Bilişim teknolojileri öğretmen yeterliklerinin öğretim elemanı, öğretmen adayı ve öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi

Araştırmanın temel amacı, Yüksek Öğretim Kurulu tarafından 2006-2007 öğretim yılından itibaren uygulamaya konulan Eğitim Fakültesi Programları ile Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi (BÖTE) bölümlerinden mezun bilişim teknolojileri öğretmenleri özel alan yeterliklerini; bilişim teknolojileri öğretim elemanlarına, öğretmen adaylarına ve öğretmen görüşlerine göre değerlendirmektir. Bu genel amaç çerçevesinde, çalışma hem nicel hem nitel özellikler taşıyan karma yöntemin (mixed methods) kullanıldığı bir araştırmadır. Araştırmanın nicel boyutunda tarama yöntemi, nitel boyutunda ise görüşme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma deseni (explanatory design) açıklayıcı desende olup, araştırmada bilişim teknolojileri öğretmen yeterliklerine ilişkin ölçek ile tespit edilen öğretim elemanı, öğretmen adayı ve öğretmen görüşleri nicel olarak analiz edilmiştir. Ayrıca ilköğretim okullarında görev yapan bilişim teknolojileri öğretmenleriyle yapılan görüşmeler nitel olarak analiz edilmiştir. Bu araştırmanın nicel boyutunda bilişim teknolojileri öğretmen yeterliklerini tespit etmek için araştırma kapsamında geliştirilen ?Bilişim Teknolojileri Öğretmen Yeterlikleri Ölçeği (BTÖY)? kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise nicelboyutunda kullanılan yeterlikler kapsamında hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmada iki tür evrenden bilgiler toplanmıştır. Araştırmanın birinci evrenini 2010?2011 eğitim-öğretim yılında 19 devlet üniversitesine bağlı eğitim fakültelerinin bilgisayar ve öğretim teknolojileri eğitimi bölümü son sınıflarında okuyan 460 öğretmenadayı ve bu bölümde görevli 79 öğretim elemanı oluşturmaktadır. Araştırmanın ikinci evrenini ise eğitim fakültesi BÖTE bölümlerinden mezun olmuş Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilköğretim okullarında çalışan öğretmenler oluşturmaktadır.Çalışmada, Aydın, Denizli ve Muğla illeri merkez ilçelerinde görev yapan 93 öğretmene bilişim teknolojileri öğretmenleri yeterlikleri ölçeği (öğretmen formu) uygulanmış ve bu iiöğretmenlerden görüşme yapmaya gönüllü olan otuz altı-36 (her ilden en az 10) öğretmen ile görüşmeler yapılmıştır.Toplanan veriler, SPSS paket programı ile analiz edilmiştir. Öğretim elemanları, öğretmen adayları ve öğretmenlere ait kişisel bilgiler frekans (f) ve yüzde (%) kullanılarak tablolar şeklinde gösterilmiştir. Ölçekte yer alan yeterliklere öğretmen adaylarının ve öğretmenlerin hangi düzeyde sahip olduğuna ilişkin öğretim elemanı, öğretmen adayı ve öğretmen yanıtlarının genel olarak betimlenmesine olanak vermesi bakımından her bir yeterlik maddesi için toplam puan olarak ve bu toplam puanlara göre aritmetik ortalama ( X ), standart sapmalar (ss) hesaplanmıştır. Elde edilen bilgiler ölçekteki en küçükten en büyüğe (çok az düzeyde-1, az düzeyde-2, orta düzeyde-3, yüksek düzeyde-4 ve çok yüksek düzeyde-5) olmak üzere beşli bir derecelendirmeye göre yorumlanmıştır. Araştırmaya katılan öğretim elemanlarının cinsiyetlerine, unvanlarına ve kıdemlerine; öğretmen adaylarının cinsiyetlerine ve araştırmaya katılan öğretmenlerin cinsiyet ve kıdemlerine göre görüşleri arasında anlamlı fark olup olmadığını belirlemek için, toplanan veriler Mann-Whitney U testi