Aydede gazetesinde kadın: "Kadınlara Dair" adlı köşe yazıları ve karikatürlerin transkribi ve değerlendirilmesi

Refik Halid Karay'ın sahibi olduğu 1922 tarihli Aydede, döneminin tek muhalif mizah gazetesidir. Kesintisiz bir biçimde 90 sayı yayımlanmış olup; bu sayılarda "kadın" temasına sıkça yer verilmiştir. 90 sayıdan oluşan koleksiyonda araştırmaya konu yaptığımız "Kadınlara Dair" isimli 34 köşe yazısı bulunmaktadır. Bunun yanı sıra, hemen her sayısında kadın temalı karikatürler de yer almakta olup tezimize bu nitelikteki 219 karikatür de dâhil edilmiş durumdadır. Tezde anılan 34 köşe yazısının tamamı ve kadın içerikli karikatürlerin -başlık, diyalog ve izah yazılarını da içerecek şekilde- transkribesi yapılmıştır. Aydede'nin yazar kadrosunda Orhan Seyfi, Halil Nihat, Fazıl Ahmed, Mahmud Sadık, Abdülbaki Fevzi, Yusuf Ziya, Selami İzzet, Ercüment Ekrem, Rıza Tevfik, Reşat Nuri, Ali Haydar, Mehmed Sıtkı, Güzide Sabri, Fahrünnisa Fahreddin, Kemaleddin, Osman Cemal, Enis Behiç, İdris Sabih, Burhanettin Ali, Mücella Fetanet, Ahmed Nurettin, Fahrettin Nazım, Selahattin Rıfat, Vedat Örfi, Yaşar Şadi gibi dönemin önemli edebiyatçıları ve entelektüelleri bulunmaktadır. Çizer kadrosu da en az yazar kadrosu kadar geniştir. Ahmed Rıfkı, Ahmed Münif, Mehmed İzzettin, Ramiz Gökçe, Ratip Tahir, Hasan Fahreddin, Hasan Rasim, Haydar Şevket, Mümtaz, Refik, Fikri, Mim Kemal, Mazhar Nazım, Salahattin, Zeki Cemal, İsmail Hakkı, Hüsamettin Haşim, Fikret, Mahmut Esat, Muhittin, Şerafettin, Nissa, Cemal, A, Kazım, Saim, Cemil Cem gibi isimler kadrodadır. Gazetede dönemin mizah anlayışı, kadın algısı ve imajına dair çok önemli bilgiler edinmek mümkündür. Gazetede, kadınlar çoğu kere hayat tarzı ve şekilsel özelliklerine göre ayrıştırılmış; geleneksel ve yeni yaşam dinamiklerine uyum heveslisi olmayan kadınlar idealize edilmiştir. Mizaha ve eleştiriye konu yapılan kadın figürü ise "asri kadın"dır. Bu kadınlar yalnızca giyinmeyi, makyaj yapmayı, gezmeyi ve para harcamayı seven tipler olarak tasvir edilmiştir. Karikatürlerde ise hicvedilen kadınlar metalaştırılmış durumdadır. "Asri kadın"ın dışında "genç ve saf kız", "cahil kadın" ve "haraşolar" gibi kadın figürlerine -çok sık olmasa da- rastlanabilmektedir. Anahtar Kelimeler: Aydede, Refik Halid, Kadın, Mizah, Karikatür, Basın.