Bilinç üzerine fenomenolojik bir değerlendirme: Merleau-Ponty

Çağdaş tartışmaların kuşkusuz en önemli problemi bilincin ne olduğuyla ilgilidir. Bilinç problemi hem zihin felsefesi alanında hem de bilişsel bilimler alanında sıklıkla ele alınan ve çeşitli araştırmalarla açıklanmaya çalışılan bir yapıdır. Yapılan çalışmalar ve araştırmalarla birlikte henüz bilincin tam olarak ne olduğuna dair uzlaşılan bir zemin bulunamamaktadır. Uzlaşmanın olmaması bilince dair bilgimizin kısır bir yapıda olduğunu göstermemektedir. Sadece her çalışma alanının kendine özgü yaklaşımıyla bilincin farklı yapılarda açıklandığını göstermektedir. Bilinç problemi oldukça eski bir düşünce süreciyle günümüze gelmektedir. Bu problem sistematik olarak zihin-beden düalizminin ortaya çıkardığı problemin günümüz versiyonu olarak ele alınabilir. Bunun nedeni bilince dair açıklamaların ya indirgemeci bir yapıyla ele alınması ya da bilincin doğasının tam olarak anlaşılamamasından kaynaklanmaktadır. Bu bağlamda bilinç açıklamaları genel anlamıyla canlı organizmanın bir yapısı olarak görülmek yerine sanki tek bir yapıyı işaret ediyormuş gibi ele alınır. Tam da bu noktada 20. yüzyıl fenomenoloji geleneğiyle birlikte bilince dair yeni bir yaklaşımın söz konusu olup olmadığı karşımıza çıkar. Özellikle fenomenoloji geleneğinin önemli isimlerinden biri olan Merleau-Ponty'nin bilinç, beden ve dünya hakkında yapmış olduğu açıklamalarla yeni bir yaklaşımın yarım yüzyıl önce ortaya çıktığını söyleyebiliriz. Bu yüzden bu çalışmada Merleau-Ponty'nin canlı varlıklar söz konusu olduğunda bilinç açıklamasının özne, beden ve dünya bağlamında ele alınmasına dair görüşlerini ortaya koymaya çalıştık. Dahası Merleau-Ponty'nin görüşlerinin günümüz çağdaş zihin çalışmalarına olan etkilerinin ne olduğunu ve bilincin temel yapısı itibariyle özne, beden ve dünya yapısının bütünlükçü bir etkileşimle ele alınabileceğini ortaya koymaya çalıştık.