Anopheles sacharovi popülasyonlarında insektisit direnç allellerinin mevsimsel değişimlerinin belirlenmesi

Arthropoda şubesinin Insecta sınıfına ait Diptera takımının Nematocera alt takımından Cullicidae familyasına ait Anophelinae alt familyası, Anopheles ve Cellia olmak üzere 2 cins içerir. Anopheles cinsinin içerisinde sınıflandırılan Anopheles sacharovi, sıtmanın vektörüdür. Vektör sivrisinekleri, dünyada birçok tehlikeli hastalığın (sarı humma, sıtma vb.) yayılmasından sorumludur. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre 2019 yılında 229 milyon sıtma vakası görülmüş ve bu vakalardan 409 bini ölümle sonuçlanmıştır. Bu hastalık insanlara dişi Anopheles sivrisineklerinin ısırmasıyla bulaşır. Bu nedenle sivrisineklerle mücadele için birçok yöntem kullanılmaktadır. Bu yöntemlerden biri olan kimyasal mücadelede insektisitler yoğun ve özensiz bir şekilde kullanılmaktadır. Bu nedenle bu canlılarda direnç gelişimi meydana gelmektedir. Sivrisineklerin üreme hızı ve adaptasyon gücü yüksek olduğundan direnç mekanizmalarının araştırılması oldukça önem taşımaktadır. Bu çalışmada, Anopheles sacharovi sivrisineklerinde insektisitlere karşı direnç kazanma mekanizmalarından biri olan hedef bölge duyarsızlaşması mutasyonları çalışılmıştır. Bu amaçla 6 ilden (Çanakkale, Muğla, İzmir, Aydın, Balıkesir ve Denizli) 3 farklı toplama dönemine ait örnekler toplanarak Asetilkolinesteraz gen ürünündeki G119S mutasyonları ve Voltaj duyarlı sodyum kanal gen ürünündeki L1014S mutasyonları incelenmiştir. Asetilkolinesteraz proteinini kodlayan gende, serin mutasyonu, çalışılan dönemler boyunca homozigot olarak tespit edilmemiştir. Mutasyon frekansı birinci toplama döneminde 0.00, ikinci toplama döneminde 0.14 ve üçüncü toplama periyodunda 0.00 olarak belirlenmiştir. Voltaj duyarlı sodyum kanal proteininde ise serin mutasyonunun görülme sıklığı birinci toplama döneminde 0.05, ikinci toplama döneminde 0.13 ve üçüncü toplama periyodunda 0.01 olarak belirlenmiştir. Çalışmamızda hem Ace hem de Vssc genleri için düşük düzeyde direnç mutasyon sıklıkları gözlenmiştir. Bu durum incelenen örneklerde araştırılan insektisit gruplarına karşı direnç gelişiminde hedef bölge duyarsızlaşması mekanizmasının yanı sıra diğer direnç mekanizmalarının daha etkin olabileceğine işaret etmektedir.