Ardahan halk dansları üzerine bir araştırma

Ardahan, ülkemizin Kuzeydoğusunda yer alan serhat (sınır) şehirlerimizdendir. Bulunduğu coğrafi konum nedeniyle tarihsel süreç içerisinde kültürel ve sosyolojik yapıya sahip topluluklar bölgede yaşamış ve bu durum da bölgenin zengin bir kültürel yapıya bürünmesini sağlamıştır. Özellikle sözlü müziğin gelişmesi ve nesilden nesile aktarılması, âşıklık geleneğinin bu bölgeye kattığı bir değerdir. Ayrıca birçok âşığın yetişmesinde hatırı sayılır bir rol üstlenen yöre, türkü ve oyunlarıyla da oldukça değerli bir noktadadır. Çalışmamızın ilk bölümünde öncelikle tarihsel bağlamda oyun, oyun kavramı ve dans ele alınmış, halk oyunlarının günümüze kadar olan gelişimi anlatılmıştır. İkinci bölümde halk oyunlarında kullanılan temel hareketler tespit edilmiş, oyun anlatımlarında kullanılan temel kavramlar açıklanmış, Türk halk oyunları alanında günümüze kadar yapılmış olan hareket sınıflandırma çalışmaları irdelenmiş ve bu çalışmaların ışığında yeni bir yapısal oyun analizi önerilmiştir. Bu öneri kapsamında çalışmamızda önerdiğimiz analiz başlıklarından biri olan "dilim" kavramının kullanılması tavsiye edilmiştir. Öte yandan, Ardahan kültürü bağlamında oynanan oyunlar (danslar), "oyun künyesi" adı verilen bir tabloyla analiz edilerek, "hareket cetveli" adı verilen bir yöntemle de ele alınıp, anlatımlar fotoğraflarla desteklenmiştir. Üçüncü bölümde Ardahan müzik kültürü hakkında bilgi verilerek, yörede oynanan oyunlar derlenip 26 adet oyun müziğini detaylarıyla açıklayan bir "oyun müzik künyesi" oluşturulmuş ve bu oyunların müzikleri incelenmiştir. Dördüncü bölümde ise, Ardahan Merkez ve Damal olmak üzere giyilen iki farklı kadın ve erkek halk oyunları giysisi, takı ve aksesuarları tek tek fotoğraflanarak gösterilmiştir. Bu bölümde özellikle Şaman giysilerinde kullanılan deniz kabuklarının bölgede bazı kadın kemerlerinde görülmesi, Selçuklu Dönemindeki kaftanların Ardahan'da giyilen kaftanlara şekil ve giyim tarzı olarak benzemesi sebebiyle tarihsel bağlamda Şaman giysileri ve Selçuklu Dönemi giysilerinin yöre ile bağlantıları tespit edilmeye çalışılmıştır. Yapılan bu çalışmanın Türk folkloru ve Ardahan kültürüne hizmet etmeyi amaçlayan diğer araştırmalara da kaynak niteliği taşıması en büyük temennimizdir. Anahtar Sözcükler: Halk oyunları, dans, Ardahan halk oyunları, hareket analizi, dilim, müzik, giysi.