Folklor
70 theses under this subject heading
Özbek halk masalları(Özbek halk atasözleri)
Bu çalışmada, ``Özbek Halk İcadı'' serisinde basılmış olan ``Özbek ?alk Makållari'' (Ğ.Ğulam Edebiyat ve sanat neşriyatı, Taşkent 1989. Derleyenler: T. Mirzayev, B. Sarimsakov, A. Musakulov) adlı eseri incelenmiştir.Çalışmamız iki ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde İnceleme çalışması yapılmıştır. İlk olarak çeşitli kaynaklardan alınan atasözleri tanımları verilerek, atasözlerinin biçimsel özellikleri üzerinde durulmuştur. Sonra Özbek Türkçesi atasözleri ile Türkiye Türkçesinde kullanılan atasözlerinin karşılaştırılması yapılmış ve ahenk unsurları ele alınmış, son olarak da sıralı cümle örnekleri verilmiştir. İkinci bölümde ise metin Kiril alfabesinden Latin alfabesine çevrilerek, Türkiye Türkçesine aktarma yapılmıştır. İncelenen metinde on tane ünlü ses vardır: ``a, ä, å, e, ı, i, o, ö, u, ü'' bunlardan ``o ? ö'' ve ``u ? ü'' seslerinin söylenişi birbirine yakındır. ``a'' sesinin ise düz (a), yarı yuvarlak (å) ve ön damağa yakın söylenen (ä) olmak üzere üç farklı söyleniş şekli vardır. Bunlar transkripsiyonda gösterilmiştir. Ayrıca hırıltılı ``h'' dediğimiz ``x'' sesi de ``?'' olarak transkribe edilmiştir.Metinde anlamını bulamadığımız ya da anlamında tereddüt ettiğimiz atasözleri bulunmaktadır. Bu atasözleri sonuna soru işareti konularak belirtilmiştir.Eser çeşitli konularda tasnif edilmiş yetmiş bölümden oluşmaktadır. Çalışmamızda zaman darlığından yetmiş bölümün ilk kırk dört bölümü ele alınmıştır. Geri kalan bölümler daha sonraki çalışmalarda incelenecektir.Anahtar Kelimeler: Atasözü, Vatan Severlik, Yiğitlik, Korkaklık, İyilik, Kötülük, Aile, Komşu
Nizip-Söğütlü köyü folkloru
Halkbilimi (Folklor), bir ülke veya bölge halkına ait maddi ve manevi alandaki kültürel ürünleri konu edinir. Bunları kendine özgü metotlarla sınıflandırır, çözümler ve yorumlar. Bu aşamaların sonunda bir birleşime varmayı amaçlar.Gaziantep ili Nizip ilçesine bağlı Söğütlü Köyü Folkloru adlı bu çalışmamızın konusu, bu köye ait geleneğe bağlı maddi ve manevi kültür ve bu kültürün mahsulleridir.Çalışmamızın ilk bölümünde Nizip ilçesine genel bir bakıştan sonra, araştırma sahasının tarihi, ekonomik ve sosyal yapısı da genel bir şekilde ele alındı. Çalışmamızın ikinci bölümünde hayatın geçiş dönemlerine ait derlediğimiz gelenek ve görenekler sıralandı. Çalışmamızın üçüncü bölümünde, Söğütlü köyünde derlediğimiz Halk Edebiyatına ait manzum ve mensur eserlere değinildi.Diğer bölümlerde ise sırası ile: inanmalar, yöreye ait yemekler, çocuk oyunları ve mevsimlere yer verilmiştir.Çalışmamızın temel özelliği `derleme çalışması' olmasıdır. Bu sebeple derlenen anonim ürünlerin yanında, anonim türlerle ilgili tanımlamalar ve önceden yapılmış sınıflandırmalar ikinci planda tutulmuştur. Araştırma yaptığımız Söğütlü köyünde daha önce herhangi bir araştırma yapılmadığı için yöreye ait tüm derlemeler sözlü kültürde yaşadığı şekliyle, kaynak kişiler vasıtasıyla yansıtılmıştır. Çalışmamızın sonuna kaynakça ve kaynak kişiler listesi konulmuş olup, ilerleyen zamanlarda bu yöreyle ilgili yapılacak muhtemel araştırmalara ışık tutması amaç edinilmiştir.Anahtar Kelimeler: Derleme, Folklor, Halk Edebiyatı, Nizip, Söğütlü.
Kadirli ve çevre folklorunda eski Türk inançlarının izleri
ÖZET Her toplum, tarihî süreçlere uyarak değişik yönelimlerin içine girmiştir. Bu durum, bazen tarihî, coğrafî, siyasî, sosyolojik gibi ana sebeplerden, bazen de ticaret, etkileşim gibi yan sebeplerden kaynaklanır. Bu özellikleri Türkler de göstermiş, farklı kültürlerle, dinlerle, siyasî ekollerle tanışmaktan doğan inanç unsurlarını benimsemişlerdir. Bu benimseyiş, bazen yüzeysel, bazen de derinlemesine olmuştur. Ancak, hiçbir zaman asıl inanç öğelerinden ayrılmamışlar, sadece motif değişikliği ile yetinmişlerdir. Bu çalışmada, birinci bölümde Kadirli ve çevresi tarihî, coğrafik, kültürel, ekonomik, iklimsel ve sosyolojik anlamda incelenerek; diğer bölümlere nesnel temel oluşturulmaya çalışıldı. Böylece tezin daha gerçekçi bir temele oturtulması için gayret gösterildi. İkinci bölümde, Türkleri etkileyen dinler, bu dinlerdeki değişimler ve Türklere bu dinlerden hangi inançların geçtiği konusuna girildi; üçüncü bölümde de eski Türk dini olarak benimsenen Gök Tanrı Dini'yle, bu dinin asıl terimlerinin hem eski hem de Anadolu ve yöredeki biçimleri karşılaştırılarak verildi. Dördüncü bölümde, evlenme, doğum, ad verme; nişan, düğün, ölüm gibi geçiş törenleri, bazen tasvirî, bazen de bu tasvirlere bağlı ilmî tahliller biçiminde anlatıldı. Sonuç olarak da, Kadirli ve yöresinin inanç haritası çıkarılmaya çalışıldı. Bu haritadaki çizgilerin eski Türklerin inanç haritasıyla ne kadar paralellik arz ettiği, dönem dönem olarak incelenmiştir. Bu incelemede, Türklerin hangi inanç dairesine ya da haritasına dahil olursa olsun, kültürel hayatındaki değişimlerin hiçbir zaman içsel (tamamen farklılaşma ) değil, dışsal ( sadece motif değişikliği ) olduğu kararma varılmıştır.
