Bilgi işlemsel düşünme
55 theses under this subject heading
Matematik test sorularının bilgi işlemsel düşünme beceri bileşenleri ile ilişkisi
Bu araştırmada matematik test sorularının yapısal özelliklerinde ve çözümlerinde, bilgi işlemsel düşünme beceri bileşenlerinin eylemsel olarak varlığına işaret eden kavramsal ilişkilerin ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Bu hedefe yönelik, ülkemizde 2018–2021 yılları arasında üniversiteye giriş sınavlarında sorulan 160 matematik test sorusu incelenmiştir. Ayrıca çözüme yönelik inceleme yapabilmek için bu sorulardan 30 adetinin seçilmesiyle oluşturulan uygulama soru kitapçığının, 11. sınıf düzeyinde öğrenim gören 8 farklı öğrenciye uygulanması sonucunda elde edilen öğrenci çözümleri kullanılmıştır. Araştırmada nitel bir yaklaşımla doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntem altında, matematik test sorularının yapısal özellikleri ve öğrenci çözümleri ile bilgi işlemsel düşünme beceri bileşenleri arasındaki kavramsal ilişkileri ortaya çıkarmak için içerik analizi yapılmıştır. İçerik analizi esnasında sınıflandırma yapmaya yönelik oluşturulan kodlamalar için, ilgili alan yazından betimsel bir yöntemle derlenen bilgi işlemsel düşünmenin kavramsal çerçevesindeki problem çözme boyutuna ait beceri bileşenlerinin tanım ve açıklamalarından yararlanılmıştır. Bu bileşenler: veri işleme, algoritmik düşünme, soyutlama, ayrıştırma, örüntü tanıma-modelleme, test etme-hata ayıklama ve genelleme-otomasyon olmak üzere 7 farklı beceriden oluşmaktadır. Araştırma sonucunda, matematik test sorularının yapısal özelliklerine göre bilgi işlemsel düşünme beceri bileşenleri ile ilişkilendirmelerine yönelik; örüntü tanıma-modelleme becerisi için 5, diğer becerilerin her biri için 2 adet olmak üzere toplam 17 sınıflandırma yapılmıştır. Öğrenci çözümleri için ise; ayrıştırma becerisi için 1, soyutlama becerisi için 3 ve diğer becerilerin her biri için 2 adet olmak üzere toplam 14 sınıflandırma yapılmıştır. Bu sınıflandırmalar sayesinde, matematik test sorularının yapısal özelliklerinde ve öğrenci çözümlerinde bilgi işlemsel düşünme beceri bileşenlerine ait yansımalar ortaya çıkarılmış olup bilgi işlemsel düşünme beceri bileşenleri perspektifinin matematik test sorularında uygulanabilir olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Bilgi işlemsel düşünme becerisinin öğrenci başarısına etkisi: Bir meta-analiz çalışması
Bilgi işlemsel düşünmenin öğrenci başarıları üzerine etkisinin incelenmesi amacıyla yapılan bu araştırmada, bilgi işlemsel düşünme ile öğrenci başarısı; okul düzeyi, çalışma disiplinleri ve çalışmanın yapıldığı ülkeler gibi değişkenler arasındaki ilişkilere dayalı olarak meta-analiz yöntemi ile ortalama etki büyüklüğü hesaplaması yapılmıştır. Araştırmanın amacına ulaşabilmek için 2015–2020 yılları arasında uluslararası düzeyde hakemli dergilerde yayımlanan makaleler ve konferanslarda sunulan bildiriler taranarak etkili bilgi işlemsel düşünmenin öğrenci başarısı üzerine etkisi hakkında nicel araştırma yöntemi ile yapılan çalışmalar araştırma kapsamına alınmıştır. Tarama sürecinde, "computational thinking, empirical, experimental, success, achievement" kelimeleri anahtar sözcük olarak kullanılmıştır. Yayınların taranması sürecinde uluslararası düzeyde yapılan bildiriler ve makaleler için Google Scholar ve Web of Science veri tabanları kullanılmıştır. Araştırmanın tarama sürecinde toplam 1012 çalışmaya ulaşılmıştır. Eş kopyaların, bilgi işlemsel düşünmenin farklı boyutları ele alan çalışmaların ve uygun istatistiki verileri içermeyen çalışmaların çıkarılması neticesinde sonuç olarak 24 nicel bağımsız araştırma meta-analiz çalışması kapsamına alınmıştır. Çalışmaların farklı ülkelerde, farklı okul düzeylerinde ve farklı disiplinlerde gerçekleştirilmesi bakımından heterojen bir yapıda bulundukları değerlendirildiğinden tüm analizler rastgele etkiler modeline göre yapılmıştır. Yayın yanlılığı değerlendirmesi için Rosenthal's Fail Safe N ve Orwin's Fail Safe N analizi yapılmıştır. Bilgi işlemsel düşünme ile öğrenci başarıları arasında yüksek düzeyde ve olumlu (Hedges' g=1,451) ortalama etki büyüklüğü hesaplanmıştır. Araştırmanın bulgularına ve sonuçlarına dayanarak uygulayıcılara ve araştırmacılara yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.
Öğretmenlerin STEM+S için sorgulamaya dayalı öğretim öz-yeterlilikleri ile bilgi işlemsel düşünme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Bu çalışmada, öğretmenlerin STEM+S için sorgulamaya dayalı öğretim öz- yeterlilikleri ile bilgi işlemsel düşünme becerileri arasındaki ilişki incelenmiştir. Araştırma, nicel araştırma modelinde ilişkisel desenle desenlenmiştir. Gaziantep il merkezinde rastgele seçilen 15 okul belirlenmiştir. Her okulda 30 öğretmen olacağı varsayılmış ve 450 öğretmenden veri toplanması amaçlanmıştır. Toplam 458 kişiden veri toplanmış, veriler düzenlendikten sonra araştırmaya 369 veri ile devam edilmiştir. Araştırmanın örneklemini Gaziantep ilinde çalışan farklı kıdem ve branşa sahip 369 öğretmen oluşturmuştur. Veriler 2021-2022 eğitim öğretim yılı birinci dönemi içerisinde toplanmıştır. Veri toplama araçları, STEM+S için Sorgulamaya Dayalı Öğretim Öz-Yeterlilik Ölçeği ile Bilgi İşlemsel Düşünme Becerileri Ölçeğidir. Veri analizlerinde yüzde ve frekans analizleri yanında t-testi, tek yönlü varyans analizi, regresyon ve çoklu regresyon analizleri yapılmıştır. Araştırmanın sonucunda; öğretmenlerin STEM+S için sorgulamaya dayalı öğretim öz yeterlikleri ile bilgi işlemsel düşünme becerileri arasında orta düzeyde anlamlı ilişki olduğu görülmüştür. Katılımcıların Bilgi İşlemsel Düşünme Becerileri Ölçeği puanları ile Sorgulamaya Dayalı Öğretim Öz-yeterlilik Ölçeği arasındaki ilişki düzeyine bakıldığında her iki değişken arasında orta düzeyde bir ilişki bulunmuştur. Katılımcıların STEM+S için Sorgulamaya Dayalı Öğretim Öz-yeterlilik toplam puanları ile Bilgi İşlemsel Düşünme Becerileri toplam puanları arasında orta düzeyde bir ilişki bulunmuştur. Basit doğrusal regresyon analizi sonucunda STEM+S için sorgulamaya dayalı öğretim öz-yeterlik puanları bilgi işlemsel düşünme becerileri puanlarındaki varyansın %38'ini açıklamaktadır. Çoklu regresyon analizinde STEM+S için Sorgulamaya Dayalı Öğretim Öz-yeterlilik Ölçeği alt boyutlarından Tartışma ve Yansıtma'nın Bilgi İşlemsel Düşünme Becerilerindeki varyansın % 30'nu tek başına açıkladığı görülmüştür.
Öğretmenlerin sınıf içi uygulamalarının bilgi işlemsel düşünme becerisi bağlamında incelenmesi: Bir Q metot analizi
Bu araştırmada öğretmenlerin sınıf içi uygulamalarının bilgi işlemsel düşünme becerisi bağlamında incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma sürecinde nicel ve nitel süreçlerin bir arada kullanıldığı Q metodolojisi kullanılmıştır. Q metodu ile öğretmenlerin sınıf içi uygulamalarında; çalışmaya katılan öğretmenlerin farklı gruplar altında toplanıp toplanmadığı ve toplanılan faktörlerin ne anlama geldiği ve bilgi işlemsel düşünme becerisinin alt boyutlarına ilişkin düşünceleri incelenmiştir. Araştırmanın çalışma grubu 48 sınıf öğretmeninden oluşmaktadır. Çalışma grubundaki öğretmenlerin çalıştıkları okulların sosyoekonomik düzeyi, çalıştıkları yıl (kıdem) ve cinsiyet değişkenleri toplanmış ve analiz sürecinde bu değişkenler dikkate alınmıştır. Çalışmanın Covid-19'a denk gelmesi dolayısıyla veriler çevrimiçi olarak toplanmıştır. Araştırma kapsamında verilerin analizi sürecinde "PQMethod 2.35" yazılımı, verilerin çözümlenmesi sürecinde temel bileşenler analizi kullanılmıştır. Q dizgisi aracılığıyla toplanan veriler PQMethod programına aktarılmıştır. Tüm veriler aktarıldıktan sonra analiz işlemine başlanmıştır. Analiz sürecinde ilk olarak faktör yük değerleri hesaplanmış ve kritik anlamlılık sınır değeri (0,52) belirlenmiştir. Araştırmada 48 katılımcının faktör sonuçları verilmiştir. Yapılan temel bileşen ve döndürme analizleri sonucunda 48 katılımcının 7 faktör altında toplandığı tespit edilmiştir. Bu araştırmanın sonucunda öğretmenlerin bilgi işlemsel düşünme becerisine olumlu yaklaştıkları fakat sınıf içi uygulamalarında bilgi işlemsel düşünme becerisini oluşturan alt boyutları tam anlamıyla kullanmadığı belirlenmiştir. Yapılan araştırmalarda bilgi işlemsel düşünme becerisinin en önemli alt boyutu olarak görülen soyutlamanın, öğretmenler tarafından sınıf içi uygulamalarında bilinçli olarak kullanmadıkları gözlenmiştir. Araştırma sonucunda katılımcıların kıdem, çalıştıkları okulların sosyoekonomik düzeyleri ve cinsiyet değişkenleri açısından bir farklılığa rastlanmamıştır.
