Avrupa Birliği komşuluk politikasının Azerbaycan'ın Avrupalılaşmasına etkisi

Doğu Bloğu ve Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra Doğu Avrupa'nın bir çok bağımsız ülkeleri Avrupa Birliği (AB) ile entegrasyon sürecine girmiş ve birçoğu üyelik başvurusunda bulunmuştur. Neticede, Birlik 2004 yılında tarihinin en büyük genişlemesi olan Doğu genişlemesini yaşamıştır. Bu genişlemeden sonra AB Doğu sınırlarındaki yeni komşularına karşı o tarihte üyelik perspektifi sunamadığı için komşularla ilişkileri düzenlemek için Avrupa Komşuluk Politikasını başlattı. Avrupalılaşma kavramı özellikle Doğu Genişlemesi sürecinde hızla yayılan ve 1990'lı yıllarda popülerlik kazanarak çeşitli araştırmacılar tarafından araştırma konusu olmuştur. AB kendi içinde entegrasyonunu derinleştirdikçe ve dışa doğru genişledikçe üye ülkelerdeki Avrupalılaşma ve aday ülkelerdeki Avrupalılaşma konusunun mekanizmaları, nasıl gerçekleştiği ve sonuçları üzerine literatürde çalışmalar artmıştır. Son yıllarda ise üçüncü ülkelerdeki Avrupalılaşma ve özellikle de Komşuluk Avrupalılaşması, Avrupalılaşma çalışanlarının araştırma konusu olarak daha çok ilgi görmektedir. Özellikle Komşuluk Avrupalılaşmasının en önemli aracı olan Avrupa Komşuluk Politikası başladıktan sonra bu çalışmalar artmıştır. Azerbaycan Cumhuriyeti 1991 yılında bağımsızlığını tekrar kazandıktan sonra demokrasi ve pazar ekonomisine geçiş ülkenin temel hedeflerinden olmuştur. Geçiş dönemindeki zorluklara rağmen Azerbaycan Batı'ya entegrasyon yolunu seçmiş ve kısa sürede Batı'daki bir çok uluslararası örgütle ilişkilerini geliştirmiştir. Azerbaycan'ın AB ile ilişkileri de 1991 yılından itibaren başlamış ve Avrupa Komşuluk Politikası çerçevesinde halen devam etmektedir. Son yıllardaki çeşitli krizlerle uğraşan AB için Azerbaycan'la ilişkileri önem arzetmektedir. Bu bağlamda bu tezde Komşuluk Avrupalılaşmasının dört alanı olan demokrasi aktarımı, ekonomik işbirliği, adalet ve içişleri ve çatışmaların çözümü konuları Azerbaycan açısından incelenmiştir. Komşuluk Avrupalılaşmasının en sorunlu alanı olan demokratikleşmenin önündeki engeller tespit edilmiştir. Tezde Avrupa Komşuluk Politikasının Azerbaycan'ın Avrupalılaşmasına özellikle demokrasi alanında pozitif etkisinin bulunmadığı saptanmıştır. Ancak elde ettiğimiz sonuçlara göre bunun sebebi sadece Avrupa Komşuluk Politikasının zayıflığından kaynaklanmamaktadır. Hem ülke içi hem de ülke dışı faktörlerin de önemli olduğu görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Avrupa Birliği, Azerbaycan, Avrupalılaşma, Avrupa Komşuluk Politikası, Doğu Ortaklığı, Demokratikleşme, Komşuluk Avrupalılaşması.