Astral seyahat ve tasavvuf metafiziğinde müşâhede

Tasavvufta müşâhede, ilâhî hakikatleri görmeyi, seyir ve temaşa etmeyi ifade eder. Astral seyahat ise bilincin astral beden vasıtasıyla fiziki bedenden geçici olarak bağımsız hareket ederek istediği yere gidebilmesi demektir. Mânevî bir keyfiyet olan müşâhede ile beden dışı deneyim olarak tanımlanan astral seyahatin bağdaştığı görülmektedir. Her ikisinde de fizikötesi bir görme söz konusudur. Batı da gelişim gösteren astral seyahat terimine kıyasla tasavvuf literatüründeki müşâhede kavramı daha geniş kapsamlı olmakla beraber, tarihsel süreç açısından kadim dönemlere dayanmaktadır. Buna rağmen günümüzde müşâhede, astral seyahat kadar revaçta değildir. Sadreddin Konevî ve Molla Fenârî'ye göre nefsini arındırarak kalbiyle ilâhî hakikatleri keşfeden kimse bilgiyi temiz bir hal ile aldığı için bundan manevi bir keyif duymaktadır. Kendi düşüncesiyle çaba sarf ederek temiz olmayan bir hal ile ilâhî hakikatlere ulaşan kimsenin kalbi ise kir ve kisveye bürünür. Buna göre fizikötesi deneyime ulaşabilmenin iki yolu olduğu söylenebilir. Bunlardan birincisinin nefsini terbiye ederek Allah'ın isim ve sıfatlarının tecellisini temaşa eden müşâhede ehli olduğu görülmektedir. Zevk ehli olarak ifade edilen bu kimseler ilâhî hakikati fıtrata uygun tabii bir yolla müşâhede ettikleri için bundan manevi keyif duymaktadır. Allah'a olan muhabbetleri ve ibadetlerdeki gayretleri neticesinde ilâhî hakikatleri temaşa etmektedir. İkincisinde ise gevşeme ve nefes gibi egzersizler ile çaba sarf ederek, kendi düşünce ve arzusuyla astral seyahat yapan kimseler ifade edilmektedir. Fizikötesi deneyime tabii olmayan, fıtrata aykırı bir yolla ulaşmaları sebebiyle bu kimselerin kalplerinde manevi problemler meydana gelebilmektedir. Bu bağlamda îlâhî hakikatleri keyif alarak sıhhatli bir şekilde temaşa etmek isteyenler için en güzel yolun tasavvuf olduğu görülmektedir.