Yaşar Kemal`in romanlarındaki folklorik ögeler
Bu araştırma Yaşar Kemal'in sanatçı kişiliğinin ve sanatının oluşumunda folklorik öğelerin yerini yazarın beş romanından yola çıkarak göstermeyi amaçlamaktadır. Araştırma 1920'lerden 1970' lere uzanan bir dönemde Türkiye kırsalında yaşanan başlıca toplumsal değişimlerin ve bu değişimler sonunda Yaşar Kemal'in içinde büyüdüğü geleneksel kültürde gözlenen önemli dönüşümlerin ele alındığı giriş bölümü dışında, halk edebiyatı alanına bağlanan folklorik öğelerin incelendiği birinci bölüm, halk edebiyatı dışındaki folklorik öğelerin incelendiği ikinci bölüm, dil ve üslup başlıklı üçüncü bölüm olmak üzere üç ana bölüme ayrılmıştır. Birinci bölümde Yaşar Kemal'in sanatındaki yeri açısından değerlendirilen halk edebiyatı öğeleri şu başlıklar altında verilmiştir: A. Masal B. Efsane C. Halk Hikayesi D. Halk Şiiri E. Kalıp Sözler 1. Atasözleri 2. Deyimler 3. Alkışlar / Kargışlar Halk edebiyatı alanı dışındaki folklorik öğelerin incelendiği ikinci bölümün konu başlıklarıysa sırasıyla şöyledir:A.İnançlar 1.Ermişlik İnancı 2.Öteki Dünya İnancı 3.İnsanla İlgili İnançlar 4.Doğayı ve Yaşamı Yönlendirmeyi Amaçlayan İnançlar 5.Hayvanlarla İlgili İnançlar 6.Diğer İnançlar B.Halk Hekimliği 1.Büyüsel Nitelikli Sağaltım Yöntemleri 2.Gerçekçi Sağaltım Yöntemleri C.Geçiş Dönemleri 1.Doğum 2.Evlenme 3.Ölüm D.Geleneksel 1.Beylik Töresi 2.Kan Gütme 3.Diğer Gelenekler E.Giyim - Kuşam 1.Kadın giyimi 2.Erkek Giyimi F.Halk Zanaatları G.Halk Mimarlığı Araştırmamızın üçüncü bölümündeyse birinci bölümde incelediğimiz halk edebiyatı öğeleri dışındaki geleneksel, söyleyiş biçimleri ele alınmış ve Yaşar Kemal'in bunlardan yararlanış yolları incelenmiştir.
Halkbilimi bağlamında Anadolu-Türk konutunun mekansal oluşumu
Yaşanılan en önemli fiziki çevre olan konut, sadece yaşamın geçtiği mekan parçası değil, maddi ve manevi birçok kültürel değerlerin de aynasıdır. Bu tanıma verilecek örneklerden biri olan Anadolu-Türk Konutları, çeşitli yörelerde farklılıklar gösteren halk kültürünün maddesel çevresini oluşturmaktadır. Konusu halk kültürü olan halkbilimi(folklor) bağlanımda; Anadolu-Türk Konutlarında, mekansal oluşuma yönelik çalışma, 7 bölümden oluşmaktadır. Tezin ilk bölümünde; böyle bir çalışmanın yapılma nedenleri açıklanarak, amaç ve önemi hakkında bilgiler verilmiş; çalışmanın yöntemi tanımlanmıştır. Bölüm 2 'de halkbilimine dayalı genel bilgilere değinilmiş, konut mimarisi ve mekansal oluşum ile ilişkisi kurulmuştur. Konut oluşumu açıklanırken tarihsel süreç ile ele alınmalıdır. Tarihsel süreç içinde konutların oluşumunu etkileyen faktörlerin belirlenerek, Anadolu-Türk evleri arasındaki farklılıkların ortaya konması halkbilim öğelerinin doğru tespitine bağlıdır. Tarihten gelen deneyim ve birikimler sonucunda kültür eiMeşiminin ortaya çıkardığı boyutlar Bölüm 3'te incelenmiştir. Bölüm 4'te konutta mekansal oluşumu etkileyen faktörler folklor kapsamında ele alınmış, Dünyadan ve Türkiye'den örneklerle konu pekiştirilmiştir. Bölüm 5, araştırmanın kavram ve alan çalışmasına yönelik sistemini içermektedir. Araştırmaya ait ilke ve yöntemler bu bölümde detaylandınlmıştır. Halkbilimi bağlanımda konutun oluşumu, farklı bölgelerde yapılacak örnekleme çeşitliliğine bağlıdır. Bu amaçla yapılan alan çalışması 6. Bölümün konusunu oluşturmaktadır. Bölüm 4'te belirtilen hipotezler bu bölümde değerlendirilmiştir. Yapılan anket, ölçme, gözlem ve değerlendirmelerle Türkiye'nin 7 ilindeki geleneksel konutlarda belli bir kültürün çevresel olanakları, kendi ihtiyaçları doğrultusunda nasıl kullandığım ve toplumun konutunu kendi yaşam kültürü özellikleri açısından nasıl biçimlendirdiği araştırılmıştır. Bölüm 7 de; alan çalışmalarında elde edilen faktörlere göre kıyaslamalı bir değerlendirme yapılmış, sonuçta çalışmanın bütünü içinde Anadolu-Türk konutlarında mekansal oluşumu etkileyen faktörler belirlenmiştir. Bu belirleme sonucu konut tasarımında halkbilimine bağlı değerlendirmelerin önemi vurgulanmıştır. Anahtar sözcükler; halkbilimi (folklor), konut, mekan. Mü
Niğde ili Ulukışla ilçesi halk kültürü
Bu çalışmada Niğde'nin Ulukışla ilçesindeki geçiş dönemleri olan doğum, sünnet, askerlik, evlenme, ölüm adetleri ve bunlara bağlı inanışlar, bayram tören ve kutlamalar, halk İnanışları, halk mutfağı, halk hekimliği ve anonim halk edebiyatı ürünleri üzerinde durulmuştur.Halk ile ilgili olan birinci bölümde ele alınan konularda yazılı kaynaklardan elde edilen bilgilerin verilmesinin ardından sözlü kaynaklardan edinilen adet ve inanmalar aktarılmıştır.Anonim halk edebiyatı ile ilgili olan ikinci bölümde; manzum, manzum- mensur, mensur anonim halk edebiyatı ürünlerine yer verilmiştir. Her bölümün sonunda biçim ve içerik yönlerinden değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışmanın son bölümünde metinler içerisinde geçen yerel kelimeleri kapsayan bir de sözlük hazırlanmıştır.Bu araştırmanın sonucunda Ulukışla halk kültüründe, hem Orta Asya'nın hem de Anadolu'nun inanç ve kültür yapısının izlerinin bulunduğu görülmüştür.