Senaryo temelli Scratch öğretim programının öğrencilerin bilgi işlemsel düşünme becerilerine, problem çözme ve programlama ünitesi erişilerine etkisi
Bu araştırmanın genel amacı; Hedef Temelli Senaryo Öğrenme (HTSÖ) tasarımı ile geliştirilmiş Scratch öğretim programının 6. Sınıf öğrencilerinin BİD becerilerine ve problem çözme ve programlama ünitesi erişilerine etkisinin farklı değişkenlere göre incelenmesi ve bu geliştirilen programın öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesidir. Araştırmada yapı olarak karma yöntemin keşfedici ardışık desen müdahale modeli kullanılmış, bu kapsamda hem nicel desenler hem de nitel desenler işe koşulmuştur. Araştırmanın nicel boyutunda 2X3 (deney, kontrol grubu X ön test, son test ve kalıcılık testi) yarı-deneysel model kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise eylem araştırması deseni kullanılmıştır. Araştırmanın nicel örnekleminde tabaka örneklem kullanılarak Milas ilçesindeki sosyoekonomik düzeylerin farklı üç ortaokulun 6.sınıf öğrencileri oluşturmuştur. Nitel çalışma grubunda ise bu okullarda görevli, gönüllü üç bilişim öğretmeni ve 6. Sınıf öğrencisi 19 kişi oluşturmuştur. Uygulama kapsamında bilişim teknolojileri öğretmenlerine problem çözme ve programlama ünitesinin öğretiminin iyileştirilmesine yönelik uygulayıcı öğretmen eğitimi düzenlenmiştir. Bu eğitim sonrası deney ve kontrol gruplarında 8 haftalık müdahale programı uygulanmıştır. Bu programda deney grubu öğrencilerine HTSÖ ile tasarımlanmış öğretim programı uygulanırken, kontrol grubuna ise mevcutta kullanılan MEB programı uygulanmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Bilgi İşlemsel Düşünme Öz Değerlendirme (BİDÖD) Ölçeği, Scratch Projesi Değerlendirme Dereceli Puanlama Anahtarı, Akademik Başarı Testi, ve Nitel veri toplama araçları kullanılmıştır. Araştırmada BİDÖD ölçeği ve akademik başarı testi müdahale programının öncesinde, sonrasında ve programın bitişinden 6 hafta sonrada kalıcılığı belirlemek için kullanılmıştır. Nicel veri analizinde tekrarlı ölçümlerde çok değişkenli kovaryans analizi testi (MANCOVA), Friedmann testi ve betimsel istatistiki araçlar kullanılmış, nitel verilerin analizinde de içerik analizi ve betimsel analiz teknikleri kullanılmıştır. Araştırma bulgularında; HTSÖ ile öğrenim gören deney grubu öğrencileri ile kontrol grubu öğrencilerinin akademik başarı son test ve kalıcılık testi puanlarında deney grubu lehine anlamlı fark bulunmuştur. Çalışmada bu durum farklı değişkenler içinde kontrol edilmiştir. Bu değişkenler sosyoekonomik okul düzeyi, cinsiyet ve ekran kullanım sıklığıdır. Bulguların bu değişkenlere göre farklılaştığı görülmüştür. Deney ve kontrol grubu öğrencilerinin BİD öz değerlendirme ölçeği son test ve kalıcılık testi ortalama puanlarına göre olan anlamlı fark bulunmazken, test puanları arasında deney grubunun puanlarının farklılaştığı ve yalnızca soyutlama alt ölçeği puanlarına göre gruplar arasında anlamlı farkın olduğu tespit edilmiştir. Scratch proje değerlendirme dereceli puanlama anahtarı puanlarına göre de deney grubunun puanlarının kontrol grubuna göre daha yüksek olduğu, bu durumun aracın alt boyutları olan programlama, BİD, proje geliştirme ve görsel tasarım boyutlarında da daha yüksek olduğu, sosyoekonomik üst düzey okul öğrencilerinin puanlarının da tüm alt boyutlarda diğer okullardan daha yüksek puan elde ettiği belirlenmiştir. Öğrenci ve öğretmenlerin HTSÖ'ye yönelik görüşlerinde bu yöntemi geleneksel yöntemlere göre çok daha etkili bulduklarını, süreçte hem öğretmenin hem de öğrencinin daha aktif olduğunu, ilgi, motivasyon sorunu yaşamadıklarını, bu derste öğrendikleri bilgileri gerçek hayatta da kullanabileceklerini ifade ederek olumlu görüşler belirtmişlerdir.
Ortaokul öğrencilerinin dijitalokuryazarlıkları ile bilgi işlemsel düşünme becerisi öz yeterlikleri arasında kodlamaya yönelik tutumlarının aracı rolü
Bu araştırmanın amacı ortaokul öğrencilerinin dijital okuryazarlığı ile bilgi işlemsel düşünme becerisi özyeterliği arasında kodlamaya yönelik tutumlarının aracı rolünün incelenmesidir. Araştırmada ortaokul öğrencilerinin dijital okuryazarlığı, bilgi işlemsel düşünme becerisi özyeterliği ile kodlayama yönelik tutumları arasındaki ilişkiler ağını ortaya koymayı hedeflemektedir. Araştırma tarama modellerinden ilişkisel tarama modeli ile yürütülmüştür. Değişkenler arasındaki ilişkileri ortaya koymak için yapısal eşitlik modellemesi kullanılmıştır. Bu araştırmanın katılımcıları 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Kırşehir ili Merkez ilçesinde bulunan devlet ortaokullarında 5., 6., 7. ve 8. sınıflarda öğrenim gören 1005 öğrencidir. Katılımcılar uygun örneklem yöntemi ile seçilmiştir. Katılımcılara gerekli ön bilgi ve talimatlar verildikten sonra, kişisel bilgi formu, dijital okuryazarlık ölçeği, bilgi işlemsel düşünme becerisi özyeterliği ölçeği ve kodlamaya yönelik tutum ölçeği uygulanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 27 ve AMOS 23 paket programları kullanılmıştır. Verilerin çarpıklık basıklık değerleri incelenerek normal dağılım gösterdiği tespit edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre dijital okuryazarlık düzeylerinin genel ve alt boyutlarda ortalamanın üzerindedir. Bilgi işlemsel düşünme becerisi öz yeterlik düzeyleri genel ve alt boyutlarda ortalamanın üzerindedir. Kodlamaya yönelik tutum düzeyleri ortalamanın üzerindedir. Öğrencilerin dijital okuryazarlıkları karşılaştırıldığında erkeklerin kadınlara göre dijital okuryazarlık düzeyleri anlamlı olarak daha yüksektir. Sınıf düzeyine göre ise 5. sınıfların dijital okuryazarlıkları 6., 7. ve 8. sınıflardan anlamlı olarak düşüktür. Evde bilgisayarı olanların olmayanlara göre dijital okuryazarlıkları anlamlı olarak daha yüksektir. Günlük bilgisayar kullanımı 3 saatten fazla olanların dijital okuryazarlıkları daha az olanlara göre anlamlı olarak daha yüksektir. Bilgi işlemsel düşünme becerisi öz yeterlik algıları ise evde bilgisayarı olanların olmayanlara göre anlamlı olarak yüksekken, cinsiyete, sınıf düzeyine ve günlük bilgisayar kullanım süresine göre anlamlı farklılık göstermemektedir. Kodlamaya yönelik tutumları ise cinsiyete, sınıf düzeyine, evde bilgisayar olma durumuna ve günlük bilgisayar kullanım süresine göre anlamlı farklılık göstermemektedir. Dijital okuryazarlık ile bilgi işlemsel düşünme becerisi öz yeterliği arasında kodlamaya yönelik tutumun kısmi aracı bir role sahip olduğu tespit edilmiştir. Dijital okuryazarlığın bilgi işlemsel düşünme öz yeterliğini pozitif yönde yordadığı, dijital okuryazarlığın kodlamaya yönelik tutumu pozitif yönde yordadığı, kodlamaya yönelik tutumun bilgi işlemsel düşünme öz yeterliğini pozitif yönde yordadığı araştırmanın bulgularındandır. Bu sonuçlardan yola çıkarak öğretim programlarında öğrencilerin hem dijital okuryazarlığın hem de kodlamaya yönelik olumlu tutumların desteklenmesine yönelik etkinliklere ver verilerek, bilgi işlemsel düşünme becerisi öz yeterliklerinin artırılması sağlanabilir.
Okul öncesinde bilgi işlemsel düşünme becerilerine akıl zekâ oyunlarının etkisi
Bu araştırmanın amacı, okul öncesi dönemde akıl ve zekâ oyunlarının çocukların Bilgi İşlemsel Düşünme (BİD) becerileri üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırma, ön test–son test kontrol gruplu yarı deneysel desende gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, İstanbul ili Silivri ilçesinde bulunan bir anaokuluna devam eden 36 tane 5 yaş çocuğu oluşturmaktadır. Okul öncesi çocuklara yönelik "Akıl ve Zekâ Oyunları Etkinlikleri" hazırlanmıştır. Etkinlikler, deney grubunda yer alan çocuklara haftada üç gün olmak üzere toplam 9 hafta süreyle uygulanmıştır. Kontrol grubundaki çocuklar ise mevcut okul öncesi eğitim programına devam etmiştir. Araştırma kapsamında veri toplama aracı olarak, Relkin ve Bers (2021) tarafından geliştirilen ve Metin vd. (2024) tarafından Türkçeye uyarlanan Erken Çocuklukta Bilgi İşlemsel Düşünme Ölçeği (TechCheck-K) kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS 25.0 programı ile analiz edilmiş; betimsel istatistiklerin yanı sıra bağımsız örneklem t-testi ve ilişkili örneklem t-testi uygulanmıştır. Analiz sonuçlarına göre, deney grubunun son test puanlarının ön test puanlarına göre anlamlı düzeyde arttığı; kontrol grubunun ise anlamlı bir gelişim göstermediği belirlenmiştir. Ayrıca deney grubunun kalıcılık testi sonuçları ile son test sonuçları arasında anlamlı bir fark görülmemesi, uygulamanın kalıcı öğrenmeler sağladığını ortaya koymuştur. Araştırma bulguları, oyun temelli öğrenmenin özellikle akıl ve zekâ oyunları gibi yapılandırılmış etkinliklerle desteklendiğinde erken çocukluk döneminde BİD becerilerini anlamlı ve sürdürülebilir biçimde geliştirebileceğini göstermektedir. Bu bağlamda çalışma, okul öncesi döneme yönelik eğitim programlarında oyun temelli uygulamaların sistemli biçimde yer alması gerektiğine dikkat çekmekte; BİD'in okul öncesi eğitim programlarına entegrasyonu açısından özgün bir model sunmakta ve yapılandırılmış oyun etkinliklerinin etkisine dair deneysel kanıt sağlayarak alana katkı sağlamaktadır.
