örnekleme metotlarından ölçüt örnekleme metodu kullanılarak 30 katılımcıya ulaşılmıştır. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme formuyla toplanmış ve elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenmiştir. Yapılan analize göre katılımcılar tarafından uçakla seyahat deneyiminde heyecan, korku ve stres duygularının yoğun yaşandığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte bu duygular arasında özellikle heyecanın daha baskın olduğu belirlenmiştir. Deneyim sahibi katılımcıların görüşlerine bakıldığında, artırılmış gerçeklik (AR) teknolojisinin gerçekçi bir deneyim sağladığı ortaya çıkmıştır. AR teknolojisinin uçak seyahat deneyimlerinde kullanılabilir olmasıyla ilgili yapılan incelemede, katılımcıların olumlu bir görüşe sahip olduğu tespit edilmiştir. AR teknolojisinin konforu artırma, korkuyu azaltma, dikkati yönlendirme ve birden çok katkı sağlama potansiyeli, kullanıcıların olumlu bir deneyim yaşamasına olanak tanıdığı görülmüştür. Ayrıca artırılmış gerçeklik uygulamasının uçak seyahatini deneyimlemeye birçok katkısı olduğu belirlenmiş ve bu katkılar arasında stresi azaltma özelliğinin diğerlerine kıyasla öne çıktığı saptanmıştır. AR/VR teknolojisinin uçuş sırasında yolcuların konforunu artırma potansiyeli konusundaki katılımcı görüşleri belirgin bir şekilde yoğunlaşmıştır. Havayolu şirketlerinin bu teknolojileri benimseme ve entegre etme konusundaki avantajın katılımcılar tarafından uçak seyahatini tercih etme sıklığını artırma şeklinde ifade edildiği belirlenmiştir. Diğer taraftan AR teknolojisini kullanma konusundaki zorluk ile ilgili de maliyet faktörüne işaret edildiği sonucuna ulaşılmıştır.
Pilotların stres yönetim becerileri ile sezgisel karar vermeleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Bu аrаştırmаdа pilotların stres yönetim becerileri ile sezgisel karar vermeleri arasındaki ilişkinin incelenmesi аmаçӏаnmıştır. Bu doğrultuda bu аrаştırmа ilişkisel tarama modelinde yürütülmüştür. Araştırma, Türkiye'de görev yapan pilotlar arasından uygun örnekleme yöntemi ile seçilen 294 gönüllü katılımcı ile yürütülmüştür. Araştırmada sosyodemografik bilgi formu, Stresle Başa Çıkma Yöntemleri Ölçeği ve Sezgisel Karar Verme Ölçeğini içeren bir çevrimiçi anket formu kullanılarak birincil veri toplanmıştır. Elde edilen veriler, SPSS ve AMOS yazılımları kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmada öncеӏіkӏе pilotlarda stresle başa çıkma yöntemlerinin sezgisel karar verme üzerindeki etkileri incelenmiştir. Bu kapsamda gerçekleştirilen çeşitli çalışmalar, stresin pilotların karar verme yeteneklerini nasıl etkilediğini ve bu etkinin operasyonel riskleri nasıl artırabileceğini göstermektedir. Stres yönetimi becerilerinin güçlendirilmesi, pilotların stresli durumlarda daha sakin kalmasına ve daha doğru kararlar almasına yardımcı olabilir. Diğer taraftan, problem çözme, pozitif değerlendirme, profesyonel destek arama ve çevre desteği aramanın sezgisel karar verme üzerinde anlamlı etkilerinin olmadığı görülmüştür. Araştırmada ayrıca stresle başa çıkma yöntemleri ve sezgisel karar verme düzeyinin pilotların sosyodеmogrаfіk özеӏӏіkӏеrіnе görе fаrkӏıӏık göstеrіp göstеrmеdіğі іncеӏеmek üzere t-testi ve ANOVA analizleri gerçekleştirilmiştir. Stresle başa çıkma yöntemlerine yönelik analizlerde problem çözme, pozitif değerlendirme, profesyonel destek arama ve çevre desteği aramanın kadın, 40 yaş üzeri, evli, 1.001-5.000 saat uçuş süresi olan, 15 yıl üzeri uçuş tecrübesi olan ve kaptan pilotlarda daha yüksek düzeylerde olduğu tespit edilmiştir. Diğer taraftan, mantıksal analizin pilotların demografik özelliklerine göre anlamlı farklılık göstermediği görülmüştür. Sezgisel karar vermeye yönelik analizlerde ise erkek, 20-29 yaş arası, bekar, 0-1.000 saat uçuş süresi olan, 0-5 yıl arası uçuş tecrübesi olan ve ikinci pilotların daha yüksek düzeylerde sezgisel karar verme seviyelerine sahip oldukları belirlenmiştir.
Kriz dönemlerinde hava kargo yöneticilerinin karar verme stratejilerinin kriz yönetimine etkisi
COVID-19 Pandemisinde havacılık sektörü benzeri görülmemiş bir kriz yaşamıştır ve tarihte ilk defa küresel anlamda kapanmıştır. Ancak tüm dünyayı hızlı bir şekilde etkisi altına alan Corona Virus - Covid 19 salgın hastalığının etkilerini en aza indirmek ve insanları hastalıktan korumak amacıyla dünyanın dört bir tarafında üretilen maske ve tıbbi malzemelerin uluslararası sevkiyatlarında kargo uçaklarının yetmemesi sebebi ile yolcu uçakları ile koltukların üzerleri dahil yüklenerek taşınmış olması, hava taşımacılığının ne derece önemli olduğunu tüm dünyaya kanıtlamıştır. Bu çalışmanın amacı hava kargo işletmelerinde yöneticilerin karar verme stratejileri ile örgütün kriz yönetimi arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Türkiye'de hava kargo taşımacılığı yapan bir kuruluşun, uçuş operasyonları kapsamında uzun vadede yaşadığı kriz ve yönetici kararları doğrultusunda üretilen çözüm stratejilerinin krize olan etkisi detaylı bir şekilde analiz edilerek örnekleme gerçekleştirilmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuca göre karar verme stratejisi ile kriz yönetimi arasındaki ilişki ortaya konulmuştur.
Kuraldışı yolcu davranışlarının uçuş ekipleri üzerinde meydana getirdiği psikolojik etkilerin incelenmesi
Bu çalışma, havacılık sektöründe karşılaşılan kural dışı yolcu davranışlarının uçuş ekibi üzerindeki psikolojik etkilerini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmada bu kapsamda, nicel desenli yönteme başvurulmuştur. Veri toplama aracı olarak anket yönteminin kullanıldığı çalışma için toplam 202 kişiden elde edilen veriler analiz edilmiştir. Analiz sonucunda, genel olarak en çok karşılaşılan kural dışı yolcu davranışının "yasal uyarılara veya talimatlara uymama" olduğu tespit edilmiştir. Karşılaşılan kural dışı yolcu davranışları karşısında, katılımcıların sakin kalmaya çalıştığı ve diğer arkadaşlarına bildirdiği sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmada, genel olarak ve uçuş türünü riske atacak türde karşılaşılan kural dışı yolcu davranışı ile iş stresi, sıkışmışlık hissi arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür. Bunun yanında, erkek katılımcıların iş stresi düzeyinin kadınlara kıyasla daha yüksek olduğu tespit edilmiştir.