Bursa ili Osmangazi ilçesi köylerinde evlenme
Araştırmamızın konusu, "Bursa İli Osmangazi İlçesi Köylerinde Evlenme"dir. Çalışma alanımız, Bursa ili Osmangazi ilçesine bağlı olan yirmi sekiz köyü kapsamaktadır. Bu köyler; Büyükdeliller, Küçükdeliller, Güneybudaklar, Seferiışıklar, Karaislah, Soğukpınar, Çaybaşı, Bağlı, Uluçam, Güneybayırı, Dağakça, Mürseller, Kirazlı, Tuzaklı, Hüseyinalan, Süleymaniye, Doğancı, Gökçeören, Yiğitali, Avdancık, Seçköy, Selçukgazi, Dürdane, Karabalçık, Gündoğdu, Aksungur, Ahmetbey ve Çağlayan'dır. Çalışma kapsamında gözlem ve görüşme derleme tekniklerine başvurulmuştur. Derlemede veri toplamak için kullanılan araçlar ses kayıt cihazı ve kameradır. Bu çalışma; Giriş, dört bölüm, Sonuç, Kaynak Kişi Dizini, Bibliyografya, Ekler ve Özgeçmiş'ten meydana gelmektedir. Giriş kısmı, "Araştırmanın Konusu, Alanı ve Amacı", "Araştırmanın Yöntemi", "Coğrafi Yapı ve Tarihçe" ve "Temel Kavramlar" başlıklarından oluşmaktadır. Tezin birinci bölümü "Evlenme Öncesi" adını taşımaktadır. Bu başlık altında evlenme biçimleri, kısmet açma, evlenme isteğini belirtme, evlenme yaşı, gelin ve damat adayında aranan özellikler ve evlenme aşamaları gibi hususlar ele alınmıştır. Çalışmanın ikinci bölümü "Evlenme Sırası" başlığını taşımaktadır. Bu bölümde, düğün tarihinin belirlenmesi, düğün hazırlıkları, kına ve düğün yemeği, yenge/arkadaş ve sağdıç, kına gecesi, damat eğlencesi, danışık, tavuk alma, gelinin hazırlanması, damat tıraşı, gelin alma, gelin indirme, düğün (meydan düğünleri, salon düğünleri), davetlilerin düğün hediyeleri, nikâh, güvey salma ve gerdek gibi konulara yer verilmiştir. "Evlenme Sonrası" başlıklı üçüncü bölümde, damat kaldırma, gelini suya götürme, paça, el öpme, gelin görme, gelin mevlidi, aile içi ilişkiler ele alınmıştır. Çalışmanın son bölümü "Evlenme Geleneğiyle İlgili Kültür Değişmeleri" başlığını taşımakta olup, evlenme öncesi, evlenme sırası ve evlenme sonrası geleneklerde görülen kültür değişmelerinin bir değerlendirmesini içermektedir. Ardından Sonuç, Kaynak Kişi Dizini, Bibliyografya, Ekler (Bursa İli Osmangazi İlçesi Köylerinin Nüfus Bilgileri, Bursa İl Merkezine Uzaklıklarına Göre Köyler, Yerel Sözlük, Derleme Soruları, Fotoğraflar) gelmektedir.
Halk oyunlarının alandan sahneye sunum aşamaları ve icra özellikleri bakımından incelenmesi
Bilim ve sanatın kesişme noktasında yer alan en canlı kültürel yaratmalardan biri halk oyunlarıdır. Halk oyunlarının bilim yanı; halk yaratmalarının doğduğu ve yaşadığı alan ve o yaratmayı oluşturan tüm unsurlardan meydana gelmektedir. Oyunların, ait oldukları kültür çevresinden çıkarak başka bir kültür çevresi olan sahneye taşınması ise halk oyunlarının sanat yanını oluşturmaktadır. Bu çalışmada, halk oyunlarının alandan sahneye aktarılması halk bilimsel bir çalışmanın üçüncü boyutu olarak ele alınmıştır. Bu anlamda, oyunun alanda derlenmesi, düzenlenmesi ve sunulması bir bütün olarak değerlendirilmeye ve sahneleme aşamaları açıklanmaya çalışılmıştır. Halk oyunları, icraya dayalı bir halk bilgisi olarak bağlam merkezli kuramlar çerçevesinde ele alınmış ve Performans (icra) Yöntemi doğrultusunda incelenmiştir. Halk oyunlarının sahneleme aşamaları hakkında bulgular doğrultusunda genel bir yaklaşımda bulunduktan sonra bir inceleme örneği sunulmuştur. İnceleme örneğinde, Bar türünden belirlenen üç oyunun alandan sahneye icraları üç bağlamda değerlendirilmiş ve değişim özellikleri tespit edilmiştir.