Tasarım temelli bilgi işlemsel düşünme eğitim modelinin okul öncesi çocukların yürütücü işlev ve öz düzenleme becerilerine etkisi
Bu çalışma TÜBİTAK 1001 "Okul öncesinde tasarım yoluyla anlama yaklaşımı temelli bilgi işlemsel düşünme (BİD) ve kodlama beceri eğitim modelinin (TATBİK) geliştirilmesi" projesinin bir çıktısını sunmaktadır. Araştırma, proje kapsamında geliştirilen TATBİK Modeli'nin, okul öncesi dönem çocuklarının yürütücü işlev ve öz düzenleme becerileri üzerindeki etkisini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, tasarım temelli düşünmeye dayalı BİD ve kodlama temelli bir öğretim modelinin geliştirilmesi, uygulanması ve etkililiğinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda, kuramsal temellerle uygulama sürecini bütünleştirmeye olanak tanıyan, öğretim modelinin tasarlanması, uygulama sürecinde iyileştirilmesi ve işlevsel hâle getirilmesini sağlayan döngüsel ve esnek yapısıyla Tasarım Tabanlı Araştırma (TTA) yöntemi araştırmada temel yaklaşım olarak benimsenmiştir. Tasarlama-geliştirme-değerlendirme döngüsel süreçlerini içeren TTA yaklaşımına göre modelin geliştirme süreci dört aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada mevcut durum analiz edilerek modelin kavramsal ve kuramsal temelleri ortaya konmuştur. İkinci aşamada, araştırmacı, öğretmen, ebeveyn ve çocukların iş birliğiyle robot ile uygulanan 18 etkinlik, robotsuz uygulanan 18 etkinlik olmak üzere toplam 36 etkinlik geliştirilmiştir. Bu etkinlikler uygulayıcı öğretmenlerce uygulanarak döngüsel biçimde revize edilmiştir. Üçüncü aşamada, geliştirilen TATBİK Modeli proje kapsamında mühendislik tasarım, kodlama ve BİD becerileri üzerinde etkisi test edilirken, bu çalışma kapsamında yürütücü işlev ve öz düzenleme becerilerine etkisi test edilmiştir. Bu araştırmada veri toplama aracı olarak, "Kişisel Bilgi Formu", "EF Touch Yürütücü İşlev Bataryası" ve "Okul Öncesi Öz Düzenleme Ölçeği" kullanılmıştır. Çalışma grubunu; Gaziantep ili merkezindeki Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı anaokuluna devam eden 5-6 yaş Deney 1 grubunda 26, Deney 2 grubunda 25 ve kontrol grubunda 25 çocuk olmak üzere toplamda 76 çocuk oluşturmuştur. Deney 1 grubuna araştırmacı tarafından "Robot ile Uygulanan Etkinlikler" etkinlikler, Deney 2 grubuna ise sınıf öğretmeni tarafından "Robotsuz Uygulanan Etkinlikler" 6 hafta, haftada 3 gün ve ortalama 40-60 dakika uygulanmıştır. Araştırmanın verileri SPSS.26 paket programı aracılığıyla parametrik testlerden karışık ölçümler 3x3 ANOVA kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, uygulanan modelin yürütücü işlev ve öz düzenleme becerileri alt boyutlarında, Deney 1 ve Deney 2 gruplarında, kontrol grubuna kıyasla anlamlı düzeyde gelişim olduğunu ortaya koymuştur. Deney gruplarının öntest, sontest ve kalıcılık testi puanları karşılaştırıldığında her iki grupta da anlamlı fark saptanmıştır. Ayrıca, robot ile uygulanan etkinliklerin robotsuz uygulanan etkinliklere göre yürütücü işlev ve öz düzenleme becerilerinin tüm alt boyutlarında daha yüksek düzeyde gelişim sağladığı belirlenmiştir. Bu sonuçlar, uygulanan TATBİK Modeli'nin yürütücü işlev ve öz düzenleme becerilerine katkı sağladığı ortaya konmuştur.
Öğretmen adaylarının bilgisayımsal düşünme becerileri ve öğretimine ilişkin öz yeterlik algılarının incelenmesi
Bu çalışmada, blok tabanlı bir programlama ortamında oyunların geliştirildiği ve bu oyunların kullanılarak ders planlarının hazırlandığı bir eğitim sürecine katılan öğretmen adaylarının, bilgisayımsal düşünme becerileri ve öğretimine yönelik öz yeterlik algılarının incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada, karma araştırma yöntemlerinden çeşitleme deseni kullanılmıştır. Araştırma, 2019 yılının güz döneminde öğretim teknolojileri dersini alan 37 öğretmen adayı ile yürütülmüştür. Araştırmanın nicel bölümünde ön test son test yarı deneysel desen kullanılmış, uygulama süreci 12 hafta boyunca devam etmiştir. Uygulama süreci üç aşamada gerçekleştirilmiştir. Birinci aşamada, öğretmen adayları, bilgisayımsal düşünme becerisinin bileşenleri hakkında farkındalık kazanmış, algoritma yazımı ve Scratch kullanımı ile uygulamalar yapmıştır. İkinci aşamada öğretmen adayları konu alanları ile ilgili Scratch tabanlı oyunlar geliştirmiştir. Üçüncü aşamada öğretmen adayları geliştirdikleri oyunların kullanılarak bilgisayımsal düşünme becerilerinin öğretilmesini amaçlayan ders planları hazırlamışlardır. Öğretmen adaylarına bilgisayımsal düşünme becerisi ve öğretimine yönelik öz yeterlik algıları ile ilgili ölçme araçları, ön test ve son test olarak uygulanmıştır. Araştırmanın nitel verileri, yarı yapılandırılmış odak grup görüşmeleri ve öğretmen adaylarının işbirlikli gruplarında yanıtladıkları yansıma soruları aracılığıyla toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde bağımlı örneklem t-testi kullanılmıştır. Nitel veriler, içerik analizi ile çözümlenmiştir. Çalışmanın nicel bulguları, öğretmen adaylarının bilgisayımsal düşünme becerilerinin ve bilgisayımsal düşünme becerilerinin öğretimine yönelik öz yeterlik algılarının anlamlı düzeyde arttığını göstermiştir. Bu artışın bilgisayımsal düşünme becerisi için düşük; bu becerinin öğretimi ile ilgili öz yeterlik algısı için geniş etki düzeyinde olduğu saptanmıştır. Araştırmanın nitel bulgularının, nicel bulguları destekler nitelikte olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmen adayları, bilgisayımsal düşünme becerilerinin ve öğretimi konusundaki yeterliklerinin arttığını, gelecekteki öğretmenlik uygulamalarına dahil etme niyetinde olduklarını belirtmişlerdir. Ayrıca, uygulama sürecinin teknolojik ve pedagojik olmak üzere mesleki bilgilerine katkı sağladığına yönelik görüşlerini bildirmişlerdir. Öğretmen adaylarının bilgisayımsal düşünmenin öğrenilmesi ve öğretilmesi ile ilgili yarar algılarının, mesleki yarar, öğrenciye yarar ve kişisel yarar olmak üzere üç tema altında toplandığı görülmüştür. Anahtar kelimeler: Bilgisayımsal düşünme becerisi, bilgisayımsal düşünme becerisinin öğretimine ilişkin öz yeterlik, blok tabanlı programlama, ders planlama, öğretmen adayları, Scratch
Blok tabanlı programlama ve bilgisayarsız bilgisayar bilimi öğretim etkinliklerinin 5. sınıf öğrencilerinin bilgi işlemsel düşünme becerileri, öz yeterlilikleri ve akademik başarıları üzerindeki etkisi
Bu çalışmanın amacı ortaokul 5. sınıf Bilişim Teknolojileri ve Yazılım (BTY) dersinde yer alan "Problem Çözme ve Programlama" ünitesinde Bilgisayarsız Bilgisayar Bilimi (B3) temelli ve blok tabanlı programlama etkinliklerinin öğrencilerin bilgi işlemsel düşünme (BİD) öz yeterliliklerine, bilgi işlemsel düşünme becerilerine ve akademik başarılarına etkisinin olup olmadığını ortaya koymak, aynı zamanda etkinlikler hakkında öğrencileri görüşlerini almaktır. 2020-2021 eğitim ve öğretim yıllarında Milli Eğitim Bakanlığı'na (MEB) bağlı üç farklı devlet ortaokulunda öğrenimlerini sürdüren 24'ü Deney-1, 28'i Deney-2 ve 30'u kontrol grubunda olmak üzere 82 ortaokul beşinci sınıf öğrencisi araştırmanın asıl uygulamasının katılımcılarını oluşturmuştur. Araştırmanın nicel boyutu için çalışma grupları denkleştirildikten sonra, basit seçkisiz örnekleme yöntemiyle örneklem grupları belirlenmiştir. Araştırmanın ortaokul beşinci sınıf öğrencileriyle yapılmasının nedeni BTY dersinin ortaokul beşinci ve altıncı sınıflarda zorunlu olmasıdır. Araştırmanın asıl uygulaması 9 Kasım 2020 - 18 Aralık 2020 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Asıl uygulama 9 Kasım 2020 - 15 Kasım 2020 tarihleri arasında yüz yüze yapılmış olup, okullar pandemi sebebiyle kapatıldığından dolayı uygulamanın kalan kısımları bir toplantı sistemi olan ZOOM platformu üzerinden çevrim içi tamamlanmıştır. Öğretim tasarımı Deney-1 grubu için toplam 14 ve Deney-2 grubu için toplam 14 ders saati olmak üzere her iki grup için toplam 28 ders saati boyunca uygulanmıştır. Kontrol grubu uygulamaları ise dersin kendi BTY dersi öğretmeni tarafından uygulanmıştır. Deney-1 grubuna bilgisayarsız bilgisayar bilimi (B3) temelli programlama etkinlikleri, Deney-2 grubuna ise blok tabanlı programlama etkinlikleri uygulanmıştır. Kontrol grubuna ise mevcut BTY programı ile gerçekleştirilen uygulamalar öğretmenin kendi ders planları doğrultusunda uygulanmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda tüm öğrenciler ile görüşme yapılmasının uygulanabilir olmayacağı düşünüldüğünden Deney-1 grubundan yedi ve Deney-2 grubundan sekiz gönüllü öğrenci seçilerek bu öğrencilerle görüşme yapılmıştır. Sınıfların içerisinden öğrenciler seçilirken kümeleme örnekleme ile seçilmiş olup her sınıf için öğrenciler akademik not ortalamalarına göre düşük orta ve yüksek düzey şeklinde ayrılmış, düzeyler içerisinden öğrenciler seçkisiz olarak seçilmiştir. Nitel verilerin toplanması amacıyla yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmada ayrıca nicel verilerin toplanması amacıyla da Bilgi İşlemsel Düşünme Öz yeterlilik Ölçeği (BİDÖYÖ), Uluslararası Enformatik ve Bilgi İşlemsel Düşünme Etkinliği Görev Testi (UEBİDEGT) ve araştırmacı tarafından geliştirilen Bilgi İşlemsel Düşünme Başarı Testi (BİDBT) deneysel işlem öncesinde ön-test ve deneysel işlem sonrasında son-test olarak toplanmıştır. Araştırmada nicel verilerin analizi parametrik ve non-parametrik uygun istatistiksel analizler belirlendikten sonra SPSS paket programı ile yapılmıştır. Nicel verilerin analizi Kruskal Wallis H, bağımlı gruplar T testi, ANOVA ve ANCOVA testleri ile yapılmıştır. Nitel verilerin analizinde MAXQDA Analytics Pro 2018 programı kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen nitel verilerin analizi için tümevarımsal analiz yapılmıştır. Araştırmanın nicel sonuçları incelendiğinde; BİD öz yeterlilik ölçek puanları arasında, gruplara göre anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Deney-1, Deney-2 ve kontrol grubu öğrencilerine uygulanan öğretim yöntemleri sonucunda BİD öz yeterliliklerinin gruplara göre farklılaşmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Deney-1 grubunun BİD öz yeterlilik ölçeğinin tamamında ve mantık yürütme, soyutlama, ayrıştırma ve genelleme alt boyutlarında anlamlı bir farklılık olduğu ortaya çıkmış Deney-2 ve kontrol grubunda ölçeğin tamamında ve alt boyutlarında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Bu doğrultuda Deney-1 grubuna uygulanan B3 temelli programlama etkinliklerinin BİD öz yeterlilik ölçeğinin mantık yürütme, soyutlama, ayrıştırma ve genelleme alt boyutlarına olumlu katkısı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Katılımcıların UEBİDEGT puanları arasında, gruplara göre, anlamlı bir farklılık Deney-2 grubu lehine bulunmuştur. Bu bulgu uygulanan blok tabanlı programlama etkinliklerinin öğrencilerin BİD becerilerini olumlu şekilde etkilediğini göstermektedir. UEBİDEGT testi sonuçları grup içi bağlamında incelendiğinde yalnızca Deney-2 grubunda anlamlı bir farklılık bulunmuş olup, öğrencilerin BİD becerilerini arttırmada olumlu etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Katılımcıların BİDBT puanları arasında, gruplara göre, anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. BİDBT testi sonuçları grup içi bağlamında incelendiğinde Deney-1, Deney-2 ve kontrol grubunda anlamlı bir farklılık bulunmuş olup, her üç grubunda öğrencilerin programlama bağlamında akademik başarısını arttırmada etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın nitel sonuçları, incelendiğinde görüşme yapılan Deney-1 ve Deney-2 gruplarındaki öğrencilerin hepsi BİD kavramını daha önce duymadıklarını ifade etmişlerdir. BİD kavramını kendi anladıkları şekilde ifade etmeleri istendiğinde öğrencilerin çoğunluğu "bilgiyi kullanarak düşünme", "kodlama" ve "matematiksel düşünme" kavramlarını kullanmışlardır. Öğrencilere programlamaya yönelik deneyimleri sorulduğunda, büyük bir çoğunluğunun ilk defa tez uygulaması ile deneyimlediği sonucuna ulaşılmıştır. Kalan çoğunluğun ise okul imkanları ile deneyimlediği sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilere uygulanan etkinliklerin pozitif katkılarına yönelik görüşler incelendiğinde öğrenciler algoritma, programlama ve kodlama gibi konularda kendilerini geliştirdiklerini belirtmişlerdir. Ayrıca yeni kavramlar öğrendiklerini dile getirmişlerdir. Ayrıca günlük yaşam örnekleri ile otantik öğrenme gerçekleştirdikleri sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerin BTY dersine karşı tutumları incelendiğinde büyük bir kısmının zaten olumlu tutumunun olduğu ve tez uygulaması ile bu tutumun olumlu yönde daha da arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilere uygulanan etkinliklerde yaşanan zorluklara yönelik görüşler incelendiğinde hemen hemen yarısının bir zorluk yaşamadığı sonucuna ulaşılmış olup, belirli bir kısmı ise yavaş öğrenmeden kaynaklanan problemler yaşadığını belirtmiştir. Öğrencilerin geleceğe yönelik fikirleri incelendiğinde hemen hemen yarısı bu alanda meslek edinmek istediklerini dile getirmiştir. Önemli bir kısmı ise programlama konusunda kendini geliştirmek istediğini belirtmiştir. Öğrencilerin disiplinlerarası fikirleri incelendiğinde sırasıyla Matematik, Türkçe ve Fen derslerine programlama becerilerini transfer etmek istedikleri sonucuna ulaşılmıştır.