Havacılıkta emniyet yönetim sistemi ve emniyet kültürü, havayolu işletmeleri üzerine bir uygulama
Bu araştırmada Türkiye'de faaliyet gösteren havayolu işletmelerinde uçucu ekip olarak yer alanların emniyet kültürüne karşı algı düzeylerini ölçmek amaçlanmıştır. Ayrıca katılımcıların demografik özelliklerine göre farklılıkların var olup olmadığı anlaşılmaya çalışılmıştır. Çalışmada Uluslarası Sivil Havacılık Örgütü tarafından AAPA, AACO ve ACI gibi otoritelerin katkılarıyla emniyet kültür seviyesini tespit etmek amacıyla hazırlanan "Havacılıkta Emniyet Kültürü Ölçme Anketi" kullanılmıştır. Toplamda havayolu işletmelerinde çalışan 514 kişi çevrimiçi ve yüz yüze olarak araştırmaya katılmıştır. Veriler SPSS aracılığı ile analiz edilmiş ve literatür açısından önemli kabul edilecek bulgulara ulaşılmıştır. Araştırmada ulaşılan sonuçlardan bazıları şu şekildedir. Emniyet kültürü genel değerlendirme algısıyla alakalı firmalar arasındaki farklılıklara bakıldığında Z havayolu işletmesinin diğer firmalardan emniyet kültür algı düzeyinin ortalama olarak daha yüksek olduğu sonucuna varılmıştır. Araştırmada demografik özellikler bağlamında yapılan farklılık testleri sonucunda kadın çalışanların erkeklere göre emniyet politikası algısının daha yüksek olduğu anlaşılmıştır. Çalışma yılına göre boyutlar açısından yapılan analiz sonucunda 21 yıl ve üzeri çalışma süresine sahip olanların emniyet iletişimi ve emniyet eğitimi algıları 0-5 yıl ve 11-15 yıl arası çalışanlardan daha yüksek olduğu anlaşılmıştır. Çalışmada ulaşılan bulgular değerlendirildiğinde havayolu işletmeleri arasında farklılıklar olduğu anlaşılmaktadır. Katılımcıların demografik özellikleri ile boyutlar üzerinde yapılan analizler sonucunda farklılıkların olduğu tespit edilmiştir. Araştırmada ulaşılan diğer bulgulara sonuçlar bölümünde detaylı bir şekilde yer verilmiş, yorumlanmış ve bazı önerilerde bulunulmuştur.
İnsansız hava aracı kullanım ve uygulamalarının havacılık emniyet yönetimi açısından değerlendirilmesi
Havacılık dünyasında teknolojinin ilerlemesiyle birlikte, İHA'lar da ilerleme kaydetmektedir. İHA'lar, üzerinde insan operatör bulunmadan uçabilen ve çeşitli görevleri yerine getirebilen hava araçlarıdır. İHA'ların hava sahasında giderek artan varlığı, havacılık emniyeti ve güvenliği üzerinde yeni tehditleri ortaya çıkarmaktadır. Çalışma, İHA'ların havacılık emniyeti yönetimi üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Pilotlar, hava trafik kontrolörleri ve akademisyenler ile yapılan görüşmelerden elde edilen veriler, İHA'ların havacılık emniyeti üzerinde oluşturduğu riskleri ve bu risklerin yönetimine yönelik stratejilerin anlaşılması konusunda yardımcı olmayı hedeflemektedir. 11 katılımcıya yarı yapılandırılmış mülakat tekniği ile yapılan görüşmelerde 7 adet açık uçlu soru sorulmuştur. Mülakatlar, çevrim içi görüşme yoluyla yapılmıştır. Görüşmelerden elde edilen verilerin analizi MAXQDA programı ile yapılmıştır. Analiz sonuçlarına göre İHA'ların havacılık emniyeti üzerindeki etkisi, potansiyel riskler ve bu risklerin belli bir seviyeye indirgenmesi için geliştirilmesi gereken konular ortaya çıkmıştır.
Havayolu operatörlerinin etkinliğinde maliyet bileşenlerinin rolü:Avrupa merkezli havayolu operatörleri üzerine bir analiz
Havayolu endüstrisi, son derece rekabetçi bir sektör olup, bilet fiyatları sürekli düşmektedir. Bu durum, havayolu şirketlerinin maliyet sürücülerini ayrıntılı bir şekilde anlamalarını ve maliyetleri düşük tutmalarını gerektirir. Havayolu şirketlerinin toplam maliyetlerinin yaklaşık yarısı, işgücü maliyetleri ve yakıt maliyetleri gibi iki kaleme odaklanmaktadır. Ayrıca, havayolu endüstrisi, sermaye yoğun bir sektördür ve çok düşük bir marja sahiptir. Özellikle, belirsiz durumlar ve süreçler (örneğin, 2001 terör saldırısı, 2008-2009 küresel finans krizi ve 2019 sonunda başlayan ve uzun süre devam eden COVID-19 pandemisi) sektörün finansal zorluklar yaşamasına neden olmuştur. Bu tür durumlarda ve süreçlerde, sürdürülebilir finansal göstergelere sahip havayolu şirketleri, rekabette öne çıkabilir. Bu nedenlerle, havayolu şirketlerinin maliyet yapısını ve kârlılığını anlamak ve yönetmek, verimlilik ve etkinlik açısından son derece önemlidir. Araştırma kapsamında Avrupa merkezli 7 havayolu operatörünün finansal verileri girdi ve çıktı doğrultulu veri zarflama analizi metodu uygulanarak değerlendirilmiştir. İlk iki bölümde havayolu endüstrisinin tarihsel gelişimi ve iş modelleri ile havayolu operasyonlarında temel maliyet bileşenleri kavramsal olarak değerlendirilmiştir. Son bölümde havayolu operatörlerine ait finansal tablolardan elde edilen operasyonel ve finansal maliyetler ile finansal oranlardan net kâr marjı ve aktif kârlılık oranı değişkenleri korelasyon analizi ve veri zarflama analizi ile nicel olarak incelenmiştir. 2017-2019 yılları arasında etkinlik ve kârlılık açısından aktif kârlılık oranı ile net kâr marjı arasında güçlü bir pozitif korelasyon bulunmuştur. Bu, bir metriğin artışının diğerini de artırabileceğini gösterir ve bu durum operatörlerin finansal performansını doğrudan etkileyebilir. Etkinlik skorlarına göre, bazı operatörler en iyi performansa sahipken, diğerlerinin performansları düşük bulunmuştur. Operasyonel maliyetlerdeki artışın, etkinlik skorunu doğrudan azalttığı tespit edilmiştir. Bu nedenle, operasyonel maliyetler kontrol altında tutulmalı ve mümkün olduğunca azaltılmalıdır. Anahtar Kelimeler: Havayolu endüstrisi, maliyet etkinliği, operasyonel maliyet, net kâr oranı, aktif kârlılık oranı, veri zarflama, etkinlik skor analizi
Liderlik uygulamalarının çalışanların duygu yönetimi ile ilişkisi: Havacılık sektöründe nitel bir uygulama
