Avrupa ve Asya ülkelerinin insani gelişmişlik düzeylerinin çok değişkenli istatistiksel tekniklerle incelenmesi

İnsanı ve yaşadığı toplumun gelişmişliğini ekonomik göstergelerle tanımlamaya ve ölçemeye çalışan görüşün ardından Amartya Sen'in katkılarıyla ortaya çıkan ve insani kalkınmanın merkezine koyan insani gelişim endeksi, bugün gelişmişliğin önemli göstergelerinden biri olarak görülmektedir. Fakat insani gelişim göstergesi de içerdiği değişkenler açısından yeterli bulunmamakta ve eleştirilere maruz kalmaktadır. Bu bağlamda sosyal, kültürel, demografik, bilimsel vb. değişkenler içeren farklı değişken setleri ile ülkelerin gelişmişlik düzeyleri hesaplanmaya çalışılmaktadır. Bu çalışmada, ülkelerin insani gelişmişlik düzeylerini çok değişkenli istatistiksel yöntemlerle incelemek ve karşılaştırmak amacıyla Avrupa ve Asya ülkelerinden 52 ülke ve 14 değişken seçilerek veri setine faktör analizi ve kümeleme analizi uygulanmıştır. Faktör analizi sonucu oluşan yeni göstergelere göre ülkelerin faktör skor yükleri hesaplanarak ülkeler sıralamaya alınmıştır. Daha sonra ülkeler hiyerarşik olmayan kümeleme yöntemlerinde k-ortalamalar tekniğine göre kümelere atanmış ve hesaplanan insani gelişim endeksi performanslarıyla sonuçlar karşılaştırılmıştır. Çalışma sonucunda faktör analizi ve kümeleme analizi sonuçlarının birbirini desteklemediği ve insani gelişim endeksi performansıyla benzerlik açısından faktör sonuçlarının daha güçlü olduğu tespit edilmiştir.