Birinci ve ikinci Yugoslavya'da Hırvat sorunu

Birinci ve İkinci Yugoslavya'da Hırvat Sorunu başlığını taşıyan bu çalışmada Hırvatların XX. yüzyılda parçası oldukları Yugoslav devletlerinin federalleştirilmesi yönünde izledikleri politikalar incelenecektir. Hırvat politikasının federalizm programı çerçevesinde belirlenmesi XIX. yüzyılda ortaya çıkan Hırvat Yugoslavcılık hareketinin siyasi programına dayanmaktadır. Bu dönemde Habsburg Monarşisi yönetimi altında olan Hırvatistan'ın ulusal entegrasyonunun monarşi içerisinde yaşayan diğer Güney Slavlarla birlikte Yugoslav devletinin kurulmasıyla sağlanabileceği düşüncesi Hırvat Yugoslavistlerinin siyasi programının temelini oluşturmuştur. Federal Yugoslavya programı Hırvatlar tarafından XX. yüzyıldaki Yugoslavya devletleri döneminde de savunulmuş ve devletin federalleştirilmesi ülke içi ve dışı dinamikler kullanılarak aşama aşama gerçekleştirilmiştir. 1918 yılında Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı'nın kurulmasından sonra Hırvatlar bu yeni devletin siyasi yapısının federalizm çerçevesinde örgütlenmesi için mücadele etmişlerdir. Ancak Hırvatların federalist politikası Yugoslav devletinin merkeziyetçi-üniterist bir biçimde örgütlenmesi gerektiğini savunan ve Büyük Sırbistan düşünceine bağlı olan Sırplar tarafından sürekli olarak engellenmiştir. Hırvat federalist politikasının Sırplar tarafından engellenmesi Yugoslavya Krallığı'nda siyasal bir kriz yaratarak Hırvat sorununun ortaya çıkmasına neden olmuştur. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Josip Broz Tito liderliğinde 1945 yılında kurulan Sosyalist Yugoslavya devletinde de federalist Hırvatlar ve merkeziyetçi Sırplar arasında siyasal çatışma yaşanmaya devam etmiştir. Ancak Sloven Edvard Kardelj'in planlayıcısı ve J. B. Tito ile birlikte uygulayıcısı olduğu sosyalist özyönetim modeliyle birlikte Yugoslavya'da federe cumhuriyetlerin yetkileri artarak devletin federalleşmesi gerçekleşmiştir. Soğuk Savaş'ın sona ermesinden sonra Sırplar Slobodan Milošević liderliğinde harekete geçerek Yugoslavya'yı (kon)federalleştirmiş olan 1974 Anayasası ile getirilen düzenlemeleri ortadan kaldırmaya çalışmışlardır. Sırpların yeniden merkeziyetçiliğe dönüş çabaları sonucunda izledikleri politikalar 1991'de Yugoslavya'nın dağılmasında belirleyici olmuştur. Anahtar Kelimeler: Hırvatistan, Yugoslavya, Federalizm, Milliyetçilik