Bitlis Hatibiye Medresesi koruma ve restorasyon önerisi

Bu tez çalışması, Bitlis kent merkezinde yer alan Hatibiye Medresesi'nin korunması ve restorasyonuna yönelik bilimsel temelli yaklaşımlar geliştirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel hedefi, tarihî yapıların korunmasına ilişkin farkındalık oluşturmak, kentin kültürel sürekliliğine katkı sağlamak ve kültürel mirasın gelecek kuşaklara aktarılmasında bilimsel yöntemlerin önemini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda Hatibiye Medresesi'nin tarihsel gelişimi, mimari ve yapısal özellikleri, geçirdiği onarımlar, çevresiyle ilişkisi ve mevcut durumu arşiv belgeleri, literatür taraması ve yerinde yapılan gözlemler aracılığıyla kapsamlı biçimde incelenmiştir. Bu süreçte, geleneksel ölçüm yöntemlerine ek olarak lazer tarama, drone çekimi ve detaylı fotoğraflama tekniklerinden yaralanılarak, yapının mevcut durumu belgelenmiş ve elde edilen veriler doğrultusunda rölöve çalışması hazırlanmıştır. Rölöve projesi üzerinden yapıdaki bozulmalar, malzeme ve taşıyıcı sistem bağlamında analiz edilmiş; bu analizler doğrultusunda hasar haritaları oluşturularak bozulmaların türleri ve nedenleri bilimsel verilerle değerlendirilmiştir. Restitüsyon çalışması, yazılı ve çizili kaynaklar, arşiv belgeleri ve yerel hafızaya dayalı sözlü bilgilerden elde edilen veriler doğrultusunda yürütülmüş; bu sürece, Bitlis kent merkezinde yer alan Şerefiye, İhlasiye ve Yusufiye medreseleriyle yapılan karşılaştırmalı analizler de dâhil edilmiştir. Bu kapsamda Hatibiye Medresesi, söz konusu yapılarla plan kurgusu, mekânsal organizasyon, cephe düzeni, malzeme kullanımı ve topoğrafyayla kurduğu ilişki açısından ve yapıya ait bilgilerle değerlendirilerek, özgün plan şeması ve mimari bileşenleriyle ortaya konulmuştur. Tez kapsamında geliştirilen restorasyon yaklaşımı, uluslararası koruma tüzükleri ile Türkiye'de geçerli yasal ve yönetsel düzenlemeler doğrultusunda şekillendirilmiş; asgari müdahale, özgünlük, ayırt edilebilirlik ve geri döndürülebilirlik ilkeleri temel belirleyiciler olarak benimsenmiştir. Bu yaklaşım doğrultusunda restorasyon süreci, yalnızca yapısal sorunların giderilmesine yönelik teknik bir müdahale olarak değil, Hatibiye Medresesi'nin tarihî kimliğini ve kültürel miras değerini korumayı amaçlayan bütüncül ve sürdürülebilir bir koruma yaklaşımı kapsamında değerlendirilmiştir. Çalışma sürecinde ortaya konulan yöntem ve önerilerin, benzer nitelikteki tarihî yapıların korunması ve restorasyonuna yönelik gelecekte yapılacak akademik ve uygulamalı çalışmalara katkı sağlaması öngörülmektedir.