Bazı haşhaş (Papaver somniferum L.) çeşitleri ve hatlarında tohum ve yağ verimi ile yağ kalitesinin belirlenmesi

Bu araştırma, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü deneme tarlasında 2019-20 ve 2020-21 yılları vejetasyon döneminde kışlık olarak yürütülmüştür. Denemede 16 çeşit ve 3 hat kullanılmış, Tesadüf Blokları Deneme Desenine göre 4 tekerrürlü hazırlanmıştır. Fenolojik ve morfolojik gözlem sonuçlarına göre ortalama değerler; çıkış süresi 13-18, çiçeklenme süresi 203-210 ve olgunlaşma süresi 257-262 gün, tohum renkleri; 1 pembe, 1 kahverengi, 3 beyaz, 8 sarı ve 10 mavi, çiçek renkleri; 4 mor, 4 açık mor ve 11 beyaz; bitki boyu 81.0-96.3 cm, bitki başına kapsül sayısı 2.61-3.90 adet, kapsül uzunluğu 44-52 mm, kapsül eni 35-45 mm, kapsül tepecik sayısı 9.67-12.88 adet, tohum/kapsül oranı %0.94-1.52 olarak ölçülmüştür. Verim ile ilgili ortalama değerler; bitki başına tohum verimi 3.01-5.61 g, dekara tohum verimi 105.5-196.6 kg/da, bitki başına kapsül verimi 2.79-4.51 g, dekara kapsül verimi 97.6-158.1 kg/da, morfin verimi 0.405-1.612 kg/da, noskapin verimi 0.486-0.640 kg/da, kodein verimi 0.063-0.223 kg/da, tebain verimi 0.011-0.193 kg/da, papaverin verimi 0.008-0.097 kg/da, oripavin verimi 0.012-0.065 kg, dekara yağ verimi 40.4-82.9 kg/da ve bin tohum ağırlığı 0.316-0.428 g arasında tartılmıştır. Alkaloid oranları sırasıyla; morfin oranı %0.36-1.44, noskapin oranı %0.07-0.45, kodein oranı %0.07-0.20, tebain oranı %0.01-0.19, papaverin oranı %0.01-0.1, oripavin oranı %0.01-0.06 olarak bulunmuştur. Yağ oranı %39.50-42.10, protein oranı %17.0-17.2, linoleik asit oranı, %68.39-75.60, oleik asit oranı %11.24-17.84, palmitik asit oranı %8.42-9.69, stearik asit oranı %2.21-2.43, linolenik asit oranı, %0.56-0.76, palmitoleik asit oranı %0.15-0.31, miristik asit oranı, 0.03-0.05 olarak tespit edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre; morfin bakımından Ofis-1 ve OFİS-NM, noskapin bakımından Ofis-1 ve OFİS-NP, yağ asitleri bakımından; Linoleik asit TMO-3 ve Ofis-95, oleik asit Ofis-1 ve OFİS-NP, palmitik asit TMO-2 ve Ofis-3 öne çıkan çeşitler olmuştur.