Biyoloji öğretiminde bazı öğretim yöntemlerinin başarı, tutum ve hatırda tutma üzerindeki etkilerinin karşılaştırılması

ÖZET Bu araştırmada, Biyoloji öğretiminde işbirlikli öğrenme, tam öğrenme, tam öğrenmeye dayalı işbirlikli öğrenme ve geleneksel öğretim yöntemlerinin başarı, hatırda tutma ve Biyoloji dersine yönelik tutuma etkileri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Araştırma, Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı Diyarbakır ili, Ziya Gökalp Lisesi'nde gerçekleştirilmiştir. Bu lisenin I. sınıflarında "Biyoloji dersine yönelik tutum ölçeği" ve "Canlıların Temel Bileşenleri" ünitesi için geliştirilen "başarı testi" öntestler olarak uygulandı. Lise I. sınıflar arasında bu iki test bakımından denk olan dört sınıf seçildi. Seçilen örneklem 125 öğrenciden oluşmaktadır. Sınıflardan birinde geleneksel öğretim yöntemi (kontrol grubu), diğer üç sınıfta ise sırası ile işbirlikli öğrenme, tam öğrenme ve tam öğrenmeye dayalı işbirlikli öğrenme yöntemleri kullanılarak "Canlıların Temel Bileşenleri" ünitesi iki ay süreyle işlendi. Uygulamanın bitiminden sonra "Biyoloji dersine yönelik tutum ölçeği" ve "Canlıların Temel Bileşenleri ünitesi başarı testi" sontestler olarak bütün gruplara tekrar uygulandı. Ayrıca sontest uygulamalarından 6 hafta sonra başarı testi "hatırda tutma testi" olarak yeniden uygulandı. Bu uygulamalardan elde edilen veriler düzenlenerek istatistik analizlerden geçirildi. Elde edilen sonuçlar aşağıda özetlenmiştir. Denenen öğretim yöntemleri kendi içlerinde karşılaştırıldıklarında bütün gruplar için başarı testi sontest ve öntest puanlan arasında anlamlı farklar bulunmuştur. Bu durum hangi öğretim yöntemi uygulanırsa uygulansın istatistiksel olarak önemli bir başarının elde edileceği şeklinde yorumlanmıştır. Denenen öğretim yöntemleri kendi aralarında karşılaştırıldıklarında; başarı testi sontest puanları bakımından, tam öğrenme ve tam öğrenmeye dayalı işbirlikli öğrenme; erişi puanlan bakımından tam öğrenme ve İşbirlikli öğrenme; hatırda tutma testi puanları bakımından tam öğrenme ve tam öğrenmeye dayalı işbirlikli öğrenme yöntemlerinin geleneksel öğretim yönteminden daha başanlı sonuçlar veren öğretim yöntemleri olduklan sonucuna ulaşılmıştır. Diğer gruplar arasında söz konusu testler bakımından önemli bir fark gözlenmemiştir. İşbirlikli öğrenmenin uygulandığı grupta Biyoloji dersine yönelik tutum ölçeği son ve ön uygulama puanlan arasındaki farkın Önemli, uygulanan diğer yöntemler için bu farkın önemli olmadığı tespit edilmiştir. Bu sonuç, işbirlikli öğrenme yönteminin öğrencilerin Biyoloji dersine yönelik tutumlarmı olumlu yönde etkilediği şeklinde yorumlanmıştır. Tutum ölçeği son uygulama puanlan bakımından denenen yöntemler arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Biyoloji dersine yönelik tutum ölçeğinde yer alan maddeler "öğrencinin kendine güveni", "biyolojinin yararlılığı" ve "öğretmenin tutumu" olmak üzere üç alt boyuta bölündü.VI Bu alt boyutlara göre yapılan analizlerde sadece işbirlikli öğrenme ve tam öğrenme yöntemlerinin uygulandığı sınıflarda "öğretmenin tutumu" alt boyutu son ve ön uygulama puanları arasında farkın olumlu yönde ve önemli olduğu belirlendi. Yine bu alt gruplamaya göre "öğretmenin tutumu" son uygulama puanları bakımından denenen yöntemler karşılaştırıldığında işbirlikli öğrenme, tam öğrenme ve tam öğrenmeye dayalı işbirlikli öğrenme yöntemlerinin geleneksel öğretim yönteminden olumlu yönde farklı oldukları saptanmıştır. Diğer alt boyutlara (güven, yararlılık) göre de son uygulama puanları karşılaştırılmış ancak bu puanlar bakımından gruplar arasında önemli bir fark bulunmamıştır. Basan testi öntest ve tutum ölçeği ön uygulama puanlan arasındaki korelasyonlar yöntemlere göre hesaplandı ve test edildi. Bu korelasyon katsayılarının önemli olmadıkları sonucuna vanldı. Ancak başarı testi sontest ve tutum ölçeği son uygulama puanları arasındaki korelasyon katsayılarının, geleneksel öğretim yöntemi hariç diğer yöntemler için önemli olduğu görüldü. Bu sonuçlar, işbirlikli öğrenme, tam öğrenme ve tam öğrenmeye dayalı işbirlikli öğrenme yöntemlerinin uygulandığı gruplarda, öğrencilerin Biyoloji dersine yönelik tutumları ile başarıları arasında pozitif yönde ve anlamlı bir ilişkinin olduğunu göstermektedir. Ölçülen değişkenlerin (basan, tutum, güven, öğretmen tutumu, yararlılık) yöntemlere göre sontest ve öntest farklarının ortalamalan kullanılarak "Cluster Analiz" yapıldı. Yöntemlerin benzerliklerine göre dendrogramlan çizildi. Bu analizden hareketle işbirlikli öğrenme ve tam öğrenmeye dayalı işbirlikli öğrenme yöntemlerinin oldukça benzer oldukları; tam öğrenme ve geleneksel öğretim yöntemlerinin hem birbirlerinden hem de diğer iki yöntemden farklı olduklan sonucuna ulaşılmıştır. Tam öğrenmeye dayah işbirlikli öğrenme yönteminin işbirlikli öğrenme yöntemine daha çok benzemesi; birlikte kullamldıklarmda işbirlikli öğrenme yönteminin etküerinin ön plana geçtiği şeklinde yorumlanmıştır. Bu araştırmada elde edilen ve yukarıda özetle belirtilen sonuçlara dayalı olarak Biyoloji öğretiminde öğretmen merkezli eğitimden vazgeçilmesi gerektiği aşikardır. Okulun olanaklarına, konunun yapışma ve öğrencilerin özelliklerine bağlı olarak uygun bir öğretim yönteminin kullamlması öğretimin başarısını önemli derecede arttırmaktadır. Bu durum aynı zamanda Eğitim Fakültesi öğrencileri için alan derslerinin yanında formasyon derslerinin ne kadar önemli olduğunu da göstermektedir. Ayrıca, Eğitim Fakültesi mezunu olmayanların öğretmen olarak atanmalarının sakıncalar doğuracağım da göstermektedir. Genelde ülkemizin, özelde çalışılan okulun eğitim-öğretim olanakları ve öğrencilerin özellikleri dikkate alınarak hangi öğretim yönteminin hangi durumlarda daha uygun olacağı bu çalışmada yeni bir soru olarak ortaya çıkmış ve araştırılmaya değer bulunulmuştur.