Arap lehçelerinin Kur'ân kırâatlerinde i'rap farklılıklarına etkisi

Arap Yarımadası, kabilelere ayrılmış, bu sebeple çeşitli lehçeler ortaya çıkmıştır. Kur'ân, Araplara kendi dillerinde meydan okuyarak indirilmiştir. Kur'ân'ın onların dillerinin alışkanlık kazandığı lehçelerle hitap etmesi doğaldı. Bu nedenle Kur'ân kırâatleri, lehçelerdeki bu farklılıkları gözetmiştir. Kur'ân kırâatlerinin, Arapça lehçelerinin incelenmesi için önemli ve güvenilir bir kaynak olmasından ötürü, kadim Arap lehçelerini inceleyenler Kur'ân kırâatlerine büyük ilgi göstermişlerdir. Bu araştırmalar, lehçeler arasındaki farklılıklar ve bu farklılıkların ayetin anlamı ve bağlamı üzerindeki etkisine bağlı olan mütevatir veya şâz bütün kırâatlerdeki i'rab farklılıklarıyla ilgilenmişlerdir. Lehçeler arasındaki ihtilaflar, nahivcilerin bu konulardaki ihtilaflarını, Kur'ân kırâatlerinden bunlara getirilen şahitleri, bir ayetle ilgili varit olan kırâatleri, ondaki i'rab vecihlerini ve farklı i'rab vecihlerinin ayetin anlamındaki farklılıkları nasıl etkilediğini gösterir. Bu araştırmada, lehçelerdeki farklılıkların Basra ve Kûfe ekolleri arasındaki ihtilafların en önemli sebeplerinden bir olduğu ortaya çıkarılmış ve lehçelerin korunmasında kırâatlerin rolü açıklığa kavuşturulmuştur. Mütevatir ve şâz bütün kırâatler, lehçelerin önemli kaynaklarındandır. Bu araştırmada lehçeler, Kur'ân kırâatleri ve nahvi anlam arasında ilişki kurularak, bu üç unsurun, bazı Kur'ân kırâatlerinin anlaşılmasındaki rolü ortaya konmuştur. Lehçe farklılıklarının Kur'ân kırâatlerindeki görünümleri araştırılmış ve bunlar, 'lafızlarla ilgili olan lehçeler' ve 'terkiplerle ilgili olan lehçeler' olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Kur'ân kırâatlerindeki lehçe farklılıkların nahiv bakımından ele alınmış ayrıca nahivcilerin lehçelerin incelenmesi konusuna önem vermemelerinin onların bazı kırâatleri reddetmeleri hatta zaman zaman kırâatleri itham etmelerinden kaynaklandığı ortaya çıkarılmıştır. Anahtar Kelimeler: Arap Lehçeleri, İ'rab İhtilafları, Kur'ân Kırâatleri, Ayetin mana farklılıkları.