Benlik saygısı ve yaşam doyumu arasındaki ilişkiyi açıklamada sınav kaygısının aracı rolü

Bu araştırmanın amacı ortaöğretime geçiş sürecindeki sekizinci sınıf öğrencilerinin benlik saygısı ve yaşam doyumu arasındaki ilişkide sınav kaygısının aracılık rolünün incelenmesidir. Araştımanın değişkenleri olan benlik saygısı (dışsal değişken), sınav kaygısı (aracı değişken) ve yaşam doyumu (içsel değişken) arasındaki ilişkiler çoklu aracılık analizi ile incelenmiştir. 2017-2018 eğitim öğretim yılında Orta Karadeniz'de bulunan bir ilin çeşitli ortaokullarında öğrenim gören 493 sekizinci sınıf öğrencisi uygun örnekleme ile seçilmiştir. Öğrencilerin 251'i kız, 242'si erkektir. Kişisel Bilgi Formu, Yaşam Doyumu Ölçeği, Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği ve Ayda Sınav Kaygısı Ölçeği araştırmanın veri toplama araçlarını oluşturmuştur. Araştırmada Yapısal Eşitlik Modeli kullanılarak benlik saygısı ve yaşam doyumu arasındaki ilişkiyi açıklamada bilişsel fizyolojik kaynaklı sınav kaygısı ve sosyal çevre kaynaklı sınav kaygısının çoklu aracılık rolü incelenmiştir. Değişkenlerin betimlenmesinde yüzde, standart sapma, korelasyon gibi betimsel istatistiklerden yararlanılmıştır. Analizlerde AMOS ve SPSS (Ver. 22) programları kullanılmıştır. Sonuç olarak sekizinci sınıf öğrencilerinin benlik saygısı ve yaşam doyumu arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu bulunmuştur. Çoklu aracılılık analizi sonucunda, bu ilişkide sosyal çevre kaynaklı sınav kaygısının kısmi aracılık rolünün olduğu tespit edilmiştir. Sonuçlara göre yaşam doyumundaki farklılaşmanın % 27'si benlik saygısı ile açıklanmaktadır. Aynı zamanda sekizinci sınıf öğrencilerinin benlik saygısı ile bilişsel fizyolojik kaynaklı sınav kaygısının birbiriyle ilişkili olmadığı tespit edilmiştir. Diğer yandan benlik saygısı ile sosyal çevre kaynaklı sınav kaygısı arasında negatif yönde anlamlı ilişki bulunmuştur. Sonuçlara göre sosyal çevre kaynaklı sınav kaygısındaki farklılaşmanın % 24'ü düşük benlik saygısı ile açıklanabilir. Sekizinci sınıf öğrencilerinin bilişsel fizyolojik kaynaklı sınav kaygısı ile yaşam doyumu arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunurken, sosyal çevre kaynaklı sınav kaygısı ile yaşam doyumu arasında negatif yönde anlamlı ilişki bulunmuştur. Yaşam doyumunu bilişsel fizyolojik kaynaklı sınav kaygısı % 13 pozitif yönde, yine sosyal çevre kaynaklı sınav kaygısı ise % 8 negatif yönde açıklamaktadır. Sosyal çevre kaynaklı sınav kaygısı ile bilişsel fizyolojik kaynaklı sınav kaygısı arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Buna göre bilişsel fizyolojik kaynaklı sınav kaygısındaki farklılaşmanın % 46'sı sosyal çevre kaynaklı sınav kaygısı ile açıklanır. Ayrı ayrı incelendiğinde benlik saygısı ile yaşam doyumu arasındaki ilişkide bilişsel fizyolojik kaynaklı sınav kaygısının ve sosyal çevre kaynaklı sınav kaygısının aracılık rolünün bulunmadığı görülmüştür. Aracı değişkenler birlikte değerlendirildiğinde ise sekizinci sınıf öğrencilerinin benlik saygısının sosyal çevre kaygısı üzerinden bilişsel fizyolojik kaygıya etki ettiği, benlik saygısı yaşam doyumu ilişkisinde asıl belirleyici olanın sosyal çevre kaynaklı sınav kaygısı olduğu bulunmuştur.