Bazı afit (İnsecta: Hemiptera: Aphidoidea)türlerinin total lipit, fosfolipit, triaçilgliserol ve fosfolipit alt sınıflarının yağ asidi içeriği

Bu çalışmada, dört yıl boyunca afitlerin yoğun olarak üredikleri dönemlerde toplanan farklı afit türlerinin total lipit, fosfolipit (PL), triaçilgliserol (TAG) ve fosfatidilkolin (PC),fosfatidilinositol (PI), fosfatidilserin (PS) ve fosfatidiletanolamin (PE) gibi fosfolipit alt sınıfları fraksiyonundaki yağ asidi kompozisyonu incelenmiştir. Yaprakbitleri, Diyarbakır-Mardin-Gaziantep-Kahramanmaraş illerinden, 2013-2016 yıllarında nisan-mayıs-haziran ayları arasında periyodik olmayan arazi çıkışları yapılarak, kültür ve yabani otların yaprak ve gövde aksamlarından toplanmıştır. Böceklerin total lipit, fosfolipit,triaçilgliserol ve fosfolipit alt sınıfları (PC, PI, PS ve PE) fraksiyonlarındaki yağ asidi içerikleri,yağ asidi standartları kullanılarak gaz kromatografi ile belirlenmiştir. Afit türlerinin tümünde yüzde olarak, doymuş yağ asitleri (SFA) içinde en çok miristik asit (14:0), palmitik asit (16:0); tekli doymamış yağ asitleri (MUFA) arasında oleik asit (18:1n-9) ve palmitoleik asit (16:1n-7); çoklu doymamış yağ asitleri (PUFA) arasında linoleik asit (18:2n-6) ve linolenik asit (18:3n-3) tespit edilmiştir. Yaprakbitlerinin total lipitindeki yağ asiti analizinde toplam doymuş yağ asitleri (ΣSFA); toplam tekli doymamış yağ asitleri (ΣMUFA) ve toplam çoklu doymamış yağ asitlerinden (ΣPUFA) çok daha fazla oranda bulunmuştur. Heksanoik asit (6:0) ve sorbik asit (6:2n-2) yüzdesi, böcekler arasında değişmiştir. Afitlerin total lipit ve triaçilgliserol fraksiyonundaki yağ asidi analizinde üç farklı grubun olduğu görülmüştür: Birinci grup, yüksek oranda 14:0 ve düşük oranda 16:0 içeren türler (Aphis avicularis, Aphis punicae, Aphis rumicis, Hyperomyzus lactucae, Macrosiphum euphorbiae, Macrosiphum rosae, Myzus cerasi, Schizaphis graminum, Uroleucon sonchi, Chaitophorus leucomelas, Pterochloroides persicae). İkinci grup, 14:0 ve 16:0 yüzdelerinin birbirine yakın olduğu türler (Aphis craccivora, Aphis fabae, Aphis gossypii, Aphis pomi, Hyalapterus amygdali, Brachycaudus persicae, Panaphis juglandis, Forda formicaria). Üçüncü grup, yüksek oranda 16:0, düşük oranda 14:0 içeren türler (Aphis verbasci, Aphis nerii, Anoecia corni, Brachycaudus helichrysi, Hyalapterus pruni, Dysaphis plantaginae, Myzus persicae, Rhopalisiphum maidi, Chromaphis juglandicola). Analizini yaptığımız toplam 28 afit türünün triaçilgliserol fraksiyonunun yağ asidi dağılımında doymuş yağ asitlerinden 14:0 ve 16:0'ın dominant yağ asidi olduğu bulunmuştur. Miristik asitin, % 7.99-88.25 arasında değiştiği saptanmıştır. Çalışmamızda, afitler dışındaki böceklerde saptanmayan heksanoik ve sorbik yağ asitlerinin varlığı total lipit analizinde olduğu gibi triaçilgliserol fraksiyonu analizlerinde de tespit edilmiştir. Heksanoik asit, bazı türlerde % 1'den düşük bulunurken, bazı türlerde oran % 12.07'lere