Cemil Cahit Güzelbey'in hayatı, edebi kişiliği ve folklorik faaliyetleri (yayımlanmış ve yayımlanmamış eserleri üzerine bir araştırma)
Gaziantep yıllar boyunca halk kültürüne sayısız eserler veren, halk edebiyatına kaynaklık etmiş birçok eserin ortaya çıktığı önemli kültür kentlerimizden biri olmuştur. Ancak bu önemli kaynakların günümüze aktarımında yetersiz kalınmıştır. Bu çalışmaları yapan ve halk edebiyatımıza yeni eserler kazandıran Gaziantep'in sayılı folklorcularından biri olan Cemil Cahit Güzelbey'in yaşamını, edebî kişiliğini ve eserlerini incelemek edebiyatımıza ve Türk halk kültürüne önemli bir katkı sağlayacak, bu kaynakların günümüze aktarımına da yardımcı olacaktır. Gaziantep'in sosyal ve kültürel tarihi ve bu tarihin içindeki araştırmacı, yazar ve folklorcu Cemil Cahit Güzelbey'i incelemekle folklorumuzun zenginleşmesine katkıda bulunan önemli bir şahsiyetin değeri bilimsel bir çalışmayla ortaya konacaktır. Manevi kültürün çok zengin olduğu Gaziantep ilinde kültürün gelişimine katkısı olan Cemil Cahit Güzelbey'i tanımak, eserlerini tahlil etmek, yöre halkını ve geleneklerini tanıma ve Türk halk kültürünün zenginliğini takdir etme açısından önemli bir çalışma olacaktır. Bu çalışmada Cemil Cahit Güzelbey'in birçok dergi ve gazetede yayımlanmış Gaziantep'in folklorik değerlerini, örf ve adetlerini, törelerini, giyim ve kuşamını, inançlarını, yemeklerini, tarihi şahsiyetlerini, tarihi ve turistik değerlerini, müziğini, el sanatlarını ve buna benzeyen araştırmaları kapsayan eserler incelenecektir.Anahtar kelimeler: Gaziantep, Folklor, Halk Kültürü, Cemil Cahit Güzelbey.
Gaziantep çocuk oyunları üzerine halkbilimsel bir inceleme
İnsan hayatının bebeklikle ergenlik arasındaki dönemi olarak tanımlayabileceğimiz çocukluk döneminde oyunların çocuğun bedensel, zihinsel, toplumsal ve ruhsal bir bütün olarak gelişmesindeki önemli yeri tartışılamayacak bir gerçektir.Çalışmada birçok disipline kaynak ve doküman sağlayan çocuk oyunlarının Gaziantep kent merkezindeki son yüzyılı halk bilimsel bir açıdan incelenmiştir. Çocukluk ve oyun kavramları, Ülkemizde yapılan çocuk oyunu araştırmaları ve sınıflamaları özetlenmiş, Gaziantep Çocuk Oyunları için bir sınıflandırma önerisi sunulmuştur.Oyunların tespiti ile geleneksel oyunlardan modern oyunlarına uzanan bu süreçte derlenen 250 oyunun adı, oyuncular, oyun alanı, oyun araçları, oyun rolü, oyun formülleri/terimleri, oyun hareketi, oyun kuralları, oyun zamanı ve süresi, oyunlardaki ceza ve ödüller verilerek her oyunun künyesi çıkarılmış, oyunların eş metin ve çeşitlemeleri de birlikte verilmiştir. Son olarak oyunların bağlam ve işlevleri incelenmiş, geleneksel oyuncaklardan örnekler sunulmuştur.
Nazar, nazarlıkla ilgili inanışlar, uygulamalar ve bunların dini, mitolojik kökenleri (Gaziantep yöresi)
Nazar inancı ve buna bağlı olarak gerçekleştirilen uygulamalar, pek çok toplumda görülmektedir. Yüzyıllardır insanlar, nazardan korunmak ve nazarın etkisini yok etmek için çeşitli uygulamalar gerçekleştirmektedir. Gaziantep'te de toplumun farklı kesimlerinden pek çok kişi bitkiler, hayvanlar, taşlar vs. olmak üzere çeşitli unsurlara ait pek çok yöntemi kullanarak kıskançlık, haset, beğeni gibi duygulardan oluştuğuna inanılan nazarı yok etme isteği duymuştur. Toplumda hala devam eden bu uygulamaların dini-mitilojik bağlamda değerlendirilmesi araştırmamızın konusunu oluşturmaktadır.Anahtar Kelimeler: Nazar, uygulamalar, Gaziantep
Tarım ve hayvancılık etrafında gelişen folkor pratikleri Osmaniye örneği
Tarımın ve Hayvancılığın, toplum yapımızdaki yeri ve önemi, tartışılmaz bir gerçektir. Bu yüzdendir ki; toplumu var eden değerlerin teşekkülünde; hayatı anlama ve yorumlamada, bu yapının etkisinin, boyutlarını ve dünyayı algılamadaki geçerliliği göstermesi bakımından, işlediğimiz konunun önemi tartışma götürmez bir realitedir. Lakin her konuda olduğu gibi; toplumdaki değişimlerin önüne geçmenin imkânı yoktur. Ama bu değişimler ve dönüşümlerde neleri kaybettik? Neleri dönüştürdük ve dönüştürdüklerimize; hayatımızda uygulama alanı verdik mi? İşte bunların peşinden giderken; eskiyle yeniyi, birleştikleri noktalardan, ayrıştıkları noktalara kadar, sebep ve sonuçlarıyla kitabımıza aktarmayı görev bildik. Doğrudan sahaya inerek, birebir yapılan çalışmalarla ve bu alanda yazılmış eserlerden yararlanmak suretiyle; kültürel sürekliliğin izlerini sürerek, kültürde ölmezliğin, kültür değişimindeki var oluşunu ortaya koyduk.
Gaziantep geleneksel kültüründe evlenme
Doğum, evlenme ve ölüm insan hayatındaki önemli geçiş dönemleridir. Bu geçiş dönemleri kendi arasında alt bölümlere ayrılmaktadır. Her toplum da bu bölümleri kendilerine göre uygulamaktadır. Gaziantep'te evlenmeyi konu alan bu çalışma da Gaziantep'te yaşayan insanların evlenme geçişi incelenmiştir. Gaziantep'te yaşayan insanların gelenekleri sürdürmeleri, evlenme şekilleri, düğünleri, nişan gelenekleri ve düğün öncesi ve sonrası gelenekleri anlatılmaya çalışılmıştır. Alan araştırmamızda görüşme, soru- anket yöntemiyle kaynak kişilerle görüşerek ve bu konu hakkındaki kaynak kitaplardan yararlanılmıştır. Çalışma sonunda da sonuç olarak Gaziantep halkının teknolojiye ayak uydurarak geleneklerinin değiştiğini ve evliliği kutsal sayıp, evliliğe çok büyük önem verdiği görülmüştür.
