Bazı Euphorbia türlerinin ağır metal ve türe özgü sekonder metabolit içeriklerinin LC-MS/MS, LC-MS-IT-TOF ve ICP-MS ile metot validasyonu; antioksidan ve antikanser özelliklerinin belirlenmesi

Euphorbiaceae familyası dünyada ve ülkemizde çok fazla bulunan familyalardan biridir. Euphorbiaceae familyası 331 cins altında toplanmış yaklaşık 5000 türe sahip büyük familyalardan biridir. Euphorbiaceae familyasına ait Euphorbia L. cinsi, yaklaşık olarak 2 000 türle temsil edilmektedir. Özellikle yapılarında terpenoid, kumarin, steroid ve aromatik bileşikler içeriği bakımından zengin bir kaynak oluşturmaktadır. Euphorbia L. cinsinin ülkemizde 111 türü bulunmaktadır ve bu türlerden 14'ü endemiktir. Euphorbia cinsinin pek çok türü halk arasında tedavi amaçlı kullanılmaktadır. Bazı türlerin siğillere, deri kanserine karşı etkili olduğu, antiviral, antiflamatuar, antipiretik ve analjezik olduğuna dair çalışmalar bulunmaktadır. Bunların yanı sıra antitümör, antifungal, antibakteriyel ve sitotoksik etkilerinin olduğu bilinmektedir. Bu özelliklerin ise içerdiği terpenoid bileşiklerden ileri geldiğini gösteren pek çok sayıda yayın bulunmaktadır. Euphorbia cinsinin en belirgin özellikleri çok tahriş edici süt bulundurmalarıdır. Tahriş edici özellikleri, makrosiklik tipteki diterpenlerden kaynaklandığı düşünülmektedir. Bu çalışmada, halk arasında sütleğen olarak bilinen ve ıslah çalışmalarında geniş kullanıma sahip bazı Euphorbia türlerinin çeşitli kimyasal ve biyolojik parametreleri incelenmiştir. Yeni bir LC-MS/MS metodunun geliştirilmiş olmasının yanı sıra, çalışılan ekstreler grubumuz tarafından daha önce geliştirilen LC-MS/MS metodu ile fenolik içerikleri taranmıştır. GC-MS ile yağ asidi ve uçucu yağ içerikleri tespit edilmiştir. Ayrıca ICP-MS ile ağır metal içeriği belirlenmiştir. Diğer taraftan ekstrelerin antioksidan ve sitotoksik aktiviteleri belirlenmiştir. Çalışılan tüm türlerin toplam fenolik içerik bakımından zengin, toplam flavonoid içeriği bakımından ise fakir olduğu tespit edilmiştir. E. macroclada türünün diğer türlere göre fenolik içeriği daha zengin olduğu belirlenmiştir. Tüm çalışılan antioksidan yöntemlerinde E. grisophylla türünün oldukça yüksek bir antioksidan potansiyele sahip olduğu belirlenmiştir. E. fistulosa dışındaki türlerin genel olarak antikolinesteraz aktivite göstermediği ya da düşük aktivite gösterdiği belirlenmiştir. E. falcata türünün sağlıklı hücre serisi üzerinde toksik etki göstermeyip DLD-1 hücre serisi üzerinde etki göstermesi kayda değer bir bilgi olarak tespit edilmiştir. Çalışılan diğer Euphorbia türleri kayda değer sitotoksik etki göstermediği veya orta derecede sitotoksik etki gösterdiği belirlenmiştir. LC-MS/MS taramalarına baktığımızda ise genel olarak çalışılan Euphorbia türlerinin kinik ve tannik asit'in yanı sıra rutin, hesperidin ve hyperosid gibi flavonoidler bakımından zengin olduğu tespit edilmiştir. Çalışılan türlerin ağır metal içeriklerine bakıldığında literatürde belirlenen değerlerden yüksek olduğu ve bu nedenle Euphorbia türlerinin ıslah çalışmalarında kullanıla bilme potansiyeline sahip olduğu söylenilebilir.