Liderlik, etrafındaki takipçilerini etkileme gücüyle belirli bir hedefe yönlendirebilme olarak tanımlanmaktadır. İşletmeler için bakıldığında ise liderlik hızla değişen rekabet ortamında yaşanan değişim ve gelişmelere adapte olunmasında, işletmenin devamlılığının sağlanması noktasında bir yol gösterici konumundadır. Özellikle çalışanlar açısından bakıldığında yol gösterici konumda olan lider, takipçilerine destek olmaktadır ve bu süreçte motivasyon, stres yönetimi, adalet gibi duygularına hitap ederek bu duyguların yönetilmesini sağlamaktadır. Bu bağlamda liderin özellikleri bakımından takipçilerinin farklılıklarını, duygularını yönetebilmesi, takipçilerini hedefe odaklayabilmesi beklenmektedir. Havacılık sektöründe liderlik uygulamaları ise uzmanlık becerisi gerektiren bilgi alışverişinin önem az etmesinden dolayı daha fazla ön plana çıkmaktadır. Havacılık sektörü doğası gereği dinamik bir yapıya sahiptir. Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı, hiyerarşik bir yapıya sahip olması nedeniyle liderlik uygulamalarının çeşitliliği önem arz etmektedir. Sektörün büyüklüğü ve dinamikliği sebebiyle birbirinden farklı yetkinliklere sahip çalışanların bir arada yönetilmesi süreçlerini kapsamaktadır. Bu durum işletmelerde liderlerin çalışanların iş hayatına farklı bir bakış açısıyla yaklaşmalarını gerektirmektedir. Bu bakımdan konunun havacılık sektöründe araştırılması farklı liderlik uygulamaları gerektiren bu sektörde ilgili uygulamaların örgütsel düzeyde çalışanların duygu yönetimi ile ilişkisine odaklanmıştır. Çalışma örneklemini sektörde 1 ile 5 yıl fiilen çalışan 15 kişi oluşturmaktadır. Zamanlama olarak 2024 yılı Ocak - Mayıs aylarını kapsayan bu çalışmada yarı yapılandırılmış mülakat tekniği kullanılmıştır. Yapılan mülakatlar Maxqda nitel analiz programı ile içerik analizi yapılarak çözümlenmiştir. Analiz sonucu elde edilen bulgular kodlama ilişkisi, yoğunluk yönü ve ağırlığı sonuç açıklamaları ile aktarılmıştır. Yapılan incelemeler sonucunda ise liderlik uygulamaları ile duygu yönetimi kavramlarının birbirleri ile ilişkili olduğu ve örgüt içinde ve dışında dikkatle üzerinde durulması gerekenler kavramlar olduğu belirlenmiştir.
Havacılıkta insan faktörünün önemi ve uçak kazalarının üzerindeki etkisi
Havacılık sektörü içerisinde de yolcu güvenliği büyük bir öneme sahip olduğundan bu kapsamda pek çok çalışma yürütülmüştür. Havacılık işletmelerinde pek çok sebeplerden kaynaklı kazalar meydana gelmektedir. Hazırladığımız çalışma içerisinde insan faktörünün havacılık sistemleri içerisinde ne kadar önemli olduğuna dair bir açıklama yapmaktadır. Bu çalışmanın temelinde, insan faktörünün havacılık sektörü içerisinde ne kadar önemli olduğunun anlaşılması ve yaşanan hava araçları kazalarında insan faktörünün ne denli etkili olduğunu göstermek amacı yatmaktadır.
Havacılık sektöründe çalışan kabin ekiplerinin mesleki tükenmişliklerine ilişkin niteliksel bir araştırma: Türkiye ve Almanya örneği
Sivil havacılık sektörü, yaşanan teknolojik gelişmeleri hem etkilemekte hem de gelişmelerden etkilenmektedir. Ulaşım ve taşımacılık sektörleri içerisinde en konforlu, en güvenli, en hızlı ve en modern olarak nitelendirilen havayolu ulaşımı ve taşımacılığı her geçen gün gelişmektedir. Sivil havacılık sektörüne bağlı çalışan havayolu işletmeleri de bu gelişmeler ışığında sürekli büyümekte ve istihdam ettiği personel sayısını arttırmaktadır. Havacılık sektöründe çalışan kabin ekiplerinin mesleki tükenmişliklerine ilişkin niteliksel bir araştırma ortaya koymak amacıyla gerçekleştirilen bu çalışmada özellikle sivil havacılık sektöründe büyük gelişmelere sahip Almanya'da ve Türkiye'de mesleği icra edenler ile görüşmeler yapılmıştır. Bu bağlamda elde edilen bulgular, alan yazında yer alan çalışmalar ışığında değerlendirilmiştir. Sivil havacılık sektörünün her geçen gün büyüyen yapısı ve istihdam edilen kabin ekiplerinin artan sayısı göz önünde bulundurulduğunda çalışma içerisinde Türkiye İstatistik Kurumu başta olmak üzere birçok kurumdan güncel veriler incelenmiş ve çalışmada yer verilmiştir. Ayrıca çalışmanın kavramsal çerçevesinin oluşturulması adına havacılık sektörünün ve sivil havacılığın tarihsel gelişimi ve tükenmişlik kavramının ortaya çıkış süreci ile birlikte ifade ettiği anlam aktarılarak çalışmanın kavramsal çerçevesi oluşturulmuştur. Alan yazın incelendiğinde; kabin ekiplerinin tükenmişliklerinin başta stres ve çalışma koşulları olmak üzere birçok unsurdan etkilendiği görülmektedir. Her geçen gün gelişen sivil havacılık sektörünün, müşteri/yolcu ile aktif iletişim ve etkileşim içerisinde olan kısmında bulunan kabin memurlarının mesleki tükenmişlik yaşamalarının direkt olarak müşterilere yansıyacağı görülmektedir. Sivil havacılık sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin başarı durumları değerlendirilirken, en önemli parametresi yüksek müşteri memnuniyeti olarak görülmektedir. Bu bağlamda, işletmelerin başarısını yükseltmek için müşteri memnuniyetini yükseltmek dolayısıyla kabin ekiplerinin çalışma koşullarını iyileştirerek iş memnuniyetini arttırmaları gerekmektedir. Sivil havacılık sektörü içerisinde en fazla çalışanı barındıran kabin ekibi personelince oluşturulduğu göz önünde bulundurulduğunda, kabin ekipleri üzerine gerçekleştirilen mesleki tükenmişliklerine ilişkin niteliksel bir araştırma son derece önemli görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Sivil havacılık, tükenmişlik, havacılık
Kural dışı yolcu davranışlarının yer hizmetleri personelinin ruh sağlığına etkisi
Bu çalışma, havacılık sektöründe karşımıza çıkan kural dışı yolcu davranışlarının yer hizmetleri personelinin ruh sağlığına olan etkilerini incelemek amacıyla yapılmıştır. Çalışma kapsamında, nicel yöntem kullanılmıştır. Kolayda örnekleme yöntemi ile veri toplanan bu kesitsel alan araştırmasında, veri toplama aracı olarak anket yöntemi kullanılmıştır. Bu sayede 254 yer hizmetleri personelinin anket sonucu SPSS23 ve SmartPLS 3.2.9 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışmanın sonucunda kural dışı yolcu davranışlarının yer hizmetleri personelinin içsel ve dışsal sıkışmışlık hissinin üzerinde istatistiki düzeyde anlamlı bir etkisinin olduğu bulunmuştur. Yer hizmetleri personelinin yaşadığı dışsal sıkışmışlık hissinin, yer hizmetleri personelinin iş stresi üzerinde istatistiki düzeyde anlamlı bir etkisi olduğu bulunmuştur. Ek olarak kural dışı yolcu davranışlarının yer hizmetleri personelinin iş stresi üzerinde etkisinde, yer hizmetleri personelinin dışsal sıkışmışlık hissi aracılık rolü oynar.