Mitat Enç'in eserlerinde Gaziantep
Gaziantep'te doğup büyüyen Mitat Enç'in eserlerinde Gaziantep'in Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde, Antep Harbi Döneminde ve Cumhuriyet Döneminde mimarisi, folkloru, sosyolojisi ve halkı hakkında önemli ve detaylı bilgiler yer almaktadır. Bu çalışmada Mitat Enç'in eserlerinde geçen mekânlar, insanlar, folklor ve Antep Harbi incelenmiştir.
Mitolojik hikayelerde bitki metamorfozları ve çağdaş uygulamalar
Mitoloji, toplumların kültürlerinden miras olarak günümüze kadar ulaşmış bir bilim dalıdır. Mevcut toplumlar ise evrenin, tanrıların, bitkilerin ve hayvanların yaradılışını konu alan bir çok eser ortaya koymuşlardır. Öne sürülen eserlerin ise Roma ve Yunan mitolojisi ağırlıklı olduğu gözlemlenmektedir. Konular; varoluşun, yok oluşun, dönüşümün ağırlıkta olduğu hikayeleri ele almakla beraber aşk, savaş, ihanet gibi alt yapılar barındırmaktadır. Bir insandan bitkiye, bir nesneden hayvana gibi metamorfoz yanı dönüşüm hikayeleri bu konular arasında çokça söz edilmekte olup sık sık karşımıza romanlarda, filmlerde, sanat eserlerinler çıkmaktadır. Bu doğrultuda yapılan araştırmalarda Bitki dönüşüm hikayelerinin sadece yaygın anlatımları bulunan mitolojiler ile kısıtlı kalınmadan, dünya üzerindeki çoğu kültüre ait mitolojik efsaneler, incelenerek yaradılıştan bugüne, dönüşüme uğramış hikâyeler üzerinde durulmuştur. Folklor ve Dini anlatılardaki dönüşümlerde yer verilirken güncel sanatta yansımaları incelenmiş, sanatçıların mitolojik hikâyelere yaklaşımı, figürleri, yorumlanışı ve anlatım gücü ele alınmaktadır. Araştırmanın çıkış noktası olan bitki ve metamorfoz kavramının, sanatın içerisindeki kullanım yeri, biçimi ve kavramsal yaklaşımı incelenerek; bedenlerin ve nesnelerin metamorfoz olgusuna uğraması insanın tarihsel serüveni ve bitki kökenleri gözler önüne serilmeye çalışılmıştır.
Eyüp oyuncakçılığı geleneği ve geleneksel Eyüp oyuncakçısı
İstanbul'da ortaya çıkan ve geçmişini 17. yy'a kadar dayandırabildiğimiz "Eyüp Oyuncakları", sağlıklı ve doğal malzemelerle üretilen, Eyüp semtine has oyuncakçılık geleneğinin ilk adıdır. Bu çalışmada; 17. yy'dan itibaren öyle ya da böyle varlığını koruyan ve dayanağı neredeyse 500 sene olan oyuncakçılık geleneği halk bilimsel bir bakış açısı ile ele alınmıştır. Bu çalışmada öncelikle mekân ve kültür ilişkisi bağlamında oyuncakçılık sektörünün hangi sebepler ile Eyüp'te ortaya çıktığına, tarihsel olarak nasıl bir süreç geçirdiğine ve oyuncak ruhunun tüm Anadolu'ya nasıl sirayet ettiğine odaklanılmıştır. Sadece oyuncak üretimi değil kültür aktarımı açısından da önemli olan Eyüp Oyuncakları, 2005'te bir koruma modeli olarak yeniden canlandırma bağlamında tekrardan görünür olmuş ve Tarihî Eyüp Oyuncakları adı ile anılmıştır. Çalışmada aktarılmaya çalışılan bir diğer konu ise; bu isimle beraber ortaya çıkan proje, yapılan etkinlikler, oyuncakların hem ülke içinde hem de ülke dışında olan yaygın etkisi, oyuncakların kolektif bilinçaltında nasıl yer ettiği, yaşlıların hafızasında nasıl yaşadığıdır. Çalışmada yer verilen bir diğer başlık ise; bu proje ile sadece oyuncak üretimi değil işsiz kadınların istihdamının da göz önünde bulundurulmuş olması ve burada istihdam edilen, aldığı eğitimi daha da geliştirerek ilerleyen Şennur Ülker isimli girişimcinin açtığı Geleneksel Eyüp Oyuncakçısı isimli müze- atölyedir. Burada ortaya çıkan işlerin ne kadar geleneksel olduğu, üretilen oyuncakların folklor ile fakelore arasında hangi noktada durduğu aktarılarak bu geleneğin icat edilmiş bir gelenek olup olmadığı sorgulanmıştır. İstanbul'un Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne girmiş olan bu geleneğin yaşatıldığı müze- atölye içerisindeki deneyim olanakları, hikâyeler ile kültür aktarımına nasıl yön verildiği; tarihsel süreçte kayda geçen oyuncaklar ile burada üretilen oyuncakların farklı ve benzer yönleri; oyuncaklar ile folklorizm arasındaki bağlantı farklı açılardan ele alınarak analiz edilmiştir.
Kaman Abdalları'nın halkbilimi açısından incelenmesi
Kaman Abdallarının Halk Bilimi Açısından İncelenmesi? adlı bu yüksek lisans tezinde Abdalların doğum, sünnet, asker uğurlama, evlenme, ölüm ve düğün törenleri, giyim tarzları, yemekleri, halk hekimlikleri, dini inançları, halk mimarisi, el sanatları, halk oyunları, çocuk oyunları, sözlü edebiyat ürünleri derleme sonucunda elde edildi. Elde edilen bu ürünler sosyokültürel bakımdan değerlendirildi. Ayrıca, Kaman Abdallarının tarihçesi ve müzik kültürleri hakkında bilgi verildi.