vardığı belirlenmiştir. Sorbik asit, kimi türlerde saptanamamış kimilerinde çok düşük oranda, bazılarında ise % 5.06'ya kadar varan yüksek oranda tespit edilmiştir. Triaçilgliserol fraksiyonuna ait yağ asidi dağılımında, total lipitte olduğu gibi ΣSFA oranı, ΣMUFA ve ΣPUFA'dan çok daha fazla bulunmuştur. Afitlerde fosfolipit alt sınıfı yağ asidi yüzdeleri sabit olmayıp türlere göre değişkenlik göstermiştir. Her ne kadar türlere göre farklılık gösterse de SFA'lardan 16:0 ve 18:0; MUFA'lardan 18:1n-9; PUFA'lardan 18:2n-6 PL alt sınıflarında dominant bileşenler olarak belirlenmiştir. Ayrıca böceklerin total lipit ve TAG fraksiyonunda saptanan 6:0 ve 6:2n-2 gibi diğer böceklerde rastlanmayan bileşenler, PL fraksiyonunda bulunmadığı gibi PE, PI, PS ve PC gibi PL alt sınıflarında da belirlenmemiştir. Her PL alt sınıfının kendine özgü bir yağ asidi dağılımına sahip olduğu ve kimi yağ asitlerinin değişik fizyolojik amaçlar için farklı PL alt sınıflarında daha fazla biriktiği görülmüştür. Fosfolipit alt sınıf yağ asidi analizi yapılan dört afit türünde bazı ortak sonuçlar elde edilmiştir. Dört böcekte de diğer alt sınıflara oranla 18:1n-9'un daha çok PI fraksiyonunda 18:2n- 6 ve ΣPUFA'nın PC ve PE'de, 18:0'ın ise PE ve PS fraksiyonunda daha yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir. Dominant PL alt sınıfları olan PC ve PE karşılaştırıldığında, PE'nin 18:0 ve 20:0 gibi uzun zincirli doymuş yağ asitlerini, PC'nin ise 16:0 ve 14:0 gibi nispeten daha kısa zincirli yağ asitleri ile baskın PUFA'lardan 18:2n-6'yı daha yüksek oranda içerdiği saptanmıştır. Aynı sonuçlar çalışmanın bir başka serisinde 25 afit türünün PL alt sınıflarının yağ asidi analizinde de belirlenmiştir. Fosfatidilinositol ve PS gibi negatif yüklü asidik PL alt sınıfları nötr ve dominant alt sınıflar olan PC ve PE'ye oranla doymuş yağ asitleri, PC ve PE ise çoklu doymamış yağ asitlerini daha fazla içerirler. A. nerii ve B. helichrysi türlerinin kanatlı ve kanatsız formlarındaki PL alt sınıflarında yağ asidi bileşimi farklı bulunmuştur. Kanatsız formlarla karşılaştırıldığında, kanatlı formların PE ve PC alt sınıflarında 16:0, 18:0 ve ΣSFA daha fazla, 18:2n-6 ve ΣPUFA daha az oranda belirlenmiştir. Kanatlı afitlerin total lipit, TAG ve PL faksiyonu ile PL alt sınıflarındaki doymuş yağ asidi yüzdeleri kanatsız formlardan daha fazla, çoklu doymamış yağ asitleri ise daha az olarak saptanmıştır. Kimi afitlerin total lipitindeki yağ asidi bileşiminin türe özgü olduğunu kimilerinde ise besine bağlı olarak değiştiği görülmüştür. Fosfolipit fraksiyonu ve PL altsınıfları ile karşılaştırıldığında, TAG fraksiyonunda doymuş yağ asitleri olan 6:0, 14:0, 16:0 ve bu yağ asitlerine bağlı olarak ΣSFA daha fazla yüzdede, 18:0, 20:0, 18:1n-9, 18:2n-6, ΣMUFA ve ΣPUFA daha az yüzdede tespit edilmiştir. Araştırmamızda genel olmayan yağ asitleri, 6:0 ve 6:2n-2 sadece TAG fraksiyonunda, 20 karbonlu PUFA'lar ise sadece PL ve PL alt sınıflarında saptanmıştır.