Elektrikli dikey kalkış ve inişli hava araçlarının sertifikasyon süreçlerinin uçuşa elverişlilik yönünden incelenmesi: FAA ve EASA uygulamalarının karşılaştırılması
Büyük şehirlerde nüfus yoğunluğu her geçen gün artmaktadır. Bu artış, altyapı yetersizliklerini ve trafik sıkışıklığını beraberinde getirmektedir. Trafik yoğunluğu nedeniyle, mega kentlerde yaşayan insanlar günlerinin 3 ila 7 saat gibi önemli bir bölümünü yollarda geçirmektedir. Böyle bir sorunun çözümü için karayolu ve raylı sistemlere yapılan yatırımlar, çok maliyetli olduğu gibi bazı noktalarda da yetersiz kalmaktadır. Diğer taraftan şehir içi taksi taşımacılığı küresel anlamda 400 milyar dolarlık bir pazara işaret etmekte ve alternatif ulaşım modları için önemli bir pazar fırsatı sunmaktadır. Dolayısıyla ''Kentsel Hava Hareketliliği'' nin yakın gelecekte ön plana çıkması beklenmektedir. Kentsel hava hareketliliği; geleneksel döner kanatlı hava araçlarından, küçük teslimat dronelarına ve son teknoloji elektrikli dikey kalkış ve inişli hava araçlarına kadar, şehir içi hava taşımacılığında kullanılan bütün hava araçlarını kapsamaktadır. Özellikle iklim değişikliğinin etkilerini en aza indirmek amacıyla, tüm yeniliklerin kalbinde yatan havacılık sektöründe, son dönemde önemli teknolojik gelişmeler yaşanmıştır. Batarya teknolojisinin gelişmesiyle birlikte elektrikli motorların kullanımı ön plana çıkmış ve otonom sürüş sistemleri, 5G gibi gelişmeler sayesinde yeni bir hava aracı sınıfı doğmuştur. Elektrikli dikey kalkış ve inişli hava araçları (EVTOL); şehir içi ve yakın mesafeli şehirler arasında yolcu veya kargo taşımak için tasarlanmış elektrikli hava araçlarıdır. Airbus, Uber, Joby Aviation, Archier, Lilium, EHang gibi büyük şirketlerden küçük girişimlere kadar, yaklaşık 250 civarında EVTOL projesi üretilmiştir. Bu projelerin, güvenli bir şekilde günlük kullanıma sunulmasının önündeki en büyük engellerden biri sertifikasyondur. Bir hava aracının sertifikasyonu, tip sertifikası ve uçuşa elverişlilik sertifikası olmak üzere iç içe geçmiş iki ana süreçten oluşmaktadır. Tip sertifikası; tasarım organizasyonu onayı ile başlayıp, bir uçak tipine genel olarak verilen sertifikayı ifade etmektedir. Uçuşa elverişlilik sertifikası ise üretim organizasyonu onayının alınmasıyla birlikte, her bir uçak için tekrarlanan ve uçak tescili ile sonlandırılan süreci ifade etmektedir. Çalışmanın amacı FAA ve EASA'nın EVTOL taşıtların uçuşa elverişlilik için geliştirdiği standartları ele almaktır. Bu bağlamda ilgili kuruluşların halka açık kaynaklarındaki veriler ve literatür incelenerek karşılaştırmalı bir analiz ii gerçekleştirilmiştir. Öncelikli olarak literatür taraması ile bu alanda yapılan çalışmalara ulaşılmış ve daha sonra Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO), Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA), Federal Havacılık İdaresi (FAA), Avrupa Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA) tarafından yayınlanmış olan doküman ve raporlar incelenmiştir. Her iki otoritenin yaklaşımları ele alındığında EASA temelde bir taslak doküman yayımlayarak, bu dokümana gelen öneri ve eleştirileri değerlendirip yeni ve geliştirilmiş dokümanlar oluşturma yöntemini seçmiştir. FAA ise geçmişten gelen köklü uygulamalarını temel alıp yeni teknolojiler için modifikasyonlar yaparak dokümanlar yayımlamıştır.
Havacılıkta kabin ekiplerinin üzerindeki iş yükü ve zaman baskısının emniyete etkisi
Havacılık sektörü, yüksek risk barındıran ve operasyonel hassasiyetin üst düzeyde olduğu bir alandır. Bu ortamda görev yapan kabin ekipleri, uçuş emniyetinin sağlanmasında kritik bir rol oynamaktadır. Kabin ekiplerinin operasyonel sorumlulukları, zaman baskısı ve yoğun iş yükü altında şekillenmekte; bu durum, bireysel performansı, karar alma süreçlerini ve dolayısıyla uçuş emniyetini doğrudan etkilemektedir. Bu tez çalışmasında, kabin ekiplerinin maruz kaldığı iş yükü ve zaman baskısının uçuş emniyeti üzerindeki etkileri kapsamlı biçimde incelenmiştir. Araştırmada nitel yöntem kullanılarak veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Görüşmelerden önce, araştırmanın güvenilirliğini artırmak amacıyla dört kabin amiriyle ön görüşmeler gerçekleştirilmiş, sorular gözden geçirilerek nihai hale getirilmiştir. Ana veri toplama aşamasında ise İstanbul merkezli 5 farklı havayolu şirketinde görev yapan 10 kabin amiri ve 10 kabin memuru olmak üzere toplam 20 katılımcı ile yapılmıştır. Araştırmada veri toplama tekniklerinden yarı yapılandırılmış mülakat tekniği kullanılmıştır. Elde edilen veriler, nitel veri analizi yazılımı olan MAXQODA 24 programında analiz edilmiştir. Kodlama işlemi sırasında katılımcıların dile getirdiği temalar dikkate alınarak açık ve betimleyici kodlar oluşturulmuştur. Kodlar arasında ilişkilendirmeler kurulmuş ve analiz, yazılımın sunduğu "kod ilişkileri tarayıcısı", "kelime bulutu" ve "kodlu belgeler" gibi araçlar aracılığıyla derinleştirilmiştir. Kodlama süreci sonunda "deneyim", "örgütsel faktörler", "psikolojik faktörler", "emniyet davranışı", "zaman baskısı" ve "iş yükü" ana kodları belirlenmiştir. Bu temalar doğrultusunda çalışanların algıları analiz edilmiştir. Bu analiz sonuçları genel olarak değerlendirildiğinde kabin ekiplerinin uçuş sırasında maruz kaldıkları stres faktörlerinin emniyet davranışları üzerinde belirleyici bir rol oynadığı görülmektedir. Bu araştırma, kabin ekiplerinin operasyonel yüklerinin emniyet üzerindeki etkilerine odaklanması açısından literatüre önemli katkılar sunmaktadır. Ancak, çalışmanın bulguları belirli bir zaman aralığında ve sınırlı sayıda katılımcıyla gerçekleştirilmiş olması nedeniyle genellenemez. Bulgular, havayolu şirketlerinin stratejik insan kaynakları politikaları ve emniyet kültürü geliştirme çalışmaları açısından yol gösterici niteliktedir.