Disiplinlerarası öğretim yaklaşımına dayalı olarak geliştirilen algoritma ve programlama dersi öğretim programının öğrencilerin akademik başarısına, bilgi işlemsel düşünme algısına ve becerisine etkisi
Bu araştırmanın genel amacı, disiplinlerarası öğretim yaklaşımına dayalı olarak geliştirilen algoritma ve programlama dersi öğretim programının öğrencilerinin akademik başarısına, bilgi işlemsel düşünme algısına ve becerisine etkisini incelemek, bununla birlikte uygulanan disiplinlerarası öğretim yaklaşımına ilişkin öğrenci görüşlerini belirlemektir. Araştırmada karma yöntem desenlerinden gömülü desen kullanılmıştır. Bu kapsamda araştırmanın nicel boyutunu ön-test son-test kontrol gruplu yarı deneysel desen, nitel boyutunu ise durum çalışması deseni oluşturmaktadır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2019-2020 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde bir devlet üniversitesine bağlı meslek yüksekokulunda öğrenim görmekte olan 40 ön lisans öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada deney ve kontrol grubunda yer alan öğrencileri belirlemek amacıyla tabakalı ve basit seçkisiz örnekleme yöntemleri kullanılmıştır. Bu kapsamda deney grubu 20 ve kontrol grubu 20 olmak üzere toplamda 40 öğrenci belirlenmiştir. Gözlem ve görüşme yapılan öğrenciler ise amaçlı ve maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemleri kullanılarak belirlenmiştir. Bu bağlamda gözlem yapmak amacıyla deney ve kontrol gruplarının her ikisinden 3 öğrenci, görüşme yapmak için ise deney grubundan 12 öğrenci örnekleme alınmıştır. Araştırmada deney grubu öğrencilerine disiplinlerarası öğretim yaklaşımına dayalı olarak geliştirilen algoritma ve programlama dersi öğretim programı, kontrol grubu öğrencilerine ise mevcut program 9 hafta süreyle uygulanmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak kişisel bilgi formu, akademik başarı testi, bilgi işlemsel düşünme algı ölçeği, bilgi işlemsel düşünme görev testi, görüşme formu ve gözlem formu kullanılmıştır. Araştırmada nicel ve nitel veriler iki farklı şekilde analiz edilmiştir. Nicel verilerin analizinde öncelikle parametrik ve parametrik olmayan test varsayımları incelenmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda parametrik testlerden tek faktörlü kovaryans analizi (ANCOVA) kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise betimsel analiz tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutuna yönelik sonuçlar incelendiğinde, gruplar arası akademik başarı testi ön-test puanları kontrol altına alınarak, son-test puanları karşılaştırıldığında deney grubu öğrencileri lehine anlamlı fark tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, deney grubu öğrencilerine uygulanan disiplinlerarası algoritma ve programlama dersi öğretim programının kontrol grubu öğrencilerine uygulanan mevcut öğretim programına göre akademik başarı üzerinde daha etkili olduğunu göstermektedir. Gruplara göre bilgi işlemsel düşünme algı ölçeği ön-test puanları kontrol altına alınarak, son-test puanları karşılaştırıldığında ise anlamlı fark bulunmamıştır. Gruplara arası bilgi işlemsel görev testi ön-test puanları kontrol altına alınarak, son-test puanları karşılaştırıldığında ise deney grubu öğrencileri lehine anlamlı fark tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, deney grubu öğrencilerine uygulanan disiplinlerarası algoritma ve programlama dersi öğretim programının kontrol grubu öğrencilerine uygulanan mevcut öğretim programına göre bilgi işlemsel düşünme becerisi üzerinde daha etkili olduğunu göstermektedir. Araştırmanın nitel boyutuna yönelik sonuçlar incelendiğinde, yapılan gözlemlerden deney grubu öğrencilerinin bilgi işlemsel düşünme becerisinin geneli ile soyutlama, algoritmik düşünme, değerlendirme ve genelleme becerilerinin kontrol grubu öğrencilerine göre daha fazla, fakat ayrıştırma becerisinin ise daha az gözlemlendiği anlaşılmıştır. Disiplinlerarası öğretim yaklaşımına dayalı olarak geliştirilen algoritma ve programlama dersi öğretim programının uygulandığı deney grubu öğrencilerinin uygulama sürecine ilişkin görüşlerini belirlemek amacıyla yapılan görüşmelerin analizi sonucunda görüşlerin genel anlamda olumlu olduğu ve dokuz tema altında toplandığı anlaşılmıştır. Öğrencilerin büyük çoğunluğu derslerin uygulamalı, eğlenceli, içerik yönünden zengin ve günlük hayatla ilişkili olduğu yönünde olumlu görüş bildirmişlerdir. Sürece yönelik en çok beğenilen etkinlerin ise ilk ve acil yardımın algoritması, programlamanın şifreleri ve programlamanın dili temalarında yapılan etkinlikler olduğu anlaşılmıştır. Öğrenciler tarafından en çok zorluk yaşanan etkinlikler ise yanlış yapmaktan korkma ve bilgi eksikliği nedenlerinden dolayı ilk ve acil yardımın algoritması, programlamanın finansı, programlamanın matematiği ve programlamanın şifreleri olarak ifade edilmiştir. Disiplinlerarası etkinliklerin eksik yönlerine ilişkin öğrenci görüşleri incelendiğinde ise öğrencilerin büyük çoğunluğu herhangi bir eksiklik olmadığı, bazıları ise sıralama, bireysel uygulama ve bilgi eksikliği olduğu yönünde görüş belirtmişlerdir. Öğrenciler bu ders kapsamındaki öğrenme çıktılarını matematik başta olmak üzere yabancı dil, ilk ve acil yardım, banka ve finans, coğrafi bilgi sistemleri ve uzaktan algılama gibi derslerde kullanabileceklerini dile getirmişlerdir. Ayrıca öğrencilerin tamamı dersin etkinlik ve uygulama açısından zengin olması nedeniyle diğer derslerin de algoritma ve programlama dersi gibi işlenmesi gerektiğini ifade etmişlerdir. Öğrenciler programlamanın teknolojik araçlar içerisindeki rolüne yönelik olarak programlama mantığının benzer olduğu ve düşünme becerisini geliştirmesi yönüyle farkındalık kazandıklarını belirtmişlerdir. Öğrencilerin büyük çoğunluğu ders kapsamında öğrendiklerinin günlük hayata farklı açılardan yansıması olduğunu ifade etmişlerdir. Programlamanın mesleki hayata yansımasına ilişkin görüşler incelendiğinde ise öğrencilerin önemli bir kısmı entegrasyon, sıralama, sistematikleştirme ve zaman tasarrufu açısından olumlu yansımalarının olabileceğini bildirmişlerdir. Elde edilen sonuçlar, disiplinlerarası öğretim yaklaşımının araştırmaya olumlu yönde yansımaları olduğunu göstermektedir. Anahtar kelimeler: Disiplinlerarası öğretim yaklaşımı, bilgi işlemsel düşünme, algoritma ve programlama, akademik başarı, algı
Programlama eğitiminde özgün ve görev tasarımlı programlama araçlarının öğrencilerin akademik başarılarına, tutumlarına ve bilgi işlemsel düşünme becerilerine etkisi
Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin programlama eğitiminde kullanılan özgün ve görev tasarımlı programlama araçlarının, öğrencilerin akademik başarıları, programlamaya yönelik tutumları ve bilgi işlemsel düşünme becerileri üzerindeki etkilerini incelemektir. Çalışma, 2023-2024 eğitim-öğretim yılının ikinci döneminde, Adana ili Ceyhan ilçesinde Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı bir devlet ortaokulunun 6. sınıf öğrencileri ile yürütülmüştür. Araştırmada, eşitlenmemiş kontrol gruplu ön test-son test yarı deneysel desen kullanılmıştır. Çalışma grubunu; 30'ar öğrenciden oluşan deney1, deney2 ve kontrol grupları olmak üzere toplam 90 öğrenci oluşturmaktadır. Uygulama sürecinde, deney1 grubuna özgün tasarımlı blok tabanlı programlama aracı Scratch, deney2 grubuna görev tabanlı programlama aracı Code.org, kontrol grubuna ise geleneksel öğretim araçları (sunu, tahta, basılı materyaller) ile programlama eğitimi verilmiştir. Uygulama dört hafta sürmüştür. Veri toplama araçları olarak; Programlama Becerisi Akademik Başarı Testi (PBABT), Kodlama Eğitimine Yönelik Tutum Ölçeği (KEYTÖ) ve Bilgi İşlemsel Düşünme Becerisine Yönelik Öz Yeterlik Algısı Ölçeği (BİDÖYAÖ) kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS programında MANOVA analizi ile değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, özgün tasarımlı programlama aracı (Scratch) ile eğitim alan deney1 grubunun; hem görev tabanlı programlama aracı (Code.org) kullanan deney2 grubuna hem de geleneksel yöntemle eğitim alan kontrol grubuna göre programlama becerisi akademik başarısı, programlamaya yönelik tutumu ve bilgi işlemsel düşünme becerileri anlamlı düzeyde daha başarılı olduğu belirlenmiştir. Görev tabanlı programlama aracı kullanılan deney2 grubunun ise kontrol grubuna göre akademik başarısı ve programlamaya yönelik tutumu açısından daha yüksek sonuçlar gösterdiği; ancak bilgi işlemsel düşünme becerisi açısından anlamlı bir fark oluşturmadığı görülmüştür. Anahtar kelimeler: Programlama, Bilgi İşlemsel Düşünme, Tutum, Akademik Başarı
