Bahtin'in diyaloji kuramı çerçevesinde modern Türk romanına bir yaklaşım

Biçimin, söylemin ve içeriğin bütüncül bir yaklaşımla ele alındığı diyaloji kuramı, Mihail Bahtin (1895-1975) tarafından edebiyat eleştirisi sahasına kazandırılır. Romanda öznenin ve ötekinin ilişkisini inceleyerek söylemin çift sesli doğasına vurgu yapan "diyaloji"; karakterlerin kendi sesinin temsilcisi olup olmadığını sorgulayan, bir söylemde yer alan diğer seslerin de keşfedilmesini sağlayan "polifoni"; edebî, işitsel, görsel, sanatsal, bilimsel ve retorik gibi türlerin romanda nasıl konumlandığını değerlendiren, romandaki farklı dilleri ve söylemleri ortaya koyan "heteroglassia"; güldürü unsurlarıyla hiyerarşik düzeni altüst eden karnavalın edebiyata yansıyaşını sergileyen "karanavalesk" gibi kavramlar diyalojinin temelini oluşturur. Çalışmamızda, Bahtin'in diyaloji kuramından hareketle modern Türk romanları arasından seçilen "Tutunamayanlar", "Tehlikeli Oyunlar", "Yenişehir'de Bir Öğle Vakti", "Kimse", "Yaz Sonu", "Yaşarken ve Ölürken", "Üç Beş Kişi", "Mektup Aşkları", "Ruh Üşümesi", "Kırık Deniz Kabukları" romanlarındaki diyalojik ilişkiler açığa çıkarılmıştır. Çalışmaya dâhil edilen romanların dilsel, türsel ve söylemsel analizi yapılarak romanlardaki "diyaloji", "polifoni", "heteroglassia" ve "karnavalesk" gibi diyalojik unsurlar ortaya konulmuştur. Diyalojik yönü ağır basan modern Türk romanlarının içerik, biçim, üslup ve tür açısından bir bütün olarak tek bir çatı altında incelenmemiş olduğu saptanmış ve bu eksikliği gidermek adına incelenen romanlardan elde edilen veriler ışığında modern Türk romanı ile diyaloji arasındaki ilişki irdelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Modern Türk romanı, diyaloji, heteroglossia, çokseslilik, karnavalesk.