Havayolu şirketlerindeki yöneticilerin liderlik davranışları ile şirket çalışanlarının örgütsel bağlılık düzeyleri arasındaki ilişki
Bu çalışma, havayolu sektöründe yöneticilerin sergilediği liderlik davranışlarının çalışanların örgütsel bağlılık düzeyleri ile olan ilişkisini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, liderlik davranışlarının alt boyutları olan vizyoner liderlik, katılımcı liderlik, otokratik liderlik, eğitici liderlik, ilişki odaklı liderlik ve liderlikten genel memnuniyet düzeyleri ile, örgütsel bağlılık alt boyutları olan duygusal bağlılık, devamlılık bağlılığı ve normatif bağlılık arasındaki ilişkiler analiz edilmiştir. Ayrıca, liderlik algısı ve bağlılık düzeylerinin demografik değişkenler (cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi, medeni durum, kıdem, çalışılan bölüm, sektördeki ve şirketteki çalışma süresi) açısından anlamlı farklılık gösterip göstermediği de incelenmiştir. Araştırmanın örneklemini, Türk Hava Yolları'nda görev yapan ve basit tesadüfi örnekleme yöntemiyle seçilen 387 çalışan oluşturmaktadır. Veriler çevrimiçi anket yöntemiyle toplanmış, liderlik davranışları ve örgütsel bağlılık düzeyleri 5'li Likert tipi ölçekler kullanılarak ölçülmüştür. Değişkenler arasındaki ilişki Pearson korelasyon analizi ile test edilmiş; liderlik algıları ve örgütsel bağlılık düzeylerinin demografik değişkenlere göre farklılık gösterip göstermediğini belirlemek amacıyla Tek Yönlü MANOVA analizi uygulanmıştır. Varsayım ihlallerinin olduğu durumlarda bağımsız örneklem t-testi ve ANOVA analizleri kullanılmıştır. Bulgular, çalışanların algıladıkları liderlik davranışları ile örgütsel bağlılık düzeyleri arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğunu göstermektedir. Özellikle vizyoner, katılımcı ve eğitici liderlik tarzlarının örgütsel bağlılık üzerinde daha güçlü etkiler yarattığı belirlenmiştir. Ayrıca, demografik değişkenlere göre liderlik algıları ve bağlılık düzeylerinde anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Araştırma sonuçları, havayolu sektörüne özgü liderlik uygulamalarının çalışan bağlılığı üzerinde önemli etkiler yarattığını ortaya koyarak sektörel literatüre ve uygulamalara özgün katkılar sunmaktadır.
Havacılık sektöründe örgütsel güven ile örgütsel değişimin sürdürülebilirlik üzerindeki rolü
Bu araştırmanın amacı, havacılık sektöründe çalışan bireylerin örgütsel güven ve örgütsel değişim algılarının, sürdürülebilirlik üzerindeki etkisini incelemektir. Çalışma, insan faktörünün sürdürülebilirlik stratejilerini belirleyici rolünü ortaya koymak amacıyla örgütsel güven, değişim ver sürdlk kavramlarını bütüncül bir bakış açısıyla ele amaktadır. Araştırma nicel bir yöntemle, anket formu aracılığıyla gerçekleştirilmiş; veriler SPSS 23.0 (Statistical Package for the Social Sciences) ve AMOS 24.0 programları kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışma kapsamında, örgütsel güven ve örgütsel değişim değişkenlerinin sürdürülebilirlik algısı üzerinde anlamlı etkisi olduğu belirlenmiştir. Ayrıca demografik değişkenler açısından bazı gruplar arasında anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Özellikle yönetici pozisyonundaki bireylerin sürdürülebilirlik algılarının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, örgütsel güvenin çalışanların kurumsal değerlere olan bağlılığını artırdığını; örgütsel değişimin ise sürdürülebilirlik stratejilerinin uygulanabilirliğini kolaylaştırdığını ortaya koymaktadır. Çalışma, sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmada içsel örgütsel dinamiklerin en az dışsal çevresel faktörler kadar önemli olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda, güven temelli ve değişime açık bir örgüt kültürü, sürdürülebilirlik politikalarının başarısı için temel koşul olarak değerlendirilmektedir. Araştırma sonuçları hem literatüre katkı sağlamakta hem de uygulayıcılar için rehber niteliği taşımaktadır. Kurumlara, sürdürülebilirlik politikalarını insan kaynakları boyutunda yeniden yapılandırmaları önerilmektedir. Gelecek araştırmalarda, farklı sektörler ve yöntemlerle konunun daha derinlemesine incelenmesi önerilmektedir.