Bilgi işlemsel düşünme becerisine yönelik program tasarımının geliştirilmesi ve etkililiğinin değerlendirilmesi
21. yüzyıl becerileri arasında yer alan bilgi işlemsel düşünme her bireyin sahip olması gereken bir beceri olarak tanımlanmakta ve önemi çeşitli çalışmalarla ifade edilmektedir. Bu beceri, öğrencilere kazandırılması için öğretim programlarında yerini almaya başlamıştır; ancak bu eğitimi verecek öğretmenlerin de bu beceriye ve bu beceriyi aktarma yetkinliğine sahip olması gerekmektedir. Literatürde bilgi işlemsel düşünme becerisini kazandırmak üzere hazırlanmış ve sadece bilişim teknolojileri alanında olmayan program tasarımına rastlanmamıştır. Bu araştırma ilgili alandaki eksikliğe katkıda bulunmak için öğretmen adaylarına bilgi işlemsel düşünme becerisini kazandırmayı amaçlamıştır. Bunun için bilgi işlemsel düşünme becerisinin kazandırılmasına ilişkin program tasarımının hazırlanması, uygulanması ve etkililiğinin değerlendirilmesi planlanmıştır. Bu çalışmada yeni ürünler tasarlamayı amaçlayan, yenilikçi bakış açısına sahip, değişikliklerin yer aldığı döngüleri içeren tasarım tabanlı araştırma yöntemi seçilmiştir. Tasarım tabanlı araştırmaya göre arzulanan sonuç elde edilene kadar araştırma sürecine devam edilir. Bu çalışmada bilgi işlemsel düşünme becerisi için program geriye dönük model ile tasarlanmış ve ilk çalışma grubuna uygulanmıştır. Uygulama sonunda elde edilen veriler değerlendirilerek program tasarımı güncellenmiş ve başka bir çalışma grubuna uygulanmıştır. İkinci uygulamadan elde edilen veriler de değerlendirilerek program tasarımına son hali verilmiştir. Çalışma grubu vakıf üniversitesinde öğrenim gören sınıf öğretmenliği üçüncü sınıf öğrencilerinden gönüllü olan 11 öğrenciden oluşmaktadır. İlk uygulamada beş öğretmen adayı, ikinci uygulamada altı öğretmen adayı yer almıştır. İlk uygulama hafta içi her gün olmak üzere toplamda dokuz gün boyunca 40 saat sürerken, ikinci uygulama hafta sonları toplamda sekiz gün-dört hafta sonu olmak üzere toplamda 52 saat devam etmiştir. Programdaki etkinlikler sınıf öğretmenliği göz önünde bulundurularak çeşitli konu alanlarında olmasına ve günlük yaşamdan örneklerin yer almasına özen gösterilmiştir. Bilgi işlemsel düşünme becerilerini ölçmek için bilgi işlemsel düşünmenin boyutlarını içeren beceri testi eğitim öncesi ve sonrasında uygulanmış, değerlendirilmesi için analitik rubrik geliştirilmiştir. Ayrıca eğitimi bitirme koşulu olarak öğretmen adaylarından bilgi işlemsel düşünmenin iki ana boyutu için bitirme projeleri istenmiştir. Bu projeleri de değerlendirebilmek için yine analitik rubrik geliştirilmiştir. Programın değerlendirilmesine ilişkin eğitim süresince etkinlik değerlendirme formları kullanılırken, eğitim sonunda öğretmen adaylarıyla görüşme yapılmıştır. Ayrıca program tasarımı için farklı alanlardan uzman görüşü alınarak da değerlendirilmiştir. Tüm sürecin içinde yer alması ve tasarım tabanlı araştırmanın doğası gereği araştırmacının aynı zamanda uygulayıcı olması nedeniyle araştırmacı günlüğü tüm süreci betimlemek için kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre katılımcıların bilgi işlemsel düşünme becerilerinde eğitim sonrasında artış olmuştur. Problem çözme, sorgulama, analitik düşünme becerilerinde gelişme olduğunu, meslek yaşamlarında bilgi işlemsel düşünmeyi kullanabileceklerini, buna ilişkin etkinlikler hazırlayabileceklerini, bu alanda çalışanlarla işbirliği yapabileceklerini ifade etmişlerdir. Katılımcılar, aldıkları eğitimi anaokulundan başlamak üzere her eğitim düzeyinden bireyin alması gerektiğini, günlük yaşamdan örnekleri içermesi yönüyle anlaşılır olduğunu, ancak algoritmalarda zorlandıklarını belirtmişlerdir. Tüm elde edilen verilere göre bilgi işlemsel düşünme becerisi için iki aşamada hazırlanan program tasarımının çalışma grubunda etkili olduğu görülmüş ve bu tür eğitimlerin yaygınlaşmasına ilişkin öneriler sunulmuştur.
Blok tabanlı scratch eğitimi ve uygulamalarının okul öncesi öğretmen adaylarının bilimsel yaratıcılık ve bilgi işlemsel düşünme becerilerine etkisinin incelenmesi
Bu araştırma, okul öncesi öğretmen adaylarının blok tabanlı Scratch uygulamalarına dayalı eğitimin, bilgi işlemsel düşünme becerileri ile bilimsel yaratıcılıklarına olan etkisinin incelenmesini amaçlamaktadır. Bu doğrultuda; araştırma öntest ile sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen modelinde tasarlanmıştır. Araştırma grubunu, Türkiye'de bir devlet üniversitesinde lisans düzeyinde öğrenim görmekte olan 50 okul öncesi öğretmen adayı oluşturmaktadır. Deney grubuna yönelik tasarlanan blok tabanlı Scratch uygulamaları eğitimi 10 hafta sürmüştür. Verilen eğitimin ardından öğretmen adaylarından Scratch programında fen ve matematik eğitimi kazanımlarına yönelik projeler hazırlamaları istenmiştir. Araştırmanın verileri "Bilimsel Yaratıcılık Ölçeği", "Bilgisayarca Düşünme Ölçeği" ve "Dr. Scratch Değerlendirme Aracı ile Scratch Proje Değerlendirme Rubriği" ile toplanmıştır. Toplanan verilerin analizinde nicel veri analiz yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, Blok tabanlı Scratch uygulamalarına dayalı eğitimin okul öncesi öğretmen adaylarının bilgi işlemsel düşünme becerileri ve bilimsel yaratıcılık becerileri üzerinde etkili olduğunu göstermiştir. Bilgi işlemsel düşünme becerileri; işbirliklilik, yaratıcılık, kritik düşünme, algoritmik düşünme ve problem çözme olmak üzere beş alt faktöründen oluşmaktadır. Deney ve kontrol gruplarına bakıldığında bilgisayarca düşünme ölçeği alt boyutlarında yer alan; yaratıcılık, algoritmik düşünce ve kritik düşünme boyutlarına ilişkin sontest puanları arasında anlamlı fark belirlenmiştir. Ancak işbirlikçi ve problem çözme boyutlarında istatiksel olarak anlamlı fark oluşmamıştır. Bilimsel yaratıclık ölçeği deney grubunda bilimsel yaratıcılık toplam öntest ile sontest puanlarında anlamlı fark elde edilmiştir. Kontrol grubunda ise bilimsel yaratıcılık toplam öntest ile sontest puanlarında anlamlı fark yoktur. Dr. Scratch değerlendirme rubriğine göre; öğretmen adayları tarafından hazırlanan Scratch projelerinin 18 tanesinin (%62,1) gelişiyor düzeyinde ve 11 tanesinin (%37,9) uzman düzeyinde olduğu görülmektedir. Öğretmen adaylarının projelerinde kullanmış oldukları programlama kavramlarında en yaygını akış kontrolü, paralellik ve senkronizasyon olurken; en az ise mantıksal düşünme olduğu görülmektedir. Bu doğrultuda, blok tabanlı Scratch eğitimi ve uygulamalarının bilgi işlemsel düşünme becerisi ile bilimsel yaratıcılığı geliştirmede olumlu etkisinin olduğu ve ilgili yöntemin kullanımının yaygınlaştırılması önerilmektedir.
