Arap gramerinde şaz

Araplar, İslam'ın doğuşundan önce diğer milletler ile etkileşimleri sınırlı olduğundan dili bozulmamış ve doğal hâliyle konuşmaktaydılar. Ancak İslam'ın yayılmasıyla farklı milletlerin İslam'a girmesi sonucunda söz konusu milletlerin Arap diline olan etkisi hızlanmış ve lahn denilen dil hatalarının yayılmasına yol açmıştı. Toplumun neredeyse her kesiminde görülmeye başlanan lahn, özellikle dinî metinlere de sıçrayınca Arap dil bilginlerini çare arayışına sokmuştur. Bu arayışlarla dili hatalardan koruma hedeflenmiş ve Arap grameri geliştirilmiştir. Arap grameri eşine az rastlanan bir detay ve derinliğe sahiptir. Bu derinlik onu oldukça kompleks bir yapıya büründürmüştür. Nitekim her konuda birbirinden farklı onlarca görüş geliştirilmiş ve herkesçe kabul edilen standart bir yapı dizayn edilememiştir. Bundan dolayı Arap dilcileri hem kendilerinin hem de ekollerinin benimsediği kurallar ile çelişen kullanımları şaz olarak değerlendirmişlerdir. Sözlükte, bir başına kalan, yalnız kalan anlamlarına gelen şaz, Arap dil kurallarına uymayan yapılar için kullanılan bir kavramdır. Şazlar tespit edilirken ekoller kendi görüş ve birikimlerini esas almışlardır. Bu durum şazzın kişiden kişiye farklılık gösterebilen sübjektif bir olgu olmasına yol açmıştır. Dolayısıyla bir kullanımın şaz olup olmadığı çoğu zaman ekollerin eğilimleri ile belirlenebilmektedir. Şazları tespit ederken Basra ve Kûfe ekolü arasında ciddi bir eğilim farkı vardır. Basralılar, şazlara karşı çok katı bir tutum benimsemiş ve kendi dil kurallarına uymayan kullanımları dışlamışlardır. Onlar bu yöntemle Arap dilini standart bir yapıya sokmayı ve farklı kullanımları minimize etmeyi amaçlamışlardır. Kûfeliler ise Basra ekolü tarafından şaz olarak değerlendirilen çoğu kullanımı delil kabul etmiş ve bu kullanımlar üzerine dil kurallarını inşa etmişlerdir.