Balçova ilçesinde toplumun ve Dokuz Eylül Üniversitesi sağlık personellerinin sepsis hakkındaki farkındalık, bilgi düzeyleri ve tutumlarının değerlendirilmesi: Bir anket çalışması

Giriş: Çalışmamızın amacı Balçova ilçesindeki toplumun sepsis hakkındaki bilgi düzeyleri ve tutumlarının; Dokuz Eylül Üniversitesindeki sağlık personellerinin sepsisin yeni tanı ve tedavi klavuzları konusundaki farkındalık düzeylerinin belirlenmesidir. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız Dokuz Eylül Üniversitesi girişimsel olmayan araştırmalar etik kurulundan etik onamı alınması ardından yapıldı. Çalışmanın ilk kısmında Balçova ilçesinde toplumun "sepsis" konusundaki farkındalık, bilgi düzeyleri ve tutumlarının belirlenmesi için 10 soruluk anket uygulanmıştır. Çalışmanın diğer kısmında, Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesindeki Hekim ve hemşirelerin "sepsis" konusundaki farkındalık, bilgi düzeyleri ve tutumlarının belirlenmesi için 24 soruluk bir anket uygulanmıştır. Çalışmamızın verileri SPSS 24.0 istatistik paket programına girilerek analiz edildi. Bulgular: Balçova ilçesinde toplumun sepsis konusunda farkındalık, bilgi düzeyleri ve tutumlarının değerlendirilmesi amacıyla toplam 200 kişiye yüz-yüze anket uygulaması yapıldı. Çalışmamızda Balçova bölgesinde halkın sepsisi duyma oranı %57,5 iken, Sepsis bilgisi sorgulamasında ortalama %37 oranında, sepsis belirtileri sorgulamasında ortalama %28,9 oranında doğru yanıt verdikleri belirlenmiştir. Çalışmanın ikinci kısmı, Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesindeki hekim ve hemşirelerin "sepsis" konusundaki farkındalık, bilgi düzeyleri ve tutumlarının belirlenmesi amacıyla Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesindeki hekim ve diğer sağlık çalışanı 144 kişiye yüz yüze anket uygulaması yapıldı. Ankete katılan sağlık çalışanlarının %61,8‟inin hızlı sepsis tanı skorunu, %56,3‟ünün ise sepsis 3‟e göre tanı kriterlerini bildiği belirlenmiştir. 101 sağlık çalışanının servisinde standart sepsis tedavi şeması mevcut iken, sepsis 3 tanımının yayınlanması sonrası 82 departmanda şema değişiklikleri olmuştur. Hızlı SOFA puanı 102 sağlık çalışanının servisinde tarama aracı olarak kullanılmıştır. Sepsis 3 tanımına göre laktatın bir parametre olarak kullanımı %60,4 (doktor-%47,2, hemşire-%13,2, p=0,191) oranında bulunmuştur Tartışma: Sepsis farkındalığı, 2013 ve 2017 yıllarında Almanya'nın toplam nüfusunu temsil eden 1014 katılımcıyla anketler düzenleyen Alman Sepsis Vakfı'nın sonuçlarına kıyasla önemli ölçüde artmış olduğunu belirlemiştir. Araştırma; 2013' ten 2017 yılına kadar, 60 yaşın üzerindeki nüfus içinde sepsis terimi bilgisinin %9,7 oranında artarak %64,7' ye yükseldiğini ortaya koymuştur. Bizim anket çalışmamızda ise, sepsis bilinme oranı %57,5 olarak saptanmıştır Sepsise karşı aşı durumunun sorgulanması sadece %16 oranında evet cevabı almıştır. Benzer şekilde, birkaç uluslararası çalışmada daha düşük sepsis farkındalığı kaydedilmişdir. İsveç'te görüşülen kişilerin %21' i, ABD'de %55' i ve Birleşik Krallık' ta ise %66' sı sepsis terimini daha önce duymuştu. Bizim çalışmamızda ise, sepsis bilgisi sorgulamasında çalışma grubunun ortalama %37‟ si doğru cevaplama yapmıştır Çalışmamızda topluma yapılan anket sorgulamasında oryantasyon bozukluğu, hipotansiyon, nefes darlığı ve taşikardi varlığının sepsis bulguları olduğu bilinmemekteydi. Ankete katılan sağlık çalışanlarının 89‟ u hızlı sepsis tanı skorunu; 81‟i sepsis 3‟e göre tanı kriterlerini istatistiksel olarak anlamlı doğru cevaplamıştır. Buna karşılık, Hollanda'da yapılan bir çalışmada yoğun bakım doktorlarının %22'si ve yoğun bakım dışı doktorların yalnızca %5'i sepsis tanımına doğru cevap verebilmiştir. Brezilya'da yapılan başka bir çalışmada ise yoğun bakım doktorlarının %48'i, yoğun bakım dışı doktorların ise sadece %20'si sepsisi doğru tanımlayabilmişlerdir. Tayland'da yapılmış bir çalışmada, iç hastalıkları asistanlarının %45'i sepsis tanımlamasını doğru oranda yapabilmişken, cerrahi asistanlarının yalnızca %12‟si bu konuda başarılı olmuştur. Türkiye'de yapılmış başka bir çalışmada ise sepsis tedavisiyle ilgilenen klinikler arasında sepsis tedavisi basamaklarına doğru yanıt, asistanlar arasında %12 ile %88 arasında, uzmanlar arasında ise %16 ve %90 arasında değişim göstermiştir. Bizim çalışma verilerimize göre ise standart bir sepsis tedavi şemasının kullanım oranı en yüksek Anesteziyoloji ve Reaminasyon ile Dahiliye kliniğinde elde edilmiştir.Ancak uzman ve asistan hekim olarak ayrım yapılmamıştır Sonuç: Sepsis gibi hızlı tanı konulması gereken bir durumda halkın sepsis belirtilerini, sağlık çalışanlarının ise tanı kriterlerini daha yüksek oranlarda bilmesi oldukça önem taşımaktadır. Bu sonuçlar, sepsis eğitiminin farklı düzeylerde de olsa, toplumun her kesimine ve sağlık çalışanlarına kesintisiz olarak yapılması gerektiğini ve toplum geneli ile sağlık çalışanları arasında sepsis farkındalığının arttırılmasına ihtiyaç duyulduğunu göstermektedir. Anahtar kelimeler: Sepsis, sepsis-3, toplum, hekim, hemşire, farkındalık, bilgi