Tasarım odaklı düşünme temelli STEM uygulamalarının öğrencilerin bilgi işlemsel ve yaratıcı düşünme becerileri ile STEM motivasyonuna etkilerinin incelenmesi
Bu araştırmada, tasarım odaklı düşünme yaklaşımıyla yapılandırılan STEM uygulamalarının öğrencilerin bilgi işlemsel düşünme, yaratıcı düşünme ve STEM motivasyonu üzerindeki etkileri, cinsiyet değişkeni bağlamında incelenmiştir. Araştırma, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Kastamonu ilinde yer alan bir ortaokulda, 7. sınıf düzeyindeki öğrencilerle yarı deneysel desen çerçevesinde yürütülmüştür. Çalışma grubunun belirlenmesinde deneklere erişebilme kolaylığı, okulda 7. sınıf seviyesinde iki farklı şubesinin olması ve Matematik ve Bilim Uygulamaları dersi ya da benzeri disiplinlerarası uygulamaların bulunması göz önünde bulundurularak deney ve kontrol grupları 35'er kişiden oluşturulmuştur. Uygulama sürecinde deney ve kontrol gruplarına yönelik ön test ve son test ölçümleri yapılmış; ölçme aracı olarak Bilgi İşlemsel Düşünme Ölçeği, Bilimsel Yaratıcılık Ölçeği ve STEM Motivasyon Ölçeği kullanılmıştır. Veriler, zaman (ön test–son test), grup (deney–kontrol) ve cinsiyet değişkenlerine dayalı Çok Faktörlü Varyans Analizi (Repeated Measures GLM) ile analiz edilmiştir. Analizler sonucunda, bilgi işlemsel düşünme becerilerine ilişkin olarak deney grubundaki öğrencilerin puanlarında anlamlı düzeyde artış gözlemlenmiş, kontrol grubundaki öğrencilerde ise bu artışın daha sınırlı olduğu belirlenmiştir. Özellikle deney grubunda hem kız hem de erkek öğrencilerin gelişim gösterdiği, bu gelişimin grup genelinde tutarlı olduğu; kontrol grubunda ise bireyler arası farklılıkların daha belirgin olduğu tespit edilmiştir. Yaratıcılık değişkeni açısından deney grubunda anlamlı bir artış gözlemlenirken, bu artışın hem kız hem de erkek öğrencilerde meydana geldiği, ancak bazı alt gruplarda bu artışın daha yüksek düzeyde gerçekleştiği belirlenmiştir. Kontrol grubunda ise yaratıcılık puanlarında ya sınırlı bir artış ya da bazı gruplarda düşüş gözlenmiştir. Ayrıca, yaratıcılık değişkeninde grup ve cinsiyet değişkenlerinin etkileşiminin istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır. STEM motivasyonuna ilişkin olarak, deney grubundaki öğrencilerin motivasyon düzeylerinde anlamlı bir yükseliş olduğu; bu yükselişin her iki cinsiyet grubunda da görülmekle birlikte, bazı cinsiyet gruplarında daha belirgin olduğu belirlenmiştir. Kontrol grubundaki öğrencilerde ise STEM motivasyonunda sınırlı düzeyde bir değişim yaşandığı; bazı alt gruplarda ise motivasyon düzeylerinin sabit kaldığı veya çok az arttığı tespit edilmiştir. STEM motivasyonunda da zaman, grup ve cinsiyet değişkenlerinin etkileşiminde bazı anlamlı sonuçlara ulaşılmıştır. Genel olarak değerlendirildiğinde, araştırma süreci sonunda deney grubundaki öğrencilerin bilgi işlemsel düşünme, yaratıcılık ve STEM motivasyonu düzeylerinde anlamlı ve olumlu değişimler gözlemlenmiş, bu değişimlerin çoğunun cinsiyet gruplarını da kapsayan istatistiksel etkileşimlerle desteklendiği görülmüştür. Kontrol grubunda ise gelişim daha sınırlı kalmış ve bazı değişkenlerde anlamlı farklar oluşmamıştır. Elde edilen bulgular, disiplinler arası ve öğrenci merkezli tasarım odaklı STEM uygulamalarının, öğrencilerin yaratıcı ve bilgi işlemsel düşünme becerilerini geliştirmede ve STEM'e yönelik motivasyonlarını artırmada etkili olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar, eğitim ortamlarında tasarım odaklı düşünme yaklaşımının yapılandırılmış STEM etkinlikleriyle bütünleştirilerek daha yaygın ve sistematik biçimde kullanılmasının öğrenciler açısından fayda sağlayabileceğine işaret etmektedir.
Öğretmen adaylarının çevrimiçi öğrenmeye hazırbulunuşluk düzeyleri ve bilgi işlemsel düşünme becerilerinin değerlendirilmesi
Bu araştırmanın amacı, öğretmen adaylarının çevrimiçi öğrenmeye hazırbulunuşluk düzeylerini ve bilgi işlemsel düşünme becerileri düzeylerini; bölüm, sınıf düzeyi, cinsiyet, haftalık internet kullanma süresi ve daha önce çevrimiçi veya çevrimdışı eğitim alıp almadıkları değişkenlerine göre çevrimiçi öğrenmeye hazırbulunuşluk düzeylerinde anlamlı bir fark olup olmadığını; bölüm, sınıf düzeyi ve cinsiyet değişkenlerine göre bilgi işlemsel düşünme becerilerinde anlamlı bir fark olup olmadığını ve öğretmen adaylarının çevrimiçi öğrenmeye hazırbulunuşluk düzeyleri ile bilgi işlemsel düşünme becerileri arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Bu amaca yönelik olarak, ülkemizde Batı Karadeniz'de bir devlet üniversitesinin Eğitim Fakültesi'nde eğitim görmekte olan tüm bölüm ve sınıf düzeyinde ulaşılan 837 öğretmen adayına Hung vd. (2010) tarafından geliştirilen ve Yurdugül ve Alsancak Sırakaya (2013) tarafından Türkçe uyarlaması yapılan "Çevrimiçi Öğrenmeye Hazırbulunuşluk Ölçeği" ve Korkmaz vd. (2017) tarafından geliştirilen "Bilgi işlemsel Düşünme Becerileri Ölçeği" uygulanmıştır. Normal dağılım göstermeyen Çevrimiçi Öğrenmeye Hazırbulunuşluk testi verileri parametrik olmayan testlerle analiz edilmiştir. Çevrimiçi Öğrenmeye Hazırbulunuşluk Ölçeği'nden elde edilen verilerin cinsiyete ve daha önce çevrimiçi eğitim alıp almama durumuna göre analizinde Mann-Whitney U testi kullanılmıştır. Bölüm, sınıf düzeyi ve haftalık ortalama internet kullanım sürelerinde ise Kruskal-Wallis testi kullanılmıştır. Farkın kaynağını bulmak için Dunnett's C testi kullanılmıştır. Bilgi işlemsel Düşünme Becerileri Ölçeği'nden elde edilen ve normal dağılım gösteren verilerin analizinde cinsiyet değişkenine göre farkı bulmak için t testi; bölüm ve sınıf değişkenine göre farkı bulmak için ANOVA testi kullanılmıştır. Çevrimiçi öğrenmeye hazırbulunuşluk düzeyi ile bilgi işlemsel düşünme becerileri arasındaki ilişkiyi bulmak için Pearson Korelasyon Testi kullanılmıştır. Verilerin analizi sonucunda, öğretmen adaylarının, çevrimiçi öğrenmeye hazırbulunuşluğun alt boyutları olan özgüdümlü öğrenme, çevrimiçi iletişim özyeterliği ve öğretmen motivasyonu alt boyutlarında ve tüm ölçeğin test puanında kendilerini ortalamanın üstünde yeterli buldukları ancak bilgisayar ve internet özyeterliği ile öğrenen kontrolü alt boyutlarında kendilerini ortalama düzeyde ne yeterli ne de yetersiz olarak gördükleri bulunmuştur. Bilgisayar ve internet özyeterliği ile öğrenen kontolü alt boyutlarında ve çevrimiçi öğrenmeye hazırbulunuşluk test puanında bölümler arası anlamlı bir fark vardır ve İngilizce Öğretmenliği öğrencileri bu alt boyutlarda ve ölçek test puanında en yüksek hazırbulunuşluk düzeyine sahiptir. Sınıf düzeyine göre çevrimiçi iletişim özyeterliği, özgüdümlü öğrenme ve bilgisayar ve internet özyeterliği alt boyutları ile çevrimiçi öğrenmeye hazırbulunuşluk düzeyinde sınıf düzeyine göre anlamlı bir fark oluştuğu ve öğretmen adaylarının çevrimiçi öğrenmeye en az 1. sınıfta en çok 4. sınıfta hazır oldukları söylenebilir. Özgüdümlü öğrenme alt boyutunda kadınların, çevrimiçi iletişim özyeterliği alt boyutunda ise erkeklerin hazırbulunuşlukları daha yüksektir, diğer alt boyutlarda ve ölçek test puanında ise cinsiyetler arasında anlamlı bir fark yoktur. Haftalık ortalama internet kullanım süresinin çevrimiçi öğrenmeye hazırbulunuşluk düzeyine etkisi yoktur. Daha önce çevrimiçi veya çevrimdışı eğitim almış olmak çevrimiçi öğrenmeye hazırbulunuşluğu arttırmaktadır. Öğretmen adayları bilgi işlemsel düşünme becerilerinde ve bu becerinin yaratıcılık, problem çözme, işbirliği ve eleştirel düşünme alt boyutlarında kendilerini ortalamanın üstünde yeterli olarak algılamakta, algoritmik düşünme alt boyutunda ise ortalama düzeyde bulmaktadırlar. Bilgi işlemsel düşünme becerileri ve algoritmik düşünme alt boyutu öğretmen adaylarının okudukları bölüme göre değişmektedir. Sınıf düzeyi bilgi işlemsel düşünme becerilerini ve bunun yaratıcılık ve algoritmik düşünme alt boyutlarını 4. sınıflar lehine etkilemektedir. Algoritmik düşünme ve eleştirel düşünme alt boyutlarında erkekler, problem çözme alt boyutunda ise kadınlar kendilerini daha güçlü algılamaktadırlar ancak bilgi işlemsel düşünme becerileri açısından cinsiyetler arasında anlamlı bir fark yoktur. Öğretmen adaylarının çevrimiçi öğrenmeye hazırbulunuşluk düzeyleri ve bilgi işlemsel düşünme becerileri arasında ilişki yoktur. Öğretmen yetiştiren eğitim fakültelerinin program tasarlayıcılarına öğretmen adaylarının bilgi işlemsel düşünme becerilerinin alt boyutlarını, bilgisayar ve internet özyeterliklerini ve öğrenen kontrolü özelliklerini geliştirecek programlar tasarlamaları, öğretmen adaylarına çevrimiçi aldığı dersleri yansıtıcı değerlendirmeler yapmalarını gerektiren bir ölçme yöntemi uygulamaları önerilebilir. Ayrıca, gelecekteki araştırmalar için çevrimiçi öğrenmeye hazırbulunuşluğun ve bilgi işlemsel düşünme becerilerinin alt boyutlarının çeşitli demografik özelliklere göre araştırılması, deneysel çalışmalar yoluyla çevrimiçi öğrenmeye hazırbulunuşluk ve bilgi işlemsel düşünme becerilerinin öğrencilerin ve öğretmen adaylarının performansa dayalı etkisi ve çevrimiçi öğrenmeye hazırbulunuşluk ile bilgi işlemsel düşünme becerileri arasındaki ilişkinin araştırılması önerilebilir.
STEM etkinliklerinin okul öncesi öğretmen adaylarının bilgi işlemsel, eleştirel ve çok boyutlu 21.yüzyıl becerilerine etkisi
Bu araştırmada, okul öncesi öğretmen adaylarının geliştirilen STEM etkinlikleri ile bilgi işlemsel düşünme, eleştirel düşünme ve çok boyutlu 21.yüzyıl becerileri arasındaki ilişki incelenmiştir. Araştırma sürecinde nicel araştırma yaklaşımlarından olan yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmaya uygun örnekleme yöntemi ile belirlenmiş 78 okul öncesi öğretmen adayı katılım sağlamıştır. Araştırma kapsamında deney ve kontrol grupları oluşturulmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak alanyazında geçerliği ve güvenirliği bulunan üç farklı ölçek kullanılmıştır. Araştırma toplam 10 haftalık bir süreci kapsamaktadır. COVID-19 pandemisi nedeniyle uygulamalar çevrimiçi olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonuçları nicel veri analizi yöntemleri kullanılarak SPSS programı aracılığıyla çözümlenmiştir. Araştırma verilerinin analizinde betimsel ve çıkarımsal istatistik teknikleri kullanılmıştır. Araştırma sonuçları incelendiğinde gerek deney grubunda gerekse de kontrol grubunda olumlu yönde ve anlamlı farklılıklar oluştuğu görülmektedir. Ancak deney grubunda meydana gelen değişim oranları kontrol grubuna göre daha yüksek ve anlamlı bir şekilde gerçekleşmiştir. Araştırma sonuçları okul öncesi dönemde geliştirilen STEM etkinliklerinin öğretmen adaylarının bilgi işlemsel düşünme, eleştirel düşünme ve 21.yüzyıl becerilerini olumlu yönde geliştirdiğini ifade etmektedir.
