Bilgi işlemsel düşünmenin bilgi işlemsel düşünme becerilerine ve problem çözme becerisine etkisi üzerine bir meta-analiz çalışması

Bu araştırmada bilgi işlemsel düşünme temelinde yapılan öğretimin bilgi işlemsel düşünme becerilerine ve problem çözme becerilerine olan etkisini incelemek amacıyla meta-analiz yapılmıştır. Meta-analiz yöntemi için araştırma konusuna uygun deney ve kontrol grubu bulunan deneysel çalışmalar kullanılmıştır. Kullanılan tam deneysel ya da yarı deneysel çalışmalar içerisinden seçilen çalışmalarda grup ortalamasının, örneklem sayısının ve standart sapmaların yer almasına dikkat edilmiştir. Araştırmanın amacına uygun çalışmalara ilk olarak 2013 yılında rastlandığı için 2013 yılından başlayıp (Mingo, 2013) 2021 yılının sonuna kadar yayınlanmış olan makale (Arık ve Topçu (2021); Aumgri ve Pimdee (2021); Chen, Tsui, Lee (2021); Gao ve Hew (2021); Hooshyar (2021); Hooshyar, Pedaste, Yang, Malva, Hwang, Wang, Lim ve Delev (2021); Hooshyar, Malva, Yang, Pedaste, Wang ve Lim (2021); Hsu ve Liang (2021); Lin, Ma, Ma, Liu ve Tang (2021); Relkin, Ruiter ve Bers (2021); Sun, Hu ve Zhou (2021); Wei, Lin, Meng, Tan, Kong ve Kinshuk (2021); Wu ve Chen (2021)) ve tezler (Kılıç, 2021; Rhodes, 2021)) incelenmiştir. Bilgi işlemsel düşünme temelinde yapılan öğretimin bilgi işlemsel düşünme becerilerine olan etkisini ortaya koyan 32 çalışma ve bilgi işlemsel düşünme temelinde yapılan öğretimin problem çözme becerilerine etkisini ortaya koyan 9 çalışma dâhil edilme kriterlerine uygun bulunmuştur. Bazı çalışmalar bilgi işlemsel düşünme becerilerine etki büyüklükleri bakımından birden fazla kullanıldığından etki büyüklükleri dikkate alındığında çalışma sayısı bilgi işlemsel düşünme teması için 39'a yükselmiştir. Bilgi işlemsel düşünme becerilerine etki teması altında 39 çalışmanın ayrı ayrı etki büyüklükleri hesaplanarak genel etki büyüklüğü hesaplanmıştır. Benzer şekilde problem çözme becerilerine etki teması altında 9 çalışma dâhil edilme kriterlerine uygun bulunmuştur. 39 çalışmanın örneklemin grubunu 5143 kişi, 9 çalışmanın örneklem grubunu 802 kişi oluşturmaktadır. Meta-analiz araştırması yapılırken verilerin analizinde R ve metafor paketinden (versiyon 3.4.0) yararlanılmıştır. Bilgi işlemsel düşünme becerilerine etki teması altında Q testine göre, sonuçların heterojen olması (Q(38)=396.6081, p<0.0001, τ2=2.6986, I2=%98.5059)) nedeniyle rastgele etkiler modeli kullanılmıştır. Araştırma sonucunda bilgi işlemsel düşünme temelinde yapılan öğretimin öğrenenlerin bilgi işlemsel düşünme becerilerine olan etki büyüklüğü 0,77 bulunmuştur. Buna göre bilgi işlemsel düşünme temelinde yapılan öğretimin bilgi işlemsel düşünme becerileri üzerinde olumlu ve geniş düzeyde etkiye sahip olduğu görülmektedir. Problem çözmeye etki teması altında Q testine göre, sonuçların heterojen olması ((Q(8)=22.7527, p=0.0037, τ2=0.0756, I2=%60.5424)) nedeniyle rastgele etkiler modeli kullanılmıştır. Araştırma sonucunda bilgi işlemsel düşünme temelinde yapılan öğretimin öğrenenlerin problem çözme becerilerine olan etki büyüklüğü 0,34 bulunmuştur. Buna göre bilgi işlemsel düşünme temelinde yapılan öğretimin problem çözme becerileri üzerinde olumlu ve küçük düzeyde etkiye sahip olduğu görülmektedir. Bu araştırmanın analizi 2022 yılının başında yapıldığından 2022 yılında yapılan bilgi işlemsel düşünme temelinde yapılan çalışmalar eklenememiştir. Bu temelde yapılan öğretimin bilgi işlemsel düşünme becerilerine ve problem çözme becerilerine etkisinin farklı branşlarda ve farklı sınıf düzeylerinde daha fazla araştırılması önerilmektedir. Benzer şekilde literatür taraması sonucunda bilgi işlemsel düşünmeyle ilgili olarak matematik alanında kısıtlı çalışmaya rastlandığından matematik ve matematik eğitimine yönelik çeşitli araştırmalar yapılması önerilmektedir.