Beşeri sermaye ve ekonomik büyüme ilişkisi: Türkiye örneği

Bu çalışmada, beşeri sermaye ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin Türkiye ekonomisi için teorik ve ampirik olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Ampirik analizler, Türkiye ekonomisinin 1990-2019 döneme ait yıllık verileri ile gerçekleştirilmiştir. Beşeri sermaye, insani gelişme endeksi ile ölçülmüştür. Değişkenler arasındaki eşbütünleşme ilişkisi Sınır Testi aracılığıyla test edilmiştir. Değişkenlerin kısa ve uzun dönemli ilişkileri ise Gecikmesi Dağıtılmış Otoregrasif Model (ARDL) tahminleri ile incelenmiştir. Ayrıca Toda-Yamamoto Nedensellik Testi kullanılarak değişkenlerin nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Ampirik analizler sonucunda elde edilen bulgulara göre beşeri sermaye ile ekonomik büyüme arasında eşbütünleşme ilişkisinin var olduğu saptanmıştır. ARDL modeli tahminlerinden erişilen sonuçlar, beşeri sermayenin ekonomik büyüme üzerinde uzun dönemde anlamlı ve pozitif yönlü bir etkisi olduğunu ortaya koymuştur. Hata düzeltme modeli sonuçlarına göre ise beşeri sermayenin ekonomik büyüme üzerindeki kısa dönemli etkisi belirsizdir. Nedensellik analizi sonuçları ise ekonomik büyümeden beşeri sermayeye doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisinin olduğunu göstermiştir. Anahtar Sözcükler: Ekonomik Büyüme, Beşeri Sermaye, Sınır Testi, ARDL Modeli, Toda-Yamamoto Nedensellik Analizi