Uçuşta karar verme stillerinin tükenmişlik düzeyine etkisi: Pilot öğrencileri üzerinde araştırma
Havacılık sektörü, küresel ekonomi ve ulaşım ağının ayrılmaz bir parçası olarak, güvenli ve verimli bir şekilde işlemesi; yolcuların, mürettebatın ve tüm havacılık çalışanlarının sağlığı ve güvenliği açısından kritik bir öneme sahiptir. Pilotlar, havacılığın temel unsurlarından biri olarak uçuş güvenliğini doğrudan etkileyen kararları almakla yükümlüdür. Bu nedenle pilotaj eğitim süreçleri, özellikle uçuş aşamasında alınan kararların kalitesini artırmaya yönelik stratejilerle şekillendirilmelidir. Ancak pilotların eğitim süreçleri sırasında maruz kaldığı aşırı stres, iş yükü ve tükenmişlik (burnout) gibi faktörler karar verme süreçlerinde olumsuz etkilere yol açabilir ve dolayısıyla uçuş güvenliğini tehdit edebilir. Bu tezde pilotaj eğitim sürecinde tükenmişlik sendromunun etkileri araştırılmış ve tükenmişlik düzeylerinin pilotların uçuş sırasındaki karar verme stillerine olan yansımaları incelenmiştir. Araştırma, pilotların eğitim dönemlerinde yaşadıkları tükenmişlik durumlarının uçuş aşamasındaki karar verme süreçlerini nasıl şekillendirebileceğini anlamayı amaçlamaktadır. Tükenmişlik, pilotların fiziksel, duygusal ve bilişsel aşırı yıpranmasına neden olarak sağlıklı ve güvenli uçuş kararları alabilmelerini zorlaştırabilir ve bu durum kazaların meydana gelmesine yol açabilir. Çalışma sonuçları, tükenmişlik düzeylerinin pilotların sezgisel ve rasyonel karar verme yetenekleri üzerinde olumsuz bir etkiye sahip olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca tükenmişlik sendromunun karar vermekten kaçınma ve anlık karar verme gibi karar verme stillerinde de belirgin etkiler gösterdiği gözlemlenmiştir. Bu bulgular, pilotların uçuş sırasında karşılaştıkları stresli ve zorlu koşullar altında doğru ve güvenli kararlar almada zorlanabileceklerini ve bu durumun uçuş güvenliği için bir risk oluşturabileceğini göstermektedir. Dolayısıyla, pilotaj eğitim süreçlerinde tükenmişlik sendromunun etkilerini azaltmaya yönelik psikolojik destek ve stres yönetimi eğitiminin entegre edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu tür destekler, pilotların tükenmişlikten korunmasına yardımcı olacak ve eğitim sürecinde daha sağlıklı kararlar almalarını sağlayacaktır. Böylece havacılık sektöründe uçuş güvenliğinin artırılması ve pilotların performanslarının optimize edilmesi mümkün olacaktır. Bu tez, tükenmişlik sendromunun eğitim süreçlerinde dikkate alınması gereken önemli bir faktör olduğunu ve güvenli uçuşların sağlanmasında bu tür müdahalelerin kritik rol oynadığını ortaya koymaktadır. Özellikle, pilotların eğitim süreçlerinde yaşadıkları tükenmişlik deneyimlerinin, onların gelecekteki karar verme yetenekleri üzerinde kalıcı etkiler bırakabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Bu bağlamda, eğitim programlarının sadece teknik bilgi ve becerileri değil, aynı zamanda psikolojik dayanıklılığı da geliştirmeye yönelik stratejiler içermesi gerekmektedir. Eğitimcilerin, pilot öğrencilerinin tükenmişlik belirtilerini erken tespit edebilmesi ve uygun destek mekanizmalarını devreye sokabilmesi için gerekli bilgi ve becerilere sahip olması önemlidir. Ayrıca, havacılık otoritelerinin ve eğitim kurumlarının, pilotların psikolojik sağlığını korumaya yönelik politika ve uygulamaları hayata geçirmesi gerekmektedir. Bu tür önlemler, havacılık sektörünün sürdürülebilirliği ve güvenliği için vazgeçilmezdir.
Factors affecting cabin crews' safety reporting attitudes
In order to preserve flight safety, the goal of the aviation reporting system is to identify faults that occur throughout the operation process but result in minimal or no harm. In this context, cabin crew members, who are required to play a proactive role in ensuring flight safety, report the operational threats and risks they observe, making major contributions to the safety reporting system. This study intends to identify the characteristics that influence cabin crew members' safety reporting attitudes. In accordance with the study's objective, a questionnaire was administered to cabin crew members employed by an airline firm with a home base at Istanbul Airport. The study's sample includes 361 cabin crew members. Using the IBM SPSS 22 and SmartPLS 4 tools, data gathered from cabin crew members was evaluated. According to the study's findings, positive safety practices, self-efficacy, perceived benefits, and perceived costs all influenced safety reporting attitudes. Among the study's findings is that perceived benefits of reporting act as a mediator between self-efficacy and attitudes toward safety reporting. Male cabin crew members had significantly higher self-efficacy perceptions than female cabin crew members, and cabin chiefs and pursers had significantly higher worry about appraisal, reporting intention, and knowledge level perceptions than cabin clerks, according to the results of the analysis on the demographic characteristics of the participants.
The effect of airlines frequent flyer programs on loyalty and satisfaction
Intense and global competitive environment has led airline companies to create loyal customers in order to maintain their existence and gain competitive advantage. In this direction, airline companies develop strategies to increase their service quality in order to understand the demands and needs of their customers and to create customer satisfaction. By developing various strategies such as advertising, increasing product quality, creating price competition, providing customer loyalty, increasing market shares, providing better customer service, offering e-commerce convenience and branding, airline companies are able to both respond to the changing demands and needs of their customers and remain competitive. aims to dominate. Providing customer loyalty, which is one of these competitive strategies, and frequent flyer programs created by airlines for this purpose are the subject of the study. In this study, the effect of frequent flyer programs on customer loyalty and satisfaction was tried to be examined. The effectiveness of the strategies of airline companies to ensure customer satisfaction in creating customer loyalty has been analyzed with the results obtained from the surveys applied to frequent flyer passengers. In the study, the mediating role of airline customer satisfaction on airline loyalty was measured by linear regression analysis and it was concluded that airline loyalty was a statistically significant and positive predictor of airline satisfaction.
COVID-19 SALGINININ TİCARİ UÇUŞLAR ÜZERİNDEKİ ÇEVRESEL ETKİLERİNİN İNCELENMESİ: DİYARBAKIR HAVALİMANI ÖRNEĞİ
İnsan faaliyetleri, özellikle fosil yakıt kullanımı sonucu atmosfere salınan kirletici emisyonlar; insan sağlığı, hava kalitesi ve iklim değişikliği üzerinde ciddi etkilere sahiptir. Bu çalışmanın amacı, uçak kaynaklı sera gazlarının (GHG) çevresel etkilerini belirlemek ve Covid-19 pandemisinin bu kirleticiler üzerindeki etkisini değerlendirmektir. Bu kapsamda, 2018–2023 yılları arasında Diyarbakır Havalimanı'nda faaliyet gösteren tüm ticari uçaklar dikkate alınarak çeşitli analizler gerçekleştirilmiştir. Uçakların iniş-kalkış (LTO) döngüsü sırasında atmosfere salınan hidrokarbon (HC), karbon monoksit (CO), azot oksit (NOₓ) ve karbondioksit (CO₂) emisyonları belirlenmiş ve pandeminin başlangıç yılı olan 2020 ile karşılaştırmalar yapılmıştır. Ayrıca, bu sera gazlarının Küresel Isınma Potansiyeli (GWP), Spesifik Çevresel Etkileri (SEI) ve Spesifik Çevresel Maliyetler (SEC) üzerindeki etkileri ortaya konmuştur. Her ne kadar 2020 yılında uçak kaynaklı sera gazı emisyonlarında önemli bir azalma meydana gelmiş olsa da, yolcu başına düşen emisyon miktarında artış gözlemlenmiştir. Toplam GWP ve SEI değerleri 2020 yılında diğer yıllara kıyasla %70 oranında azalırken, yolcu başına düşen GWP ve SEI değerlerinde %10'un üzerinde artışlar tespit edilmiştir. GWP üzerindeki en yüksek katkı %57,48 ile NOₓ emisyonuna aitken, SEI içerisindeki en büyük pay %81,79 oranıyla CO₂ emisyonuna aittir. Ayrıca, uçakların taksi süresinde sağlanacak %10'luk bir azalma, GWP ve SEI üzerinde %2'nin üzerinde bir azalma sağlamaktadır.
