Atlarda farklı hastalıklarda serum akut faz proteinlerinin konsantrasyonlarının değerlendirilmesi

Doku hasarlarından kısa bir süre sonra kandaki konsantrasyonları hızla değişim gösteren glikoproteinler akut faz proteinler (AFP), oluşan yanıt da akut faz yanıt (AFY) olarak tanımlanmaktadır. Doğası gereği non-spesifik bir reaksiyon olan AFY; enfeksiyöz, immunolojik, neoplastik, travmatik, paraziter ve diğer nedenlere bağlı olarak başlatılabilmektedir. Atlarda diagnostik ve prognostik anlamda yüksek düzeyde öneme sahip AFP serum amyloid A (SAA)'dır. Orta düzeyde öneme sahip AFPler de haptoglobin (Hp), fibrinojen (Fb), α1-asit glikoprotein (AGP) ve C-reaktif protein (CRP)'dir. Atlarda AFP'ler üzerine yapılan çalışmalarda; viral ve bakteriyel enfeksiyonlarda, cerrahi müdahalelerde, koliklerde ve deneysel artritislerde plazma AFP konsantrasyonlarında anlamlı düzeylerde artışlar olduğu bildirilmektedir. Bu çalışmada; atlarda farklı hastalık gruplarında AFP düzeylerinin belirlenmesi, hastalıkların lokalizasyonu, yaygınlığı ve seyrinin ayrımında ve hastalıklara prognostik yaklaşımın değerlendirilmesinde AFP'lerin kullanılabilirliğinin ortaya konulması amaçlandı. Çalışmanın hayvan materyalini, teşhis ve tedavi amacıyla yetiştiricileri tarafından Muğla Medika-Vet Hayvan Hastanesi polikliniklerine başvuran yaşları 6 aylık ile 23 yıl arasında değişen 10 sağlıklı ve 81 farklı hastalıkları bulunan 70 safkan ve 21 melez at (44 dişi, 47 erkek) toplam 91 at oluşturdu. Toplanan kan örneklerinde total lökosit sayıları ile SAA, serum Hp ve plazma Fb konsantrasyonları ölçüldü. Hasta ve sağlıklı atlar arasında SAA ve Fb konsantrasyonlarında arasında istatistiksel anlamlı bir farklılıklar belirlendi (sırasıyla; p<0,001 ve p<0,05). Hasta atların ortalama Hp konsantrasyonu sağlıklı atlara kıyasla yüksek olmakla birlikte aralarındaki farklılığın istatistiksel anlamlı olmadığı saptandı. Hasta atlar arasında hastalığın dönemlerine göre yapılan karşılaştırmalarda; akut dönemle subakut dönem WBC sayısı ve Fb konsantrasyonu arasında istatistiksel farklılıklar ortaya kondu. WBC sayısı akut dönemde subakut döneme göre önemli (p=0,003) düzeyde yüksek bulunurken, plazma Fb konsantrasyonunun subakut dönemde akut döneme göre önemli (p<0,001) düzeyde yüksek olduğu belirlendi. Subakut dönemle akut dönem arasında SAA ve Hp konsantrasyonlarında istatistiksel bir farklılığa rastlanmadı. Hasta atlar hastalığın lokalizasyonuna bağlı olarak sınıflandırıldığında incelenen AFP konsantrasyonlarının lokal veya sistemik yangısal durumlar arasında önemli bir farklılık tespit edilemedi. Sonuç olarak; atlarda farklı hastalık durumlarının, lokalizasyon ve dönemlerine göre AFP konsantrasyonlarının karşılaştırıldığı bu çalışmada: • Hasta atlarda SAA ve Fb konsantrasyonlarının sağlıklı atlara göre yüksek olduğu, • Atlarda hastalığın döneminin belirlenmesinde AFP'lerin kullanılabileceği, Hp ve Fb konsantrasyonlarının atlarda hastalıkların kronik döneminin tanımlamasında daha yararlı biyo-belirteçler olabileceği, • Atlarda, SAA ve Fb konsantrasyonundaki artışın yangısal durumun belirlenmesinde bir biyo-belirteç olarak kullanılabileceği ancak yangısal durumun lokalizasyonunun (lokal / sistemik) belirlenmesinde yeterli olamayacağı ortaya konuldu. Anahtar Kelimeler: At, serum amiloid A, haptoglobin, fibrinojen