kullanılarak analiz edilmiştir. Öğretim elemanları, öğretmen adayları ve öğretmen gruplarının görüşlerini karşılaştırmak için Kruskal Wallis H testi ve buradaki farkın hangi gruplardan kaynaklandığını incelemek içinde Mann-Whitney U testi kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda yapılan görüşmelerde görüşmeler ses kayıt cihazıyla kaydedilmiş, ses kaydına izin vermeyen bir görüşmecinin görüşleri ise not alınarak kaydedilmiştir. Yine tüm görüşmeler sırasında ilave notlar tutulmuştur. Görüşme kayıtları önce word formatına aktırılarak transkript edilmiş, alınan yazılı notlarla beraber kontrol edilerek ham veri olarak word formatına dönüştürülmüştür. Görüşme verileri içerik analizi yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda özetle; öğretmen adayları, öğretim elemanları ve öğretmenlerle yapılan uygulamalar sonucunda, öğretim elemanlarının bilişim teknolojileri öğretmen adaylarının yeterliklerine ilişkin görüşleri ölçeğin beş boyutunda da cinsiyet, unvan ve kıdem değişkenleri açısından istatistiki olarak anlamlı bir farklılık belirlenmemiştir. Öğretmen adaylarında cinsiyet değişkeni açısından sadece teknolojik uygulamalar ve destek yeterlikleri alanında erkekler lehine bir farklılık göstermektedir. Yine öğretmenlerin kendi yeterliklerine ilişkin görüşleri ölçeğin beş boyutunda, cinsiyet değişkeni açısından teknolojik uygulamalar ve destek yeterlikleri ile öğretme-öğrenme iiiyeterlikleri boyutlarında erkekler lehine anlamlı farklılık gösterirken, kıdem değişkeni açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark belirlenememiştir. Öğretim elemanları, öğretmen adayları ve öğretmenler üç grup olarak kendi aralarında karşılaştırıldığında bilişim teknolojileri öğretmen yeterlikleri ölçeğinin beş boyutunda da öğretmen görüşleri ortalaması en yüksek gruptur. Anlamlı farkın kaynağını incelediğimizde öğretmenlerin en yüksek sıra ortalamasına sahip oldukları görülmektedir. Öğretmenlerin ardından ise öğretim elemanlarının ikinci sırada, öğretmen adaylarının ise üç grup içerisinde en düşük sıra ortalamasına sahip olduğu ifade edilebilir. Bilişim teknolojileri öğretmenleri ile yapılan görüşmelerin analizinden, öğretmen eğitimi, öğretim sürecini tasarlama, bilişim teknolojileri kullanımı, bilişim teknolojileri öğretmenleri, değerlendirme ve okul-toplum işleri adlı temalara ulaşılmıştır. Öğretmenlerin bazı noktalarda üniversitede aldıkları eğitimin yetersizlikleri, üniversitede alınan eğitimle yapılan görevin tam örtüşmediği, deneyimle bazı yeterlikleri kazandıkları, programlama dilleri gibi bazı konularda aldıkları eğitimi kullanmadıkları tespit edilmiştir. Ayrıca ders saatinin ve eğitim ortamlarının yetersizliği, dersin seçmeli olmasından dolayı idareci, diğer öğretmenler, öğrenciler ve veliler tarafından önemsenmemesi, bu alan öğretmenlerinin ders işlerken internet kaynaklarını kullandıkları, öğrencilerin bu alanda eğitime ihtiyaçları olduğu, bu alan öğretmenlerinin formatör olarak görev yaptıkları ve yapılan işler açısından sorunlar yaşadıkları, dersin değerlendirmesinin olmamasının olumsuz etkileri olduğu, mesleki gelişim için öğretmenlerin en çok interneti kullandığı ve velilin genelde bu alan öğretmenlerine fazla başvurmadığı sonuçlarına ulaşılmıştır.Anahtar Sözcükler: Bilişim teknolojileri öğretmen adayları, bilişim teknolojileri öğretmenleri, öğretmen görüşleri, öğretmen yeterlikleri