Bâkî'nin El-i'lâm Bi-a'lâmi Beledi'llâhi'l-Harâm tercümesi (Fezâ'il-i Mekke): İnceleme-tenkitli metin

Sadece on altıncı asrın değil bütün Türk edebiyatının en meşhur şairlerinden biri olan Bâkî, her ne kadar Divan'ı ile ön plana çıkmış olsa da mensur tarzda kaleme alınmış eserlere de sahiptir. Bunlar Fezâ'il-i Cihâd, Me'âlimü'l-yakîn fî-Sîreti Seyyidi'l-mürselîn ve daha çok Fezâ'il-i Mekke olarak bilinen el-İ'lâm bi-A'lâmi Beledi'llâhi'l-Harâm tercümesidir. Bunların dışında yine mensur olarak kaleme alınan Hadîs-i Erba'în adlı bir kitaptan söz ediliyorsa da mezkûr kitap, bugüne kadar ele geçmemiştir. Elde olan bu mensur yapıtların hepsi de çeşitli Arapça eserlerden tercüme edilerek meydana getirilmiş dinî nitelikteki kitaplardır. Bu eserlerden el-İ'lâm bi-A'lâmi Beledi'llâhi'l-Harâm tercümesi (Feza'il-i Mekke) dışındakiler çeşitli doktora tezlerine konu olmuşlardır. el-İ'lâm bi-A'lâmi Beledi'llâhi'l-Harâm tercümesi (Feza'il-i Mekke) üzerinde ise tarafımızdan yazılan bir makale haricinde herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Bâkî'nin bu tercümesi, 1579 yılında şairin Mekke kadılığı sırasında Kutbeddin Muhammed bin Ahmed Mekkî en-Nehrevâlî'nin Arapça el-İ'lâm bi-A'lâmi Beledi'llâhi'l-Harâm adlı eserini Türkçeye çevirmesiyle ortaya çıkmıştır. Bâkî, kadılıktan azledilip İstanbul'a döndüğünde, tercümesini çeşitli şiirlerle birlikte Sultan III. Murad'a takdim etmiştir. Kâbe merkezli olmak üzere Mekke şehrinin tarihi ile Emevîler, Abbasîler, Memlükler ve özellikle de Osmanlı padişahlarının bu kutsal beldede yaptırdığı hayrat, imar ve tamir faaliyetlerinin anlatıldığı eser, bir mukaddime, on bab ve bir hatimeden oluşur. Eserin yurt içi ve yurt dışı kütüphanelerinde elli sekiz adet nüshasının olduğu tespit edilmiştir. Tercümenin özellikle mukaddime ve hatime kısmı süslü ve ağdalı, asıl konunun anlatıldığı bölümleri ise oldukça sade, açık ve anlaşılır bir Türkçe ile kaleme alınmıştır. Tezimizde daha önce Latin harflerine aktarılmamış olan bu eserin üç nüshaya dayalı tenkitli metni ile inceleme ve değerlendirilmesine yer verilmiştir.