Akıllı ulaşım sistemlerinin PAT sahası emniyetine etkisi: İstanbul Havalimanı ile Atatürk Havalimanı'nın karşılaştırılması
2000'li yıllarda daha büyük bir hızla gelişen akıllı ulaşım araçları hayatın birçok alanında kullanılmaya başlanmıştır. Özellikle yıkıcı ve yenilikçi teknolojilerin ortaya çıkması, akıllı ulaşım sistemlerinin çevredeki daha çok unsurla iletişime girmesini sağlamıştır. Akıllı ulaşım sistemlerinin kullanıcıya kullanım kolaylığı sağlamasının yanı sıra emniyeti, güvenliği ve verimliliği büyük oranda arttırdığı yapılan araştırmalarla ortaya konmuştur. Teknolojinin yoğun biçimde kullanıldığı havacılık sektöründe AUS'un farklı şekillerde kullanıldığı görülmektedir. Terminal, pist, apron, taksi yolları, kargo operasyonları, havalimanına ulaşım sistemleri, hava trafik yönetimi gibi alanlarda akıllı sistemlerin etkileri görülmektedir. Havalimanları operasyonlarında emniyetin sağlanması çok önemlidir. Aksi takdirde, ciddi kaza ve emniyetsiz olaylar yaşanabilir. Emniyeti en çok tehdit eden unsur olan insan faktörü, AUS yardımıyla azaltılabilir ve durumsal farkındalık arttırılabilir. Bu çalışmada akıllı ulaşım sistemlerinin PAT sahası emniyetine etkileri araştırılmıştır. İstanbul Havalimanı'nda kullanılan AUS ve bu sistemlerin emniyete etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. İstanbul Havalimanı ve Atatürk Havalimanı arasında bir karşılaştırma yapılmıştır. Veri üçgenlemesi yöntemiyle veriler toplanmıştır. Elde edilen veriler MaxQDA 2020 programında analiz edilmiştir. Anahtar Sözcükler: Akıllı ulaşım sistemleri, PAT sahaları, PAT sahası emniyeti, İstanbul Havalimanı, Atatürk Havalimanı
Havacılıkta güvenlik kültürü: Türk havacılık sektörü üzerine bir uygulama
Havacılık sektörü ilk yıllarından bugüne çeşitli yönlerden gelişim ve değişim göstermiştir. Havacılıkta son yıllarda ortaya çıkan en önemli değişim unsuru ise insandır. Örgüt kültürünün ve güvenlik kültürünün bir parçası olarak insan unsuru havacılıkta operasyonel süreçlerin bütün aşamalarında etkili olabilmektedir. İnsan, kültürü ve normları yaşadığı çevreden edinmekte, bulunduğu çevreyi de aynı şekilde etkilemektedir. Güvenliğe olan bakış açısı, güvenlik bilinci ve olumlu güvenlik kültürü bu unsurlarından etkilenebilmektedir. Araştırmada bu amaçla Schein'ın Örgütsel Kültür Modeli ile Türk havacılık endüstrisinde yer alan güvenlik kültürü üzerinde bir değerlendirme gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında anket aracılığı ile toplanan veriler Yapısal Eşitlik Modeli ile kurama dayalı üç ana faktör olan "Yönetim Sistemi, Lider Davranışları, Çalışan Davranışları" olmak üzere bölümlendirilmiştir. Anket, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu tarafından geliştirilen ölçeğin Türkçe'ye ve havacılık sektörüne uyarlanması ile elde edilmiştir. 5'li Likert tipi ölçek kullanılarak çevrim içi ve fiziksel anket yöntemiyle veriler toplanmıştır. Oluşturulan model ile gerçekleştirilen analiz neticesinde, modelin uyum değerleri içerisinde kaldığı görülmüş, nihai unsur olan güvenlik kültürünü söz konusu üç ana faktörün anlamlı düzeyde açıkladığı tespit edilmiştir. Farklı düzeylerde faktör yüklenimleri elde edildiğinden, güvenlik kültürü bu faktörler tarafından farklı düzeylerde açıklanmaktadır. Bu düzeyler büyükten küçüğe Lider Davranışları, Yönetim Sistemi ve Çalışan Davranışları şeklindedir. Elde edilen sonuç sadece güvenlik kültürüne olan faktör yüklenimlerini ve güvenlik kültürünü oluşturmadaki katkı düzeylerini ifade etmektedir. Bu bakımdan araştırma Türk havacılık endüstrisinde güvenlik kültürünü oluşturan faktörlerin, eksikliklerinin ve hangilerinin geliştirilmesi gerektiğinin ortaya konulması, güvenlik kültürünü oluşturan faktörlerin uygulamada geçerli olup olmadığının belirlenmesi ve açıklama düzeylerinin tespit edilmesi ile kullanılan ölçeğin Türkçe 'ye ve havacılığa uyarlanması açısından önemlidir. Anahtar Sözcükler: Havacılık Endüstrisi, Havacılık Güvenliği, Güvenlik Kültürü, Havacılıkta Güvenlik Kültürü
Yolcuların havalimanlarındaki self servis teknolojileri kullanım davranışlarının incelenmesi
Teknolojinin günden güne hızlı ilerleyişi havacılık alanında da kendini göstermektedir. Havacılık işletmeleri ve yolcular zaman, para tasarrufu, rekabet, emniyet, sağlık gibi pek çok sebeple teknolojiden faydalanmaktadır. Havalimanlarında sunulan Self Servis Teknolojiler buna örnek gösterilebilir. Ancak bu cihazların yatırım maliyeti ve hedeflenen düzeyde kullanımının gerçekleşip gerçekleşmeyeceği soru işaretidir. Bu soru araştırmanın önemini ortaya koymaktadır. Çalışmada nicel araştırma yöntemi kullanılmıştır, Birleştirilmiş Teknoloji Kabul ve Kullanım Teorisi-2 ve Farkındalık ölçekleri kullanarak Türkiye'de havayolunu kullanan 401 yolcu üzerinde çalışma gerçekleştirilmiştir. 10 gizil değişkenden oluşan model tasarlanmıştır ve Yapısal Eşitlik Modeli kullanarak analiz edilmiştir. Davranışsal niyetin aracılık rolü, yaş, cinsiyet, deneyim değişkenlerinin düzenleyicilik etkisi incelenmiştir. Model bütünüyle incelendiğinde davranışsal niyetin kullanım davranışı üzerinde etkisi tespit edilememiştir. Performans beklentisi, farkındalık ve alışkanlık değişkenlerinin davranışsal niyet üzerinde anlamlı ve pozitif etkisi saptanırken farkındalık, alışkanlık ve kolaylaştırıcı şartlar değişkenlerinin kullanım davranışı üzerinde anlamlı ve pozitif etkisi saptanmıştır. Model davranışsal niyeti %75, kullanım davranışını ise %38 oranında açıklamıştır. Çalışmada verilen sonuçların ve önerilerin karar vericiler için önemli olduğu düşünülmektedir.
Havalimanı kadın çalışanlarının iş stresi ile başa çıkmalarında zaman yönetiminin etkisi
Havacılık sektörü ve havalimanı iş süreçlerine bakıldığında zamanın ne kadar önemli bir etken olduğu ve zaman unsurunun çalışanlar üzerinde baskı oluşturarak strese neden olduğu gözlenmektedir. Kadınların özel hayatları ve iş hayatında karşılaştıkları baskılar nedeniyle daha çok strese maruz kalmaları havalimanı kadın çalışanlarındaki zaman yönetimi ile iş stresi ilişkisinin araştırılması ihtiyacını doğurmuştur. Bu nedenle çalışmada havalimanı kadın çalışanlarındaki iş stresi incelenip; birçok etmenin neden olduğu iş stresine, zaman yönetiminin etkisinin olup olmadığı irdelenmiştir. Çalışmanın amacı havalimanı kadın çalışanlarındaki iş stresi ile zaman yönetiminin ilişkisini incelemektir. Bu amaç doğrultusunda diğer bir amaç ise havalimanı kadın çalışanlarının iş stresi ile baş etmelerinde zaman yönetiminin etkisini belirlemektir. Çalışmaya Türkiye'nin farklı bölgelerinde faaliyet gösteren havalimanlarında görev yapan 383 kadın çalışan katılmıştır. Katılımcılara, kişisel bilgi formu, zaman yönetimi ölçeği ve algılanan iş stresi ölçeği uygulanmıştır. Elde edilen veriler SPSS programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Araştırma verilerine göre havalimanı kadın çalışanlarının zaman yönetimi konusunda ortalamanın az üzerinde (ort.=3,07) başarılı oldukları söylenebilir. Analiz sonucunda kadınların medeni durumlarının, çalıştıkları kurum türünün ve yaşlarının iş stresi ve zaman yönetimi konusunda herhangi bir etkisinin olmadığı görülmüştür. Eğitim durumu ve çalışma süreleri açısından ise anlamlı farklılık olduğu ve bunun sonucunda eğitim durumu yükseldikçe iş stresi, zaman yönetimi, zaman planlama ve zaman kaybı açısından daha başarılı olunduğu görülmüştür. Bölgesel olarak ise Ege bölgesinde ve Akdeniz bölgesinde çalışan kadınların algılanan iş stresinin daha fazla olduğu belirlenmiştir.
Türkiye'deki havayolu işletmelerinde seyahat eden yolcuların havayolu tercihlerini etkileyen faktörlerin araştırılması
Yolcuların havayolu işletmelerini tercih etmelerini sağlayan faktörlerin belirli kriterlere göre değişlik gösterdiği bilinmektedir. Yolcu tercihlerini etkileyen faktörler arasında ilk olarak seyahat amacı ve uçuş türü değişkenleri bulunurken, bunu gelir düzeyi ve yaş gibi demografik faktörler izlemektedir. Bu çalışmada Türkiye'deki havayolu işletmelerinde yolcu tercihlerini etkileyen faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. İlk olarak faktörler uçuş öncesi, uçuş esnası ve uçuş sonrası olarak üçe ayrılmıştır. Uçuş öncesi faktörler bilet fiyatı, bilet rezervasyon ve satın alma kolaylığı, online check-in hizmeti, uçuş tarifesi, zamanında kalkış-varış, havayolunun sunduğu hızlı check-in ve boarding hizmeti, havayolunun sunduğu VIP-CIP Lounge hizmeti, havayolu imajı ve sadakat programıdır. Uçuş esnası faktörler ise konfor, uçak içi eğlence sistemleri, uçak içi ikram hizmeti, uçak içi ikram hizmetinin kalitesi, hijyen faktörleri ve personelin nezaketidir. Uçuş sonrası faktörler bagaj teslim alma süresi, kayıp bagaj işlemleri, havayolu işletmesine ulaşılabilirlik ve araç kiralama hizmetleridir. İki aşamada gerçekleştirilen çalışmada ilk olarak anket tekniği ile 243 katılımcıya ulaşılmıştır. Faktör ortalamalarına bakıldığında en önemli faktörün uçuş tarifesi olduğu görülmüştür. İkinci aşamada 15 uzmandan görüş alınarak AHS yöntemi ile analiz gerçekleştirilmiştir. AHS sonucuna göre de en önemli unsurun bilet fiyatı olduğu görülmüştür.
Havayolu işletmelerinde yeşil insan kaynakları yönetimi uygulamalarının çok kriterli karar verme teknikleriyle değerlendirilmesi
Doğal kaynakların aşırı ve dikkatsiz kullanımı kirlenmeye neden olmakta ve gelecek nesiller için tehdit oluşturmaktadır. Bu nedenle işletmeler çevresel hedeflerini kurumsal hedeflerine dahil etmelidir. Çalışanların çevre ile ilgili bilinçlendirilmesi, işletmelerin çevre sorunlarını azaltmalarına yardımcı olacaktır. Yeşil İnsan Kaynakları Yönetimi (YİKY) işletmelerde gündemde olmaya başlayan önemli bir konudur. Artan rekabet ortamında uygulanması gereken stratejilerden biri olan YİKY, işletmelerin stratejik ve organizasyonel değişimler yaparak çevre dostu anlayışı işleyiş ile bütünleştirme, yenilikçilik ve yaratıcılık, rekabet avantajı gibi başarılar elde etmesine yardımcı olabilecek bir yönetim biçimidir. Bu tezin amacı, Türkiye'deki havayolu işletmelerinde YİKY uygulama sürecini araştırmak ve bu işletmelerin YİKY uygulama performanslarını belirlemektir. Çalışmada, kapsamlı literatür taraması yapılmış, buna dayanarak oluşturulan anket çevrimiçi uygulanmış ve toplanan veriler ÇKKV kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışmanın bulguları, Türkiye'deki havayolu işletmelerinin YİKY uygulama performanslarını ölçebilmek için bir çerçeve sunmaktadır. Havayolu işletmeleri değerlendirme kriterlerini göz önünde bulundurarak performanslarını nasıl iyileştirebileceklerini görebileceklerdir. Çalışma, havayolu işletmelerinin İK birimini (dolaylı olarak tüm işletmeyi) ve örgütsel değişimi etkileyebilmenin yanı sıra maliyet avantajı sağlamanın bir yolunu gösterme anlamında uygulayıcılarda farkındalık oluşturabilecektir. Böylelikle daha çevreci ve yeşil imaj sahibi bir işletme olmanın önemli bir ayağına ilişkin hem teorik hem de uygulamaya yönelik katkılar sunulmuştur.