Bölgesel asgari ücret uygulamasının, Türkiye'nin bölgesel gelişmişlik farklarının giderilmesi üzerindeki etkisi

Ücret sosyal, ekonomik, hukuksal etkilere sahip olan bir sistemdir. Bu sistemin belirlenmesinde farklı bakış açıları ve politikalar mevcuttur. Asgari ücret olarak tanımlan ücret tabanını belirlerken ülkelerin, bölgelerin, piyasanın dinamiklerini dikkate alınarak farklı asgari ücret modelleri uygulanmıştır. Farklı uygulama alanları bulan asgari ücret sistemleri mevcuttur. Ulusal asgari ücret sistemi, mesleki asgari ücret sistemi, bölgesel bazlı sistemler, işkolu ve sektörel esaslı uygulamalar incelenmiştir. Bu sistemlerin özellikleri ve ülkelerin uygulama yöntemleri incelenmiştir. Bölgesel asgari ücret, bölgesel ve sosyal maliyet farklılıklarını dikkate alınarak belirlenen asgari ücret sistemi olarak tanımlanmaktadır. Bölgesel asgari ücret uygulamasının bölgesel kalkınma politikaları, istihdam ve işgücü piyasaları üzerindeki etkilerini farklı kuramsal yaklaşımlar aracılığı ile incelenmiştir. Ülkemizde bölgesel gelişmişlik farklarının belirlenmesi için coğrafi farklılıklar, ekonomik farklılıklar, sosyal farklılıklar incelenmiştir. Kalkınma kavramı, bölgesel kalkınma ajanslarının bölgesel gelişmişlik farklarını giderme noktasındaki öneminden bahsedilmiştir. Dünyadaki ve Türkiye'deki bölgesel kalkınma ajanslarının görevleri, tarihsel süreçleri, uygulamaları ve etkileri incelenmiştir. Küresel anlamda dünya ekonomisini etkileyen Covid-19 Pandemi durumundan kaynaklı farklı sektörlerde farklı işgücü kollarında olumsuz etkileri olmuştur. Bu süreçte işsizlik ödeneği, nakdi ücret desteği, kısa çalışma ödeneği vs. gibi hizmet verilmeyen sektörlerde çalışanlar bu ödeneklerden yararlanmıştır. Bu ödenekler mevcuttaki asgari ücret oranına göre belirlenmektedir. Bölgesel asgari ücret modelini uygulayan ABD'nin pandemi sürecinde bölge bazında yardım ödeneklerinden bahsedilmiştir. Ülkemizde bölgesel asgari ücret 1969-1972 yıllarında 6 bölge olarak 26 ili kapsayan bir uygulama, 1972-1974 yıllarında 4 bölge olarak belirlenen 57 ilde uygulanmıştır. Bu bağlamda bölgesel asgari ücret uygulayan Japonya, Vietnam, Çin, Filipinler, ABD, Kanada, Meksika, Hindistan, Endonezya ülkeleri incelenerek ülkemizde uygulanabilirliği noktasında tartışılmıştır. Bu çalışmada ücret sistemlerinde çalışanlar, işverenler ve sosyal politika belirleyicilerin farklı dönemlerdeki değişimi, etkileri ve uygulamaları üzerinden teorik ve literatür çalışmaları yapılarak bölgesel asgari ücret uygulamasının incelenmesi amaçlanmıştır.