Benlik saygısı, sınav kaygısı, tükenmişlik ve cinsiyetin 8. sınıf öğrencilerinin akademik başarısını yordamasında otomatik düşüncelerin aracı rolü

Bu araştırmanın temel amacı kız ve erkek sekizinci sınıf öğrencilerinin benlik saygısı, sınav kaygısı ve tükenmişlik düzeylerine göre akademik başarılarını açıklamada otomatik düşüncelerin aracı rolünün etkisini araştırmaktır. Araştırmada ilişkisel tarama ve nedensel karşılaştırma deseninden faydalanılmıştır. Araştırma evreni Karadeniz bölgesinde ortaokullarda öğrenim görmekte olan öğrencilerdir. Örneklem Orta Karadenizde bir ilde ortaokul öğrencileri arasından küme örnekleme yoluyla ulaşılan 403 sekizinci sınıf öğrencisinden oluşturmaktadır. Bu öğrencilerin 216'sı kız, 187'si ise erkektir. Bu araştırmanın verilerini toplayabilmek için Kişisel Bilgi Formu, Otomatik Düşünceler Ölçeği, Maslach Tükenmişlik Ölçeği, Coopersmith Benlik Saygısı Ölçeği ve Ayda Sınav Kaygısı Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizindeistatistiksel program olarak SPSS 22 programı, istatistiksel analizlerde ise Hiyerarşik Çoklu Regresyon, faktöriyel ANCOVA (üç yönlü kovaryans) kullanılmıştır. Araştırma sonucunda sekizinci sınıf öğrencilerinin sınav kaygısı ve tükenmişlik düzeylerinin akademik başarıyı açıklamada anlamlı yordayıcı değişkenler olduğu bulunmuştur. Benlik saygısı değişkeninin ise tek başına anlamlı bir yordayıcıyken, sınav kaygısı ve tükenmişlikle birlikte incelendiğinde anlamlılık düzeyine ulaşamadığı tespit edilmiştir. Cinsiyete göre bakıldığında her iki grup için de tükenmişlik ve sınav kaygısı başarıyı yordayan değişkenlerdir. Diğer yandan otomatik düşünceler sabit tutulduğunda, her iki cinsiyet türü için de sınav kaygısı, tükenmişlik ve sınav kaygısı & tükenmişlik etkileşimine göre akademik başarıda farklılaşma olmadığı görülmüştür. Buna göre sınav kaygısı ve tükenmişlikle birlikte değerlendirildiğinde cinsiyet ve akademik başarı arasında bir etkileşim söz konusu değildir. Araştırma sonuçları cinsiyete göre incelendiğinde otomatik düşünceler sabit tutulduğunda kız öğrenciler için tükenmişliğin akademik başarıda bir etken olduğunu ortaya koymuştur. İkili ilişkilerin negatif olması otomatik düşünceler ve tükenmişlik düzeyi arttıkça akademik başarının düştüğü şeklinde yorumlanabilir. İlginç bir bulgu olarak erkek öğrenciler için tükenmişlik otomatik düşüncelerin varlığında akademik başarıda bir etken olarak bulunmamıştır. Erkek öğrencilerin başarı notu otomatik düşüncelere göre farklılaşmaktayken, kız öğrencilerin de başarı notu otomatik düşüncelere göre farklılaşmaktadır. Akademik başarı çok yönlü bir değişkendir. Otomatik düşünceler, sınav kaygısı ve tükenmişliğin yanı sıra özyeterlik, özdenetim becerisi gibi değişkenlerle ilişkisi incelenebilir. Sonuçlar göz önünde bulundurularak akademik başarıyı artırma konusunda öğrencilere seminerler, grup rehberliği, psiko-eğitim ve grupla psikolojik danışma hizmetleri verilmesi öngörülmüştür. Bunlar pozitif benlik algısı oluşturmaya dönük bir eğitim, sınav kaygısını düşürme yönünde öğrencinin ve ailesinin bilinçlendirilmesi ve ergenlerde tükenmişliğin azaltılmasına dönük önlemlerin alınması şeklinde özetlenebilir.