Anne- babaların, okul öncesi dönem çocuklarını gözetim (süpervizyon) davranışlarının anket yöntemi ile araştırılması

Gerekçe ve Amaç Çocukluk çağı yaralanmalarına yol açan etkenlerin başlıcaları, anne- babanın risk algısı, güvenlik konusunda bilgi ve tutumu ile çocuk bakımının nitelikleridir. Ancak, çocuğa bakım veren bireyin gözetim niteliklerini ölçmek güçtür. Bu araştırmanın amacı, Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı(AD) Çocuk Sağlığı İzlem Polikliniği'ne ve Genel Pediatri Polikliniği'ne başvuran, Üniversitemiz'e bağlı kreş ve anaokullarına devam eden 2- 5 yaş grubunda yer alan çocukların anne- babalarının çocuklarını gözetim (süpervizyon) niteliklerini, Türkçe'ye uyarladığımız özgün bir anketi kullanılarak belirlemek, bu nitelikler ve ailenin sosyodemografik özellikleri ile çocukların kazaya uğramaları arasındaki ilişkiyi araştırmaktı. Gereç ve Yöntem Kesitsel yöntemle yürütülen araştırmada veri, ailelerin demografik ve sosyoekonomik özellikleri ile ilgili Soru Formu ile ve Anne- Babaların Gözetimsel Davranış Profili Ölçeği'nden oluşan anket formu ile toplandı. Kanadalı araştırmacılar tarafından geliştirilmiş olan 'The Parent Supervision Attributes Profile Questionnaire' anketinin geçerlilik ve güvenilirliği test edilerek Türkçe'ye uyarlandı. Anketin geçerlilik- güvenilirlik çalışması, Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı ile işbirliği kurularak yapıldı. Ölçek, 5'li likert türünde olup 29 maddeden oluşmaktadır. Verilerin tanımlayıcı istatistikleri olarak yüzde değerler, aritmetik ortalama, standart sapma, median, minimum ve maksimum değerler verilmiştir. Bağımlı değişkeni etkileyen faktörler, çapraz tablolar Ki-kare yöntemi ile karşılaştırılmıştır. Verilerin normal dağılım gösterip göstermediğine Shapiro- Wilk Normallik Testi ile bakılmıştır. Veriler normal dağılım göstermediği için bağımsız grup karşılaştırmalarında Mann- Whitney U Testi ve Kruskal-Wallis Testi kullanılmıştır. Alt ölçekler arasında ilişkiyi değerlendirmek için Pearson'ın Korelasyon Analizi yapılmıştır. Anlamlı bağımsız değişkenlerin bağımlı değişken (kaza/ yaralanma) üzerine olan etkilerini incelemek için İkili Lojistik Regresyon Modeli, alt ölçek ortalamaları ile sürekli bağımsız değişkenler arasındaki ilişkiyi incelemek için Çoklu Doğrusal Regresyon Modeli uygulandı. Bulgular Çalışmamıza toplam 240 anne- baba katıldı. Çocukların önceki kaza geçirme oranının %22,5, kaza sonrası tedavi ihtiyacının %11,7, hastaneye yatırılma oranının ise %2,5 olduğu saptandı. En sık geçirilen kaza, %16,7 ile düşme, sırasıyla %4,6 ile yanık ve %1,7 ile yabancı cisim/besin ile tıkanma idi. Çocukların, %45,8'i 4-5 yaş aralığındaydı. Erkek çocuklar, %51,3 oranında olup çocukların %52,9'u ailenin ilk çocuğuydu. Araştırmamızda, anne ve baba yaşı arttıkça çocukların kaza geçirme sıklığının azaldığı saptandı. Anne yaşı arttıkça risk toleransı puan ortalamasının artığı görüldü; yaşı 40'ın üstünde olan annelerin risk toleransı puan ortalaması en yüksek bulundu. Çocuğun sağlığın kaderin kontrol ettiği inancı puan ortalamasının en yüksek olduğu yaş grubu 25- 29 yaş aralığı idi. Çalışmayan annelerin gözetim gereksinimleri ve çocuğun sağlığın kaderin kontrol ettiği inancı alt ölçek puan ortalamaları daha yüksek ve bu fark istatiksel olarak anlamlı bulundu. Sosyoekonomik durumunu, geliri giderinden az olarak tanımlayan ve en uzun süre kasaba ya da köyde yaşayan grubun, çocuğun sağlığını kaderin kontrol ettiği alt ölçeğinde puan ortalaması en yüksekti. Yaşı 18- 24 yıl aralığında olan bir annenin, 40 yaşın üstündeki bir anneye göre çocuğunun kaza geçirmiş olma ihtimali 23,603 kat daha fazla bulundu. Annenin öğrenimi değişkeni; koruyuculuk, gözetim gereksinimleri, risk toleransı alt ölçeğini istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde öngörmekteydi. Sonuç Bu araştırmayı yürütürken, önce, anne- babaların gözetim niteliklerini ölçen anketin Türkçe Versiyonunu oluşturduk. Anne- babaların çocuklarını gözetim niteliklerinin, anne- baba- çocuğa ait pek çok tanımlayıcı özellik ile değiştiğini saptadık. Ölçeğin dört alt grubuna ait puanların; anne yaşı, anne ve babanın öğrenim düzeyi, annenin çalışma durumu, sosyoekonomik durum, yaşanan yerleşim birimi ve düzenli ilaç kullanımını gerektirecek bir hastalıklarının olup olmaması ile istatiksel olarak anlamlı farklılık gösterdiğini belirledik. Anne yaşının ve annenin öğrenim düzeyinin, gözetimsel nitelikleri ve çocukta kaza/ yaralanma olasılığını öngörmede güçlü belirleyiciler olduğu sonucuna vardık.