Birinci Dünya Savaşı'nda Kafkas Cephesi Sarıkamış harekât planının stratejik ve taktiksel açıdan değerlendirilmesi

Sarıkamış Harekâtı ile ilgili argümanların çoğunluğu bölgenin topografik, lojistik ve iklim yapısının hezimette temel faktör olduğunu ortaya koymuş olmasına rağmen aslında esas problem fiziki şartlardan ziyade harekatın plan, strateji ve taktiğini yönlendiren komutanların kendi inisiyatifleri ile esas planı manipüle etmesiydi. Bu bağlamda araştırma harekatın sürecini değiştiren komuta hatalarının yenilgi üzerindeki etkisine odaklandığından harekatın stratejik ve taktiksel hata boyutu çalışmanın ana temasını oluşturmuştur. Çalışmanın amacı harekâtın karanlıkta kalan kısımlarının aydınlatılması, sonuca giden yolda ve süreçte alınan kararların, askeri taktik ve stratejilerin nasıl ve ne şekilde uygulandığına yöneliktir. Bu bağlamda çalışmada taraflı ve tarafsız bütün kaynaklar eleştirel bir bakış açısı ile irdelenmiş ve bu bakış açısı ile tez başlığına uygun olarak harekât planı, taarruz süreci, hezimetin nedenleri ve hezimete yol açan stratejik ve taktiksel hatalar harp tarih yazımına riayet edilerek analiz edilmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmış olup diyalektik hipotezler üzerinden yıkıma neden olan harekatın kayıp ve bilanço boyutundan ziyade çok fazla araştırmaya alınmayan stratejik ve taktiksel hata boyutunun maddeler halinde ortaya konulması ile çalışma tamamlanmıştır. Bu bağlamda o güne ait raporlar, arşivler, harp cerideleri, hatıralar, günlükler, resmî belgeler ve akademik kaynaklar ışığında harekâtın dönüm noktaları ve kırılma noktaları analiz edilmiştir. Netice itibari ile Sarıkamış Harekâtı'nda esas planı kendi inisiyatiflerine göre değiştiren komutanlar harekatın kaderini belirlemiştir. Esas plandaki ani ve baskın taktiğinin kaybedilmesi ile hız stratejisi önemini kaybetmiş ve harekât planı strateji ve taktik kurbanı olmuştur. Anahtar Kelimeler: Enver Paşa, Hafız Hakkı Paşa, Sarıkamış Harekâtı, Kafkas Cephesi, 3'üncü Ordu.