İlköğretim öğrencilerinin sosyalleşmeleri ve iletişim becerilerini geliştirmelerinde Türk halk oyunlarının rolü
Araştırmanın amacı Bu çalışmanın amacı Türk halk oyunları oynayan öğrencilerin, ülkemizin kültürel zenginliğini halk oyunları üzerinden ne ölçüde tanıdıklarını araştırmak; farklı sosyal gruplara katılım, akranları ve yetişkinlerle olan iletişim kurma sürecinde ne tür iletişim becerileri kazandıklarını ortaya koymaktır.Halk oyunlarımız sosyal yanı ağır basan bir faaliyet olarak göze çarpmaktadır. Halk oyunu oynayan çocuk ve gençler, sadece basit bir folklorik olayı yerine getirmekten öte, bilakis halk oyunları üzerinden ve ortamında yeni iletişim becerileri kazanarak farklı bir sosyalleşme süreci yaşamaktadırlar. Bu sosyalleşme süreciyle halk oyunu oynayan çocuk ve gençlerde çeşitli değişimler yaşanmakta, estetik değer ve anlayışlarında sürekli bir gelişme gözlenmektedir. Sosyal açıdan gözlenen bu değişim ve gelişmenin başka sosyal çalışmalara da yansıdığı ileri sürülebilir. Kolektif biçimde oynamanın avantajı ile kişiye çevresiyle kaynaşmayı, beraber hareket etmeyi, paylaşmayı ve kendini ifade etmeyi öğreten halk oyunları, güçlü bir sosyalleşme aracıdır.Çocuk ve gençlerin halk oyunları aracılığıyla sosyalleşmeleri, eskisine göre daha güçlü iletişim becerileri geliştirmeleri konusunun araştırılmasıyla elde edilecek bulgu ve sonuçlar, bu alandaki diğer araştırma ve çalışmalara, politika belirleme ve geliştirmeye katkıda bulunabilir.Araştırmada; anket, görüşme ve gözlem teknikleri kullanılmıştır. 100 ilköğretim öğrencisine anket uygulanarak veriler elde edilmiş ve yorumlanmıştır. Sınıf öğretmenlerinin gözlem ve görüşleri alınmıştır. Ayrıca Türkiye Halk Oyunları Federasyonu Başkanı ile görüşülmüştür. Kendisine sorular sorularak düşünceleri alınmıştır. Bunların yanı sıra, çalışmamda kendi gözlemlerim ve deneyimlerim de belirtilmiştir. Anket, görüşme ve gözlem teknikleri kullanılarak bulgular elde edilmiş ve yorumlanmıştır.Anahtar Sözcükler1.Sosyalleşme2.İletişim becerileri3.Halk Oyunları4.Folklor5.Çocuklar
Halk oyunlarının sosyal bütünleşmeye etkisi
Bu çalışmada, toplum hayatının sağlıklı, devamlı ve bir bütünlük içerisinde sürdürülmesi bakımından önemli bir sosyal olgu olan halk oyunlarının, yeri, önemi ve toplumsal etkileri belirlenmeye çalışılmıştır.Çalışmanın evrenini; Türkiye'deki farklı kulüp, halk eğitim merkezi ve üniversitelerde halk oyunları branşında etkinlik gösteren ve Türkiye Halk Oyunları Federasyonu ile Milli Eğitim Bakanlığı'nın düzenlemiş olduğu yarışmalara katılan bireyler oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklem grubunu ise, Türkiye Halk Oyunları Federasyonu'nun ve Milli Eğitim Bakanlığı'nın 2010 yılında düzenlemiş olduğu Grup ve Final yarışmalarında, Gençler ve Büyükler kategorisinde yarışmalara katılan 840 kişi oluşturmaktadır. Halk oyunlarının sosyal bütünleşmeye etkilerini ölçmek için kullanılan veri toplama aracı, Yılmaz, Karlı ve Yetim (2006) tarafından geliştirilen ve sporun sosyal bütünleşmeye etkisini değerlendiren 7 alt boyutlu ?Sporda Sosyal Bütünleşme Ölçeği? (SSBÖ) model alınarak araştırmacı tarafından geliştirilmiştir. Araştırmada kullanılan veri toplama aracı 2 bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde katılımcıların demografik bilgilerini tanımlamaya yönelik ifadelere yer verilirken, ikinci bölümde ise, halk oyunları faaliyetlerinin sosyal bütünleşmeye olan etkilerini belirlemek amacına yönelik ifadelere yer verilmiştir. Araştırmada kullanılan ölçek ?Sosyal Bütünleşme Ölçeği? olarak adlandırılmıştır. ?Sosyal Bütünleşme Ölçeği?, 38 madde ve 7 alt boyuttan oluşmaktadır. Alt boyutlar, (1) Duygusal Gelişim, (2) Fiziksel Gelişim, (3) İkili İlişkilerin Gelişimi, (4) Milli ve Kültürel Gelişim, (5) Toplumsal Gelişim, (6) Kişisel Becerilerin Gelişimi ve (7) Grup İlişkilerinin Gelişimi olarak belirlenmiştir. Ölçekteki maddeler, ?Hiç Katılmıyorum (1)?, ?Katılmıyorum (2)?, ?Kararsızım (3)?, ?Katılıyorum (4)? ve ?Tamamen Katılıyorum (5)? şeklinde 5'li Likert tipi ölçek üzerinde değerlendirilmektedir.Araştırmada kullanılan ölçeğin 7 alt boyutunda katılımcıların cinsiyetlerine göre istatistiksel olarak anlamlı bir fark olup olmadığını test etmek için verilere ?İndependent Samples t-test? analizi uygulanmıştır. Ayrıca, katılımcıların yaşlarına, öğrenim düzeylerine, yerleşim birimlerine, anne-baba eğitim düzeylerine, halk oyunlarına başlama yaşlarına, ailenin halk oyunlarına faaliyetine katılma durumlarına ve aile gelir düzeylerine göre anlamlı bir fark olup olmadığını test etmek için ise tek yönlü varyans analizi (ANOVA) uygulanmıştır.Çalışmada, halk oyunlarının sosyal bütünleşmeye etkisi ?Sosyal Bütünleşme Ölçeği? kapsamında değerlendirilmiş ve halk oyunlarının sırasıyla ?Milli ve Kültürel Gelişim?, ?İkili İlişkilerin Gelişimi?, ?Toplumsal Gelişim?, ?Grup İlişkilerinin Gelişimi?, ?Duygusal Gelişim?, ?Fiziksel Gelişim? ve ?Kişisel Becerilerin Gelişimi? açısından bireye önemli kazanımlar sağladığı sonucuna ulaşılmıştır.Araştırmada uygulanan tek yönlü varyans analizi sonucunda cinsiyet ve aile gelir düzeyi değişkenleri ile sosyal bütünleşme ölçeğinin her bir alt boyutunda anlamlı farklılığa rastlanmamıştır. Katılımcı görüşleri değerlendirildiğinde, yaş, eğitim düzeyleri, yaşanılan yer ve halk oyunlarına başlama zamanı değişkenleri ile ölçeğin çeşitli alt boyutlarında anlamlı farklılıklar olduğu tespit edilmiştir.Elde edilen bulgular, gelişen ve değişen yaşam koşulları sonucunda önemi günden güne artan ve modern toplum hayatının vazgeçilmez bir parçası olan halk oyunlarının sosyal gelişmeye ve bütünleşmeye önemli katkılar sağladığını göstermektedir. Bu nedenle, halk oyunlarının sosyal bütünleşmeye etkisini değerlendirmek amacıyla yapılmış olan bu çalışmanın, folklor, sosyoloji ve spor bilimlerine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.Anahtar kelimeler: Sosyal Bütünleşme, Halk Oyunları.
Günümüzde meddahlık
Gerek sözlü edebiyat gerekse yazılı edebiyat ürünleri; bir milletin tarih boyunca meydana getirdiği ve meydana getirildiği dönemin toplumsal yapısı ile bu ürünleri meydana getiren halkın düşüncesini, inancını, zevkini, sanatı ve anlayışının estetik seviyede yansıtıldığı birer aynadır.Anlatım ve gösterim açısından Meddahlık geleneği ve meddah Hikâyeleri bugüne kadar nasıl ele alınmış ve incelenmiştir? Hikâyeler icra şekli ve konuları ile hangi temel dinamiklere yaslanmaktadır? Meddahlık geleneğinin günümüzdeki durumu nasıldır? İşte bu çalışmayla bu sorulara cevap aramaya çalışılmıştır.Bir açıdan ''sosyal tarih'' olarak değerlendirebileceğimiz Meddahlık Geleneği ve Meddah Hikâyeleri, sosyal ve kültürel alanı çevreleyen anlamlar ve değerler haritasında önemli bir yer işgal etmektedir.?Günümüzde Meddahlık? ismini taşıyan bu çalışmamız, Giriş ve Sonuç bölümleri dışında üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde meddah kavramından hareketle bu kavramın tanımı, meddah hikâyeleri, yapı ve şekil özellikleri, konuyla ilgili çalışmalar, halk tiyatrosu, anlatı kavramı, kültür, popüler kültür, gelenek ve değişim, değerler sistemi, modernizm ve küreselleşme kavramları ele alınarak kavramsal bir çerçeve sunulmaya çalışılmıştır.?Geleneksel Türk Tiyatrosu İçerisinde Meddahlık? ismini taşıyan birinci bölümde, Geleneksel Türk Tiyatrosu üzerine değerlendirmeler ve bu konuya bakışlardan hareketle tiyatro gösterimi açısından meddahlık, metin, izleyici ve oyuncu yönüyle değerlendirilerek icra ve bağlamın önemi ve icra ortamı olarak kahvehaneler ile sözlü ve yazılı kültür ortamlarından bahsedilmiştir.?Medya ve İletişi Çağında Halk Kültürü ve Meddahlık Geleneği? başlığını taşıyan ve tezimizin esasını teşkil ettiğini düşündüğümüz ikinci bölümde öncelikle halk kültürü ürünlerinin sunumu ve tanıtılması açısından büyük öneme sahip olan festivaller, şenlikler eğlence kavramından hareketle ele alınmıştır. Daha sonra Günümüz meddahlığı günümüz temsilcileri ve bu temsilcilerin geleneğe bakışı ile düşünceleri geleneksel Türk tiyatrosunun dün, bugün ve geleceğe ait bakış açıları ile birlikte değerlendirilerek ortaya konulmaya çalışılmıştır.Sonuç bölümünde ise yapılan çalışmalarla ilgili genel bir değerlendirme yapılmıştır.Anahtar Kelimeler:1.Meddah2 Meddah Hikâyeleri3.Gelenek4.Geleneksel Türk Halk Tiyatrosu,5.Halk Anlatısı
Türk halk inançlarında su
?Türk Halk İnançlarında Su? adıyla hazırladığımız ve iki ana bölümdenolu?an çalı?mamızın ilk bölümünde geçi? dönemi halk inançlarına ve buinançlar bağlamında su ile ilgili uygulamalara yer verilmi?tir. Geçi? dönemikapsamında ele alınan doğum, evlenme ve ölüm ile ilgili halk inançlarındakisu unsuru geçmi? dönemlerden bugüne kadar örneklerle ele alınmı?, buörneklerden hareketle suyun halk inançlarındaki fonksiyonları üzerindedurulmu?tur.Çalı?mamızın ikinci kısmında ise incelediğimiz diğer inançlara kıyasla,su ile ilgili inanmaların çoğunu bünyesinde toplayan halk inançları örneklerleortaya konulmu?tur. Suyun da dahil olduğu pek çok inancı bir aradabulunduran bu unsurlardaki pratikler, suyun simgesel yapısıylaili?kilendirilerek açıklanmı?tır.Yaşam boyu deği?imi ve geli?imi ilke edinen insanoğlu, her türlüteknolojik geli?meyi takip etmi?; zihnini yeni bilgilerle donatmı? olmasınarağmen gelenek, görenek ve inançlarından vazgeçmemi?tir. Toplum ve insanhayatında her dönem yer edinen halk inançları, içinden çıktığı toplumun ortakkabulleri olarak ortaya çıkmı? ve her dönem bünyesine yeni değerleri dekatarak kökle?mi?tir. Kökeni çok eskilere dayanan ve temelinde su kültübulunan su ile halk inanı?larına bağlı pek çok unsur çalı?mamıza kaynaklıketmi?tir. Kısacası bu çalı?mamızda insan psikolojisi ile toplum sosyolojisiniderinden etkileyen inançlar içerisindeki suyun vazgeçilmez rolü tespitedilerek, açıklanmı?tır.Anahtar Kelimeler:1. Su2. İnanç3. Halk İnancı
Elazığ ili ve Arapgir ilçesi türkülü oyunlarının karşılaştırmalı incelemesi
Elazığ ili ile Malatya'nın Arapgir ilçesi türkülü oyunlarını ele alıp inceleyen bu çalışma; zikrolunan oyunların ayrıntılı bir şekilde tanınması, tanıtılması ve sağlıklı bir şekilde genç kuşaklara aktarılarak yaşatılmasını sağlamak amacıyla yapılmıştır. Mevcut durumun belirlenmesine yönelik belge çözümleme ve arşiv tarama modelinin uygulandığı çalışmamızda; Elazığ Türkülü Oyunları ile Arapgir Türkülü Oyunları karşılaştırmalı olarak incelenmiş, bu oyunların folklorik ve müzikal analizleri yapılmış, oyunlarda giyilen elbiseler ve çalgılar hakkında da ayrıntılı bilgilere yer verilmiştir.
Kültür, eğitim ve kültür ekonomisi kapsamında bulmacaların işlevleri
Kültürel bellekten değişen üretim ve tüketim ortamları dikkate alınarak nasıl yararlanılabileceği sorusu türlü bağlamlarda cevabını aramakta olan bir sorudur. Bu çalışmada soruya bir cevap olarak, geleneksel kültürün popüler alanda daha görünür, hissedilir olmasına araç olabilecek bir yöntem öne sunulmuştur.Bulmacalar toplumun her kesiminden ilgi görür; okur-yazar olma gerekliliği dışında hiçbir toplumsal ayrımı barındırmaz; gazete, dergi ve internet sitelerini kapsayan tüketim ağları sayesinde kolayca ulaşılabilir olup başlayanın mutlaka sonunu getirmek istediği bir tutkudur.Hemen herkesin kolaylıkla tespit edebileceği bu ilgi, kültür eğitimi ve kültürleme süreçlerine dahil edilerek popüler alanda gelenekselin kullanılamaması sorununa bir çare olabileceği gibi, `bilginin kuşaktan kuşağa geçişini okul dışı olanaklarla sağlamak' anlamında da iyi sonuçlar alınabilecek bir çıkış noktası sunar. Bulmacalarla ilgili tanımlarda bulmacaların bir oyun olarak değerlendirilmesi oyunun en açık işlevlerinden biri olan eğlenceyi vaat eder. Bulmacalar, eğlendirerek öğretme amacının hayli geniş bir uygulama alanıdır.Medyanın bulmacalarda da yansımasını bulan tek tipleştirici etkisi, gene medya eliyle bulmacalar aracılığıyla bir zenginliğe dönüştürülebilir. Çalışmada, `toplulukların, grupların ve kimi durumlarda bireylerin, kültürel miraslarının bir parçası olarak tanımladıkları uygulamalar, temsiller, anlatımlar, bilgiler, beceriler ve bunlara ilişkin araçlar, gereçler ve kültürel mekanlar' anlamına gelen somut olmayan kültürel mirasın bulmaca içeriklerinin zenginleştirilmesi adına başvuru kaynağı olabileceği ortaya konmuştur.Çalışmada bir kavram olarak bulmacalar üzerinde durulduktan sonra bulmacaların dünyadaki ve Türkiye'deki görünümü belirginleştirilmiş, beslendiği kaynaklar; üretim ve tüketim ortamları üzerinde durulmuş; bulmacaların yaygınlığı verilerle desteklenmiş ve türlü bağlamlardaki işlevleri sıralanmıştır. Kültür eğitiminde bulmacaların etkili bir araç olabileceği tezi ortaya atılmış, bu tezi destekleyen örnekler sıralanarak, önerilen içerikler kültür eğitiminde kullanılabilecek bulmacalara uygulanmıştır.
Rize ili Halkbilim monografisi
Anadolu'da Türk kültür varlığının ilk yayılma alanlarından birisi olup Doğu Karadeniz bölgesinin en kadim yerleşkelerinden birisi olan Rize; barındırdığı çoklu kültürel katmanlarla halk bilim incelemeleri açısından eşsiz özelliklere sahiptir. bu bağlamda Rize ilinin sözlü ve maddi kültürünü incelediğimiz bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Rize kültürünün tarihi temellerini oluşturan Rize ilinin yerleşim tarihi belgeler ve araştırmalar ışığında incelendi. Rize yöresine hangi Türk boylarının, ne zaman yerleştiği, Türklerin dışında yörede tarihi süreçte hangi kavimlerin yaşadığı ve günümüz kültürüne bu kavimlerin nasıl etki ettiği açıklığa kavuşturulmaya çalışıldı. İkinci bölümde Rize sözlü kültürünü oluşturan masal, efsane, fıkra, bilmece, türkü, atma türkü, atasözü, deyim gibi nazım ve nesir eserleri hem içerik açısından değerlendirildi hem de Türk kültür havzasının diğer bölgelerinden benzerleri ile karşılaştırılıp incelendi. Aynı bölümde Rize yöresi ağızları Türkçenin içerisindeki genel yeri açısından değerlendirildi. Üçüncü bölümde Rize yöresi gündelik hayatını oluşturan hayatın geçiş dönemi ritüelleri ile önemli günler ve bu günlerle ilgili ritüeller; Rize yöresi maddi kültürünü oluşturan geleneksel mimari, el sanatları, dokumalar gibi etnografik ürünlerin hem üretim süreçleri hem kullanılan araç gereç ve teknikler, özellikle dokumalarda kullanılan motifler ve mimaride kullanılan planlar; halk takvimi, halk tıbbı, halk veterinerliği, yaylacılık, halk müziği gibi kültürel öğeler Türk kültürünün geneli açısından karşılaştırma yaparak incelendi. Çalışmanın sonunda yöre kültürü bir bütün içerisinde değerlendirilerek Türk kültür havzası içerisindeki yeri tespit edilmeye çalışılmış; bundan sonra yöre kültürü üzerine yapılabilecek çalışmalar konusunda araştırmacılara çeşitli öneriler sunulmuştur.