Beşeri sermaye ekonomik büyüme ilişkisinin kurumsal faktörler açısından değerlendirilmesi: Bir panel veri analizi

Bu çalışmada beşeri sermaye ekonomik büyüme ilişkisi kurumsal açıdan incelenmektedir. Çalışmada beşeri sermayeyi oluşturan bireyin, gelişiminde rol oynayan eğitim ve sağlık faktörleri incelenirken, bireyin içirişinde bulunduğu toplumun yapısı kurumsal açıdan değerlendirilmektedir. Kurumsal yapılar toplumun demokratik yapısı, hukuksal yapısı ve yolsuzlukla mücadele açısından incelenmektedir. Çalışma 2002-2016 dönemini kapsamakta olup, kurumsal yapılardaki farklılıklar göz önüne alınarak, gelişmiş ve gelişmekte olarak iki ayrı modelde incelenmektedir. Ülkeler için kurulan panel regresyon modellerinde bağımlı değişken olarak kişi başına düşen reel GSYH, bağımsız değişken olarak eğitim endeksi, kişi başına düşen sağlık harcaması, hukukun üstünlüğü endeksi, demokrasi endeksi ve yolsuzlukla mücadele endeksi kullanılmaktadır. Çalışmada gelişmiş ülke grubu için sabit etkiler modelinin, gelişmekte olan ülke gurubu için klasik model ile tahmin yapılmasının uygun olduğuna karar verilmektedir. Çalışmada etkin ve tutarlı sonuçlar elde etmek amacıyla Driscoll ve Kraay dirençli tahminci ile tahmin yapılmaktadır. Analiz sonucu elde edilen bulgulara göre gelişmiş ülkelerde eğitim, sağlık, hukuk, demokrasi, yolsuzlukla mücadele değişkenleri ile ekonomik büyüme arasında pozitif yönlü bir ilişki vardır. Gelişmekte olan ülke için kurulan modelde ise eğitim, sağlık, yolsuzluklarla mücadele ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki pozitif yöndeyken, demokrasi ve hukuk ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin anlamsız olduğu saptanmaktadır.