Öğretmen adaylarının öz yeterlik inançları ile bilgi işlemsel düşünme becerilerinin incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, öğretmen adaylarının öz yeterlik inançları ile bilgi işlemsel düşünme becerileri ve bunlar arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Araştırmada öğretmen adaylarının öz yeterlik ve bilgi işlemsel düşünme becerileri; cinsiyet, yaş, bölüm, sınıf, ağırlıklı genel not ortalamaları, mezun oldukları lise türüne göre incelenmiştir. Doğup büyüdükleri yerleşim yeri, okul memnuniyetleri, meslek tercih nedenleri, dünya görüşü, programlamayla ilgili ders alma durumu, internet kullanım süresi ve interneti kullanım amacı da incelenmiştir. Araştırmada nicel yöntemlerden ilişkisel tarama deseni kullanılmıştır. Bu araştırmanın evrenini 2021-2022 eğitim öğretim yılı Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesinde öğrenim gören öğretmen adayları örneklemini ise, 848 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Veri toplama amacıyla araştırmacı tarafından hazırlanan Kişisel Bilgi Formu, Öğretmen Özyeterlik İnancı ölçeği ile Bilgi İşlemsel Düşünme Ölçeği kullanılmıştır. Bu araştırmada öz yeterlik ölçeği Cronboach Alfa güvenirlik katsayısı ,94; bilgi işlemsel düşünme ölçeği Cronboach Alfa güvenirlik katsayısı ,87 olarak belirlenmiştir. Veriler bilgisayar paket programıyla analiz edilmiştir. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, Normal dağılmayan ilişkisiz ikili örneklemlerde Mann Whitney U testi, ilişkisiz ikiden çok örneklem içeren verilerde Kruskal Wallis H testi kullanılmıştır. Çoklu örneklemler arasındaki farklılığı bulmak için Bonferroni düzeltmeli çoklu karşılaştırma testi, değişkenler arasındaki ilişkiyi incelemek için Spearman Korelasyon analizi yapılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre öğretmen adaylarının öz yeterlik inançları ve bilgi işlemsel beceri düzeyleri "yüksek" çıkmıştır. Öz yeterlik inancı ölçeği ile bilgi işlemsel düşünme ölçeği arasında orta düzeyde pozitif yönlü anlamlı ilişki olduğu bulunmuştur. Cinsiyet ve mezun olunan lise iki ölçekte de anlamlı fark oluşturmamıştır. BİDB ölçeğinde programlama ders durumu ile interneti kullanım amacının anlamlı farka sebep olduğu görülmüştür.
Ortaokul öğrencilerinin bilgi işlemsel düşünmesine etki eden faktörler
Bu araştırmanın amacı öğrencilerin, programlamaya yönelik tutumu, matematiğe yönelik tutumu, matematik öz-yeterlilik algısı, bilgi işlemsel düşünme öz-yeterlilik algısı, cinsiyet ve halihazırda kodlama dersi alma durumlarının bilgi işlemsel düşünmelerine ne derecede etki ettiğini belirleyebilmektir. Bu kapsamda araştırmanın çalışma grubu İstanbul ilindeki ortaokullarda bulunan 5., 6. ve 7. sınıf öğrencilerinden oluşan toplam 689 öğrencidir. Araştırma nicel araştırma yöntemlerinden biri olan ilişkisel tarama modeli kullanılarak yapılmıştır. Araştırmada kullanılan nicel verileri toplamak için, Bilgi İşlemsel Düşünme Becerisine Yönelik Öz-Yeterlilik Algısı Ölçeği, Ortaokul Öğrencilerinin Matematik Tutumlarına Yönelik Ölçek, Matematik Öz-Yeterlilik Algısı Ölçeği, Ortaokul Öğrencilerinin Programlamaya Yönelik Tutumları Ölçeği, Bilgi İşlemsel Düşünme Testi Ölçeği kullanılmıştır. Toplanan veriler SPSS 26 programında analiz edilmiştir. Gerçekleştirilen normallik testlerinde verilerin normal dağılım sergilediği görüldüğünden parametrik istatistik tekniklerinden Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) ve Çoklu Doğrusal Regresyon Analizleri yapılmıştır. Ayrıca Post-Hoc yöntemlerinden Tukey testi, korelasyon testi olarak da Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Testi kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda ulaşılan bulgulara göre, öğrencilerin programlamaya yönelik tutumu, matematiğe yönelik tutumu ve matematik öz-yeterlilik algısı, bilgi işlemsel düşünmelerini istatistiksel olarak anlamlı seviyede yordamaktadır. Öğrencilerin cinsiyeti, bilgi işlemsel düşünme öz-yeterlilik algısı ve halihazırda kodlama dersi alıp almamalarının ise bilgi işlemsel düşünmelerine istatistiksel olarak anlamlı bir etkisinin olmadığı görülmüştür.
Soyutlama, örüntü tanımlama ve algoritma tasarımı becerilerinin ortaokul matematik dersi öğretim programı, öğretmen ve öğrenci bağlamında incelenmesi
Bilgi işlemsel düşünme becerisinin alt boyutları olan soyutlama, örüntü tanımlama ve algoritma tasarımı becerisi matematik eğitiminde etkin rol almaktadır. Matematiğin bir soyutlama bilimi olması ve matematik kavramının büyük çoğunluğunun soyutlama sonucu elde edilmesi de, matematik eğitiminde soyutlamayı içeren bilgi oluşturma sürecini anlamayı ayrıca önemli kılmaktadır. Örüntü tanıma ve örüntü tanımlama becerisine sahip öğrenciler matematiksel kavramlar arasındaki ilişkiyi kolaylıkla anlayıp kavrayabilirler. Karşılaşılan problemleri analiz ederek çözüme yönelik adımları sade bir şekilde ifade etmek yani problemin çözümü için algoritma tasarımı yapmak çözüme kısa ve etkili bir yoldan ulaşmayı sağlamaktadır. Bu çalışmada soyutlama, örüntü tanımlama ve algoritma tasarımı becerilerini matematik dersi öğretim programı kazanımlarında incelemek, 7. sınıf öğrencilerinin bu üç beceri boyutunda farkındalıklarını belirlemek ve matematik öğretmenlerinin bilgi işlemsel düşünme becerisine yönelik farkındalıklarını ortaya çıkarmak amaçlanmaktadır. Bu araştırma nitel araştırma yöntemi olan çoklu durum çalışması ile yürütülmüştür. Araştırmada öğretim programı kazanımlarına yönelik belge inceleme formu, öğrencilerin soyutlama-örüntü tanımlama ve algoritma tasarımı becerilerine yönelik beceri testi, araştırmacı tarafından hazırlanan ders içi etkinlikler, öğrenci görüşme formu ve öğretmen görüşme formu veri toplama araçları olarak kullanılmıştır. Geliştirilen etkinlikler için 20 kişilik bir sınıf ile pilot uygulama yapılmıştır. Etkinlikler uzman görüşü ve pilot uygulama sonucunda son haline getirilmiştir. 20 kişilik bir sınıf ile esas uygulama yapılarak etkinlik cevap kağıtları, sınıf içindeki video kayıtları ve görüşme ses kayıtları analiz edilmiştir. Etkinlik cevap kağıtları araştırmacı tarafından hazırlanan rubrik ile puanlandırılmıştır. Öğretim programına yönelik belge inceleme formu ve öğretmenlerin farkındalıklarını belirlemek için yedi matematik öğretmenine uygulanan görüşme formu analiz edilmiştir. Sınıf seviyelerine göre soyutlama, örüntü tanımlama ve algoritma tasarımı becerisinin incelenmesi sonucunda her sınıf seviyesi kazanımlarına üç alt becerinin denk geldiği görülmektedir. Soyutlama becerisi tüm sınıf seviyelerinde en fazla ortaya çıkarken örüntü tanımlama becerisi her sınıf seviyesinde en az şekilde ortaya çıkmaktadır. Yedinci sınıf öğrencilerinin soyutlama becerisi için etkinlik cevap kağıtlarında %55'inin sınıf ortalaması üzerinde beceri sergilediği görülürken %45'inin ortalamanın altında beceri sergilediği görülmektedir. Öğrencilerin örüntü tanımlama becerisinde %50'sinin sınıf ortalaması üzerinde beceri sergilediği görülürken %50'sinin sınıf ortalaması altında beceri sergilediği görülmektedir. Algoritma tasarımı becerisinde ise öğrencilerin %45'i sınıf ortalaması üzerinde beceri sergilerken %55'i sınıf ortalaması altında beceri sergilemektedir. Matematik öğretmenlerinin bilgi işlemsel düşünmeyi bir problem çözme becerisi olarak tanımladıkları ve geliştirebilmek için ders içeriği, öğretim programı, öğretmen, ders kitapları, sınıf ortamı ve yaş grubu için önerilerde bulunduğu görülmektedir.
Fiziksel programlama aracı destekli programlama öğretiminin ortaokul öğrencilerinin bilgi işlemsel düşünme becerilerine ve özyeterlik algılarına etkisi
Bu çalışmanın amacı, fiziksel programlama aracı destekli metin tabanlı programlama öğretiminin ortaokul öğrencilerinin bilgi işlemsel düşünme becerilerine ve özyeterlik algılarına etkisini incelemektir. Karma araştırma yöntemi türlerinden sıralı açıklayıcı desende yürütülen çalışmaya, Ankara ilinde özel bir ortaokulda okuyan 85 ortaokul öğrencisi katılmıştır. Çalışma kapsamında 6 hafta süresince fiziksel programlama aracı olan micro:bit destekli Python programlama dili öğretimi yapılmıştır. Veri toplama aracı olarak Bilgi İşlemsel Düşünme Becerilerine Yönelik Öz Yeterlik Algısı Ölçeği (BİDBÖA), 2016-2020 tarihleri arasından seçilmiş Bilge Kunduz Uluslararası Enformatik ve Bilgi İşlemsel Düşünme Etkinliği Soruları, programlama aracı, kavram ve süreçlerine yönelik kazanım testi ile yarı yapılandırılmış görüşme soruları kullanılmıştır. Ön test ve son testten elde edilen bulgulara göre, öğrencilerin bilgi işlemsel düşünme becerilerine yönelik öz yeterlilik algılarında ve bilgi işlemsel düşünme becerilerinde anlamlı ve pozitif yönde bir farklılık bulunmuştur. Yapılan öğretim sonucunda öğrencilerin programlama kavram ve süreçlerine yönelik kazanımlara ulaştığı ve dersteki performanslarının yüksek olduğu görülmüştür. Programlama öğretiminde öğrenciler, fiziksel programlama aracı destekli Python programlama dili öğrenirken uygun söz dizimi yazma, verilen bir söz dizimini test etme ve hata ayıklama becerilerininin yanı sıra; bu süreçte programlama kavramlarından değişken, koşullu ifade, döngü ve fonksiyonu kullanabildikleri gözlemlenmiştir. Uygulama sonunda öğrencilerle yapılan odak grup görüşmesinde; öğrenciler fiziksel programlama aracı destekli metin tabanlı programlama dili ile programlama yaparken motive oldukları ve daha çok programlama etkinliği yapmak istediklerini belirtmişlerdir. Ayrıca fiziksel programlama aracı ile programlama kavramlarını daha kolay anladıklarını ve programlama yaparken hatalarını daha rahat bulabildiklerini ifade etmişlerdir. Öğrencilerin çoğunluğu daha önce program yazarken döngü ve liste kullanımında sorun yaşarken fiziksel programlama aracı ile metin tabanlı programlama öğrenirken zorlanmadıklarını ifade etmişlerdir. Tüm bu bulgular ışığında, fiziksel programlama aracı destekli programlama öğretiminin öğrencilerin programlama kavram ve süreçlerine ilişkin öğrenmelerini olumlu yönde etkilediği ortaya çıkmıştır.
Fen bilgisi öğretmen adaylarının STEM ders planı geliştirme ve uygulama sürecinin incelenmesi
Bu araştırmada, STEM ders planı geliştirme ve uygulama sürecinin fen bilgisi öğretmen adaylarının STEM'e yönelik tutumlarına, entegre STEM öğretim yönelimlerine ve anlayışlarına, bilgi işlemsel düşünme becerilerine etkisinin ve bu süreçte hazırlanan STEM ders planlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, nicel ve nitel verilerin bir arada olduğu karma yöntem desenlerinden biri olan iç içe karma desen kullanılarak tasarlanmıştır. STEM ders planı geliştirme ve uygulama sürecinin etkisini belirlemek amacıyla nicel veriler, katılımcıların entegre STEM öğretim anlayışlarını ve hazırladıkları STEM ders planlarındaki değişimi derinlemesine incelemek amacıyla da nitel veriler toplanmıştır. Nicel veri toplama sürecinde "STEAM Tutum Ölçeği", "Entegre FeTeMM Öğretimi Yönelim Ölçeği" ve "Bilgi İşlemsel Düşünme Ölçeği"; nitel veri toplama sürecinde ise "STEM Entegrasyonu Müfredat Değerlendirme Aracı" ve yarı yapılandırılmış odak grup görüşme formu kullanılmıştır. Amaçlı örneklem yöntemlerinden biri olan ölçüt örneklem kullanılarak araştırmanın çalışma grubu belirlenmiştir. Çalışma grubu, 3. sınıfta öğrenime devam eden 34 fen bilgisi öğretmen adayından oluşmaktadır. Asıl uygulama sürecinden önce 12 hafta süren bir pilot uygulama yapılmış, yaşanan eksiklikler göz önüne alınarak asıl uygulama süreci tasarlanmıştır. Asıl uygulama süreci 80 ders saati olmak üzere toplam 16 haftadan oluşmaktadır. Uygulamanın başında katılımcılara STEM öğretimine yönelik teorik bilgiler sunulmuştur. Beş gruba ayrılan katılımcıların STEM ders planı geliştirmeleri ve akranlarının öğrenci olduğu sınıfta, hazırlanan ders planlarının uygulanması istenmiştir. Uygulama öncesi ve sonrasında çalışma grubuna ölçekler uygulanmış, odak grup görüşmeleri gerçekleştirilmiştir. Gruplar halinde hazırlanan STEM ders planları uzmanlar tarafından incelenerek katılımcılara geri dönütler verilmiştir. Katılımcılar, geri dönütlere göre düzenledikleri STEM ders planlarını sınıfta uygulamıştır. STEM ders planları ve odak grup görüşmelerinden; "Motive Edici ve İlgi Çekici Bağlam", "Mühendislik Tasarım Zorluğu", "Bilim İçeriğinin Entegrasyonu", "Matematik İçeriğinin Entegrasyonu", "Öğretim Stratejileri", "Takım Çalışması", "İletişim", "Performans ve Biçimlendirici Değerlendirme" ve "Organizasyon" olmak üzere toplam dokuz kategori elde edilmiştir. Elde edilen bulgulardan yola çıkarak STEM ders planı geliştirme ve uygulama sürecinin fen bilgisi öğretmen adaylarının STEM tutumlarını, entegre STEM öğretim yönelimlerini ve bilgi işlemsel düşünme becerilerini istatistiksel olarak anlamlı ve olumlu yönde etkilediği belirlenmiştir. Yapılan son görüşmeler incelendiğinde, bu süreçte fen bilgisi öğretmen adaylarının entegre STEM öğretim anlayışlarının geliştiği tespit edilmiştir. Hazırlanan STEM ders planları incelendiğinde ise son ders planlarından alınan puanların ilk ders planlarından alınan puanlara göre daha yüksek olması öğretmen adaylarının STEM ders planı hazırlama konusunda geliştiğini ve bu süreçte STEM ders planlarının niteliğinin arttığını göstermektedir. Araştırmadan elde edilen bulgular ayrıntılı olarak doğrudan alıntılara yer verilerek sunulmuş ve sonuçlar literatürle desteklenerek tartışılmıştır. Çalışmanın sonunda araştırmacılara, öğretmen yetiştirme programlarını hazırlayan uzmanlara ve gelecekteki uygulamalara yönelik öneriler sunulmuştur.
Özel yetenekli öğrencilere yönelik bilgi işlemsel düşünme odaklı bir öğretim tasarımı geliştirilmesi
Bu çalışmanın amacı, özel yetenekli öğrencilerin bilgi işlemsel düşünme (BİD) becerilerini geliştirmeye yönelik olarak hazırlanan bir öğretim tasarımının; öğrencilerin eleştirel düşünme eğilimleri, BİD becerilerine yönelik öz yeterlik algıları ve BİD becerilerinin gelişimi üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırma, Tasarım Geliştirme Araştırması (TGAM) yaklaşımı kapsamında, Eğitim Tasarım Araştırması (ETA; Educational Design Research – EDR) modeli esas alınarak gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubunu, Bilim ve Sanat Merkezi (BİLSEM) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme (BYF) programına devam eden, örgün eğitimde 6. sınıf düzeyinde öğrenim gören toplam 12 özel yetenekli öğrenci oluşturmaktadır. Bu öğrenciler, amaçlı örnekleme yöntemlerinden tipik durum örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenmiştir. Öğretim tasarımının etkilerinin değerlendirilmesi amacıyla hem nitel hem de nicel veri toplama araçları kullanılmıştır. Nitel veriler araştırmacı tarafından geliştirilen BİD gözlem formu ile yapılan gözlemler, saha çalışmaları sırasında araştırmacı tarafından tutulan ayrıntılı saha notları, öğrenciler tarafından doldurulan BİD etkinlik formları ve çalışma kağıtlarının değerlendirilmesi ile öğrenci odak görüşmelerinden elde edilen verilerden oluşmaktadır. Nicel veriler ise BİD Becerisine Yönelik Öz Yeterlik Algısı Ölçeği (BİDBÖA) ve UF/EMI Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği kullanılarak elde edilmiştir. Toplanan nicel veriler, SPSS 27 programı ile analiz edilmiştir. Araştırmanın nicel analiz sonuçları, öğrencilerin eleştirel düşünme eğilimleri ile bilgi işlemsel düşünme becerilerine yönelik öz yeterlik algılarında, ön test ve son test sonuçları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunduğunu ve bu farkın yüksek etki büyüklüğüne sahip olduğunu ortaya koymuştur. Nitel analiz bulguları ise öğrencilerin BİD becerilerinde belirgin bir gelişim kaydettiğini ve eleştirel düşünme becerilerinin de bu süreçte ilerleme gösterdiğini ortaya koymuştur. Nicel ve nitel verilerin bütüncül analizi, geliştirilen öğretim tasarımının özel yetenekli öğrencilerin eleştirel düşünme eğilimlerini anlamlı düzeyde güçlendirdiğini, bilgi işlemsel düşünmeye yönelik öz yeterlik algılarını belirgin şekilde artırdığını ve BİD becerilerinde kayda değer bir gelişim sağladığını ortaya koymuştur.
Veri bilimi etkinliklerinin ortaokul öğrencilerinin bilgi işlemsel düşünme becerilerine etkisi
Teknoloji hızla gelişirken, bireylerin bu gelişime kolayca uyum sağlamaları için gereken becerilerden biri de bilgi işlemsel düşünme becerisidir. Bu çalışmanın amacı ortaokul öğrencileri için geliştirilen veri bilimi etkinliklerinin küçük yaştan itibaren sahip olunması gereken bir beceri olan bilgi işlemsel düşünme becerisine etkisinin incelenmesi ve uygulanan programın öğrenci görüşlerine göre değerlendirilmesidir. Çalışma 7. sınıfta öğrenim gören 19 öğrenci ile yürütülmüştür. Bu çalışmada nitel verilerle desteklenmiş, nicel araştırma yöntemlerinden tek gruplu ön-test son-test zayıf deneysel desen kullanılmıştır. Çalışmada önce yarı yapılandırılmış görüşme tekniği uygulanarak ihtiyaç analizi yapılmış ve nitel verilere dayalı olarak deneysel çalışma tasarlanmıştır. Elde edilen veriler analiz edildikten sonra ortaokul öğrencileri için veri bilimi etkinlikleri geliştirilmiş ve uygulanmıştır. Uygulama süreci öncesinde ve sonrasında bilgi işlemsel düşünme becerisi başarı testi ve bilgi işlemsel düşünme becerisi öz yeterlik algısı ölçeği kullanılarak nicel veriler elde edilmiş ve bağımlı-bağımsız örneklem t testi kullanılarak analiz edilmiştir. Nicel veriler elde edildikten sonra çalışmanın son aşamasında öğrencilerin etkinlikler ve uygulama süreci hakkında görüşleri yarı yapılandırılmış görüşme formu ile alınmış ve veriler içerik analizi yöntemi ile analiz edilmiştir. Ortaokul öğrencileri için geliştirilen veri bilimi etkinliklerinin uygulama sonucunda bilgi işlemsel düşünme becerisi akademik başarıları ön test- son test arasında anlamlı bir fark olduğu sonucuna varılmıştır. Elde edilen bu sonucun cinsiyet açısından anlamlı olmadığını sonucuna varılmıştır. Çalışma sonucunda öğrencilerin bilgi işlemsel düşünme becerisi öz yeterlik algıları ön test- son test arasında test genelinde anlamlı bir fark olduğu ortaya çıkmıştır. Fakat ölçek alt boyutlarına bakıldığında problem çözme yeterliği alt boyutunda ön test-son test arasında anlamlı bir fark olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerle yapılan görüşme sonucunda veri bilimi etkinliklerinin problem çözme ve düşünme becerilerini geliştirdiğinin, öğrendikleri bilgilerin ve kazandıkları becerilerin akademik başarılarına ve kişisel gelişimlerine olumlu yönde katkı sağladığı sonucuna varılmıştır. Anahtar kelimeler: Bilgi işlemsel düşünme becerisi, veri bilimi, veri bilimi etkinlikleri, ortaokul öğrencileri