Batman ilinin kentsel gelişim evrelerinin incelenmesi

Kentler; fiziksel olarak ihtiyaçlara cevap verecek şekilde düzenlenirken, beraberinde sosyal, ekonomik, kültürel ve teknolojik etmenler ile şekillenmişlerdir. Oluşan bu şekillenmede baskın olan etmen kentsel gelişme alanlarını biçimlendirmiştir. Bugün Eskişehir'in üniversite kenti, Zonguldak'ın da maden kenti olarak gelişmesi, öne çıkan özelliklerine bağlı olarak biçimlenmelerine yol açmıştır. Batman için ise bu gelişmeyi, önceleri petrole dayalı sanayinin çekim gücü, daha sonraları ise bölgede yaşanan çatışmaların neden olduğu göçler oluşturmuştur. Bu göçler kent gelişimini etkilerken, Batman ili belirli dönemlerde planlanmaya çalışılmıştır. Kent ölçeğinde yapılan bu planlamaların amacı, kentin fiziksel gelişimini (kullanım alanlarını, yoğunluklarını, gelişme yön ve büyüklüklerini gibi) yönlendirmektir. Kentlerin gelişim sürecinde yapılan planlamalar, bir sonraki plan dönemine altlık oluşturmakla beraber, yapıldığı döneme ait kent gelişim evresiyle ilgili verileri de aktarmaktadır. Bu çalışmada Batman kentinin gelişim süreci, kentin fiziksel gelişim verilerini aktaran, kent ölçeğinde yapılan planlamalar esas alınarak araştırılmıştır. Batman için yapılan planlar incelenirken, planlamayı şekillendiren doğal, yapay, teknolojik ve ekonomik eşikler ve bu eşiklerin kentin gelişim evrelerine etkisi sonucunda oluşan kent formu irdelenmiştir. Batman kentinin gelişim sürecini irdelenmeden önce kent formu kavramı üzerinde durularak, kent formunu oluşturan bileşenler açıklanmıştır. Daha sonra planlama kavramı ve planlamayı etkileyen faktörlerin neler oldukları ve planlamayı ne şekilde etkiledikleri araştırılmıştır. Örneklem alanı olan Batman kenti için Merkez ilçesine dönük hazırlanmış Cumhuriyet Döneminden 2010 yılına kadar geliştirilen, beş ana plan dönemini kapsayan, Nazım İmar Planları ve Çevre Düzeni Planı Dönemleri ele alınmıştır. İlave ve revizyon nitelikli planlama çalışmaları kapsama alınmamış, beş ana plan döneminde, belirlenen Yer Seçim Kararları, Fonksiyon/İşlev Alan Kararları, Ulaşım Sistemi Kararları, Yoğunluk Dağılımı ve Yapılaşma Düzeni incelenerek kentin gelişme dinamikleri ve bu süreçte oluşan kent formu